مکه و مدینه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

مکه و مدینه - نسخه متنی

ع‍ب‍ی‍دال‍ل‍ه‌ م‍ح‍م‍دام‍ی‍ن‌ ک‍ردی‌؛ ت‍رج‍م‍ه:‌ ح‍س‍ی‍ن‌ ص‍اب‍ری

نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
لیست موضوعات
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

پلان برش افقى كعبه

لوح هاى سنگى يادمان :

در داخل كعبه نُه لوح مرمر وجود دارد كه بر هشت تاى آنها با خط ثلث كنده كارى شده و در يكى ديگر با خط كوفى برجسته و به شيوه همانند معرق كارى و با قطعه هاى رنگى سنگ هاى قيمتى متنى نقش بسته است.

تمامى اين نُه لوح در سده ششم هجرى نوشته شده است.

اما در ديوار شرقى كعبه و ميان در اصلى و باب التوبه [در پلكان داخلى] لوح بزرگى وجود دارد كه يادمان توسعه دوران ملك فهد است و بدين ترتيب شمار لوح هاى سنگى موجود در داخل كعبه به ده مورد مى رسد.

اين لوح ها هر كدام 144 سانتيمتر بالاتر از كف كعبه قرار دارند، به جز لوحى كه بر بالاى سر درِ كعبه قرار گرفته كه در ارتفاعى افزون بر دو متر است.

تصويرهاى زير لوح هاى يادمان داخل كعبه را نشان مى دهد:

فصل پنجم: آخرين توسعه و مرمت كعبه

مرمت سطح خارجى كعبه :

همه مى دانند كعبه بنايى است در ميان مسجد الحرام كه هيچ بناى ديگرى ازآن حفاظت نمى كند و گرچه جامه اى به منظور زيبايى و نيز محفوظ مانـدن، بر آن پوشانده شده، اما اين خانه همچنان در معرض عوامل طبيعى و فرساينده مختلفىبه ويژه عوامل جوّى است كه در شكل فرايندهاى شيميايى يا مكانيكى بر آن اثرمى گذارند.

از آخرين مرمت كلّى كعبه در سال 1040هـ . ق. نزديك به چهار سده بر آن گذشته و از اين روى، در اثر عوامل فرساينده طبيعى، بر روى سنگ هاى ديوار پوسته ها و شكاف هاى ريزى پديد آمده و در بند كشى ميان سنگ ها نيز، خواه در قسمت هاى بالا و خواه در قسمت هاى پايين ديوارها، درزها و شكستگى هايى پديدار شده بود.

از اين روى، در اوايل ذى حجه سال 1414هـ . ق. طى دستورى مرمت شكاف ها و بر طرف كردن پوسته ها و اقدام هاى لازم ديگرى كه در نوسازى ديوار كعبه نياز است آغاز شد.

مراحل كار بدين شرح انجام پذيرفت:

1 ـ بندكشى ميان سنگ ها، تا جايى كه لازم بود و به اصل بنا نيز آسيب نمى رساند برچيده شد و آن گاه شكاف ميان سنگ ها كاملا پاكسازى و تميز گرديد.

در جريان كار در لابه لاى سنگ ها مقدارى رطوبت به چشم آمد كه احتمالا از عوامل طبيعى و آب و هوايى سرچشمه مى گرفت. اين رطوبت نيز برطرف گرديد.

همچنين در قسمت هايى از درز سنگ ها آثار موريانه وجود داشت كه آنها نيز از ميان رفت.

2 ـ پس از تميز كردن درزهاى ميان رديف هاى سنگ به تنظيف رويه سنگ ها و زدودن پوسته ها و خالى كردن اطراف شكاف ها و رخنه ها اقدام شد. پس از آن سنگ ها را شستند و به وسيله ماشين هاى مخصوص خشك كردند.

3 ـ سپس مطالعاتى در مورد مشخصات و تركيب سنگ هاى ديوارهاى كعبه و تطابق اين مشخصات با كوه هاى معروف مكه انجام گرفت تا سازگارترين سنگ ها براى ترميم انتخاب شود. پس از آن از سازگارترين سنگ ها خميرى تهيه و ضمن آميختن آن به مواد شيميايى ويژه، به داخل قالب هايى هم شكل با پوسته طبيعى سنگ كه بر روى سنگ هاى نيازمند مرمت قرار داده شده بود تزريق شد و بدين وسيله قسمت هاى كنده شده از سنگ هاى كعبه و نيز درزها و شكاف هاى آن مرمت شد; به گونه اى كه رويه جديد، درست همانند ظاهر طبيعى سنگ به چشم مى آيد.

4 ـ سپس به درون فواصل طبيعى ميان رديف هاى سنگ كه بندكشى هاى قبلى اش برداشته شده بود، ملاط مخصوصى به وسيله دستگاه تزريق شد تا همه درزها را پر كند آنگاه با همين ملاط مخصوص بندكشى هاى جديد به صورت برجسته انجام پذيرفت. هدف از انتخاب اين نوع بندكشى نيز كمك به ماندگارى و مقاومت بيشتر سنگ ها در برابر عوامل طبيعى بود.

همچنين به منظور يكسان سازى شكل مستطيل هايى كه پس از بندكشى رخ مى نمود، در جاهايى كه سنگ هاى بزرگ و يكپارچه در مسير وجود داشت، خط بندكشى روى سطح سنگ به صورت برجسته ادامه مى يافت تا در نهايت ديوار كعبه شكلى همسان و هماهنگ به خود گيرد.

بدين ترتيب پس از پايان اين مرمت، ديوارى نو رخ نمود، هر چند آن همان ديوار پيشين بود كه دستان هنرمندى بدان چنين چهره اى تازه مى بخشيد.

مرمّت داخلى كعبه

مقدمات كار:

در سال 1415هـ . ق. مرمت بيرونى ديوار كعبه به پايان رسيد. اين كار بدون نصب ديوارهاى كارگاهىِ موقت و تنها با داربست هاى رو باز صورت پذيرفت و مجموعه عملياتى كه انجام مى شد در معرض ديد زائران و حاجيان بود.

انجام موفقيت آميز مرمت بيرونى ديوار، عامل برانگيزاننده اى بود تا دست اندركاران را به اهتمام هر چه بيشتر به ترميم وضع داخلى ديوارها و پايه ها و سقف كعبه وادارد تا اين خانه در آينده گرفتار خرابى ها يا مشكلاتى كه شايسته چنين بنايى تاريخى و دينى نيست نشود، به ويژه آن كه در جريان مرمت بيرونى روشن شده بود كه موريانه و ديگر حشرات و همچنين عوامل آب و هوايى و رطوبت، خرابى هايى به بار آورده بود كه هيچ دور نمى نمود توانسته باشد به درون ديوار و پى و پايه آن نيز نفوذ كرده باشد.

بنابراين، در چهار چوب سياستِ «علاج واقعه قبل از وقوع بايد كرد» مطالعات و پژوهش هاى علمى، فنى و مهندسى دقيقى در داخل كعبه آغاز شد تا وضعيت آن به درستى روشن شود و نسبت به چگونگىِ اقدام هايى كه بايد انجام گيرد، اطمينان به دست آيد; چه، وضع ظاهرى ديوار و خانه نمى توانست در اين زمينه اطمينانى به دست دهد و چه بسا بناهايى كه در ظاهر نشانى از خرابى ندارد اما در درون آن خوردگى و ديگر عوامل طبيعى بنا را در آستانه نابودى قرار داده است.

اين مطلب هنگامى حساس تر مى شود كه عامل فرساينده حشرات و عواملِ طبيعى باشد. افزون بر اين كه مى دانيم بخش هايى از ديوارِ كعبه از داخل با لوح هاى سنگى يادمان پوشيده شده و در پشت اين سنگ ها موريانه و رطوبت و ديگر عوامل به خوبى مى تواند تخريبى جبران ناپذير به وجود آورد.

از ديگر سوى، سياستِ مسؤولان بر تغييرات، بى مطالعه و بى پايه نبوده و همواره در صدد در پيش گرفتن روند و اجراى برنامه اى است كه مصلحت عمومى اقتضا مى كند، و البته در كنار آن بدين ضرورت توجه دارد كه نمى توان در برابر حوادث و آنچه ممكن است پيش بيايد با دستان بسته ايستاد.

به هر روى، با توجه به اين جوانب و ملاحظات، بررسى ها و مطالعات شناسايى در مورد ديوار كعبه، با استفاده از شيوه هاى مشاهده مستقيم و نيز حفر آزمايشى و نمونه بردارى تصادفى از عمق ديوارها و كف و سقف صورت پذيرفت.

اين مطالعات نشان داد كه در ميان فواصل سنگ ها و لوح ها، موريانه و قارچ وجود دارند و همچنين عوامل خوردگى به كنش شيميايى خود ادامه مى دهند و در مورد سقف نيز حشرات و فرساينده هاى طبيعى در لابه لاى ستون هاى چوبى و پوشش هاى گل و شن و ماسه و گچ جاى گرفته و در اين ميان وجود رطوبت به آنها امكان تكثير و رشد داده است و توانسته اند بخش هاى عمده اى از اين سقف را، كه همچنان در زير لايه سطحى خود سالم به نظر مى رسد، از ميان ببرند.

اين مطالعات ثابت كرد مرمت همه جانبه ديوارها و سقف كعبه، كارى لازم است و مى بايست قسمت هاى تخريب شده را ترميم و يا با مواد و مصالح نو و مقاوم تر جايگزين كرد و البته در اين كار تدابير پيش گيرانه لازم را نيز فراهم ديد تا از وقوع چنين خوردگى ها و خرابى هايى در آينده جلوگيرى شود.

خوردگى در چوبهاى قرار گرفته در لابه لاى ديوار

آغاز كار: انجام كار مرمت و نوسازى به مجموعه بن لادن تعلق گرفت. اين شركت در ماه شعبان 1416هـ . ق. آمادگى خود را اعلام كرد اما اين موقعيتِ زمانى، براى انجام كار مناسب نبود; چه، ماه رمضان و ماه هاى پس از آن تا ذى حجه در پيش بود و اين دوره زمانى اوج مراسم حج و عمره بود و از اين روى انجام عمليات در اين مقطع زمانى موجب محروم شدن حاجيان و زائران از مشاهده خانه خدا مى شد. اين در حالى است كه بنابر سياست اتخاذ شده، طرح هاى اين گونه اماكن مى بايست به موازات هم و به گونه اى پيش رود كه كمترين خلل را در بهره بردن زائران و حاجيان از اين مكان هاى مقدس به وجود آورد.

بدين ترتيب، به رغم همه علاقه اى كه به انجام كار در كوتاه ترين زمانِ ممكن وجود داشت، طرح مرمّت درون كعبه در دهم محرم سال 1417هـ . ق. عملى گرديد.

مراحل عملىِ كار: در آغاز عمليات مرمت كعبه، حصارى چوبى با ارتفاع اندكى بيشتر از ارتفاع كعبه و با فاصله مناسب از ديوار ايجاد شد. اين حصار به گونه اى بود كه اركان و نقاطى از كعبه كه حاجيان استلام مى كنند در معرض رؤيت بماند. براى اين حصار دو در; يكى در سمت شمال غرب براى ورود به محوطه حصار و ديگرى در سمت جنوب غرب براى خروج از آن قرار داده شد.

يكى از ابتكارهايى كه در اين مرحله انجام گرفت آن بود كه در سه هفته اول به حاجيان اجازه دادند به حصار پيرامونى وارد و از آن جا به داخل كعبه مشرف شوند. مردم پس از هر نماز براى ورود به داخل كعبه به صف مى ايستادند و به صورت منظم و به اندازه گنجايش داخل كعبه، تشرف مى يافتند تا لحظه هايى را در مقدس ترين مكان دينى، در خلوت انس سپرى كنند و هم از نزديك ببينند كه چگونه در سنگ ها و بندكشى هاى ميان سنگ ها درزها و ترك هايى پديد آمده و نيازمند نوسازى است و آنچه انجام مى گيرد برخاسته از يك ضرورت است.

همه هديه ها و لوح هاى يادمان كه در داخل كعبه وجود داشت يا به ديوارها الصاق شده بود، برچيده و پس از تميز شدن در جايى محفوظ نگهدارى شد.

* از آنجا كه بيشترين آسيب ها و فرسودگى ها در سقف و ستون هاى چوبىِ نگهدارنده آن پيش بينى مى شد سقف و ستون ها به طور كامل برداشته شد.

* در سطح داخلى ديوار كعبه، همه بندكشى هاى درز سنگ ها و همچنين ملاط ميان سنگ هاى درون ديوار برداشته شد. در آغاز پيش بينى مى شد ضرورتى به برداشتن سنگ هاى تشكيل دهنده لايه ميانى ديوار نباشد، اما با برداشتن مقدارى از ملاط مشخص شد كه اين ملاط كيفيت و چسبندگى خود را از دست داده است. از همين روى سنگ هاى لايه داخلى ديوار شماره گذارى و سپس بر داشته شد و از نو با استفاده از ملاط تازه و سازگار با فنون و شيوه هاى جديد ساخت و ساز در جاى خود قرار گرفت.

* مشاهده شد كه سطح خارجى ديوار هيچ گونه عيب ساختارى ندارد و سنگ هاى لايه داخلى از پشت تهيگاه هاى ميان سنگ هاى سطح خارجى، ديوار را پر كرده و برآمدگى هاى قبه شكل سنگ ها در فرورفتگى هاى سنگ هاى ديگر جاى گرفته و آنها را محكم نگه داشته است. در اين ميان تنها در ملاط پركننده فضاهاى خالى ميان سنگ ها اشكال وجود داشت كه آن نيز ـ همان گونه كه گذشت ـ با ملاط نو جايگزين گرديد.

* در ديوارها به صورت كلّى عيبى اساسى; همانند نشست در پى و پايه، يا انحراف و كج شدن، مشاهده نشد.

* در تخته ها و چوب هاى حمايتىِ به كار رفته در داخل ديوارها، تخريب طبيعى فراوانى به چشم آمد. دليل اين امر نيز روشن بود; چرا كه چوب بيش از سنگ در گذر زمان از عوامل طبيعى و آب و هوايى و موريانه و همانند آن آسيب مى بيند.

* براى آن كه انجام كار در هيچ بخش از ديوار بر بخش هاى ديگر اثر نگذارد و بهويژه كار در رديف هاى پايينى سنگ هاى ديوار، در رديف هاى بالاتر مشكلى به وجود نياورد، انجام كار به ترتيب در طى سه مرحله جدا از هم صورت پذيرفت.

مرحله اول: تنها به سنگ هاى چهار رديف يا رج بالاتر ديوار محدود شد.

مرحله دوم: سنگ هاى رديف هاى پايين تر تا رديف موازى با كف كعبه مرمّت شد.

مرحله سوم: به رديف هاى پايين تر از كف كعبه تا رديف موازى با كف مسجدالحرام پرداخته شد و مرمت تا عمق ميان 40 تا 70 سانتيمتر ادامه يافت.

در همين مرحله پى و پايه ديوارها مورد معاينه قرار گرفت و معلوم شد كه كاملا فاقد عيب و در وضعيت بسيار خوبى است.

/ 31