مکه و مدینه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

مکه و مدینه - نسخه متنی

ع‍ب‍ی‍دال‍ل‍ه‌ م‍ح‍م‍دام‍ی‍ن‌ ک‍ردی‌؛ ت‍رج‍م‍ه:‌ ح‍س‍ی‍ن‌ ص‍اب‍ری

نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
لیست موضوعات
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید


توسعه و نوسازى سلطان عبدالمجيد عثمانى:


از عمارت سلطان قايتباى كه پس از دومين حريق احداث شده بود، حدود 387 سال مى گذشت و اين مدت بسنده بود كه در بسيارى از بخش هاى مسجد خرابى هايى رخ داده و حتى بخش هايى از سقف در شرف فروپاشى قرار گرفته باشد. از همين روى، در سال 1263هـ . ق. شيخ وقت حرم، داوود پاشا، در اين باره به سلطان عبدالمجيد خان عثمانى در استانبول نامه نوشت.


پادشاه عثمانى اهتمام فراوانى به حرم نبوى مبذول داشت و پس از صدور فرمان بررسى و در پى قطعى شدن اين مسأله كه مسجد رو به خرابى نهاده است فرمان داد معماران، كارشناسان، نجارها، صنعت گران و ديگر نيروهاى لازم همراه با اموالى كه نياز است روانه مدينه شوند.


پس از فراهم سازى وسايل لازم، كار نوسازى كامل مسجدالنبى در سال 1265هـ .ق. آغاز شد و بعد از حدود 12 سال در 1277هـ . ق. پايان يافت.


در ساخت بناى جديد مسجد از سنگ هاى سرخى كه از كوهى معروف به «جبل الحرم»، واقع در غرب جماوات در ذى الحُليفه، تهيه شده بود، استفاده شد.


اين بنا يكى از زيباترين، بزرگ ترين و مستحكم ترين بناهايى بود كه در مسجدالنبى صورت پذيرفت و هنوز نيز بخش هاى سمت قبله آن باقى است.


در اين بنا گنبدهاى كوچك جايگزين سقف چوبى و مسطح قبلى گرديد و داخل اين گنبدها با نقش و نگارهاى طبيعى و جذاب تزيين شد، در ديوارهاى سمت قبله كتيبه هايى دربردارنده آيات و سوره هايى از قرآن و نام هاى پيامبر(صلى الله عليه وآله) و همانند آن كه با خط ثلث زيبا و ممتاز و به صورت مذهَّب نوشته شده بود پديد آمد و درهايى نو با هنرمندى تمام ساخته شد. درهاى سمت قبله مسجدالنبى; يعنى باب النساء، باب جبرئيل، باب السلام و باب الرحمه يادگارهايى از آن دوران هستند.


اين بنا درهايى ديگر نيز داشت. باب مجيدى و باب مخزن الزيت در بخش شمالى از آن جمله اند كه در توسعه هاى بعدى برداشته شده اند.


در ساخت اين بنا دقت شد ستون هاى سمت قبله درست در جاى ستون هايى قرار گيرد كه به روزگار رسول خدا(صلى الله عليه وآله) بوده است.


سلطان عبدالمجيد همچنين در سمت شمالى مسجد مكتب خانه هايى براى آموزش قرآن و نيز انبارهايى ايجاد كرد. وى همچنين از سمت مشرق مسجد; يعنى از مناره اصلى تا حدود باب جبرئيل، آن را پنج ذراع و يك چهارم توسعه داد; چرا كه در اين نقطه فضاى مسجد تنگ بود.


بنابر تخمين دفتر توسعه مسجدالنبى، مقدار توسعه انجام پذيرفته در دوران عبدالمجيد 1293 متر مربع بوده است.


توسعه و نوسازى ملك عبدالعزيز:


با فزونى يافتن شمار مسلمانان، به تدريج احساس مى شد كه حرم مدينه، به ويژه در هنگام مراسم حج، گنجايش جمعيت زائران را ندارد. همچنين در حدود سال 1365هـ .ق. در برخى از طاق هاى ضلع شمالى حرم شكافهايى مشاهده شد و در برخى از سنگ هاى ستون هاى همين بخش نيز شكستگى هاى نمايانى به چشم آمد.


آغاز طرح توسعه و نوسازى:


بررسى هايى چند در مورد وضعيت مسجد و حرم صورت پذيرفت و پس از آن فرمان نوسازى و توسعه حرم صادر گرديد و اين مأموريت به محمّد بن لادن واگذار گرديد.


بن لادن پس از استخدام و جذب نيروهاى فنى و كارگران لازم براى انجام طرح در شوال سال 1370هـ . ق. كار خود را آغاز كرد و پس از پنج سال; يعنى در سال 1375هـ . ق. اين طرح توسعه را به پايان رساند.(200) در اين طرح سرپرستى كل به عهده محمد بن لادن، مدير عاملى طرح توسعه با شيخ محمد صالح قزاز و مديريت كارگاه ها با سيد جعفر فقيه بود.


به منظور انجام سريع تر كارها، كارگاه تهيه بتونى در منطقه آبارعلى احداث گرديد و كار ساخت بناها با سيمان مسلح و به صورتى زيبا و كاملا مستحكم انجام پذيرفت.


آمارهايى از نخستين طرح توسعه دوران سعودى:


در جريان توسعه و نوسازى، بخشى از بناهاى سلطان عبدالمجيد، عمدتاً در سمت قبله، باقى گذارده و بخش ديگرى به مساحت 6247 متر مربع تخريب و از نو ساخته شد و در كنار آن بناهايى جديد به مساحت 6024 متر مربع نيز احداث گرديد و به مسجد ضميمه شد. بدين ترتيب مجموع كل ساخت و ساز در نخستين طرح توسعه آل سعود به 12271 متر مربع رسيد.


آن قسمت از بناهاى مجيدى هم كه در سمت قبله واقع مى شد و با مرمّت هايى جزئى به همان وضع پيشين باقى گذارده شد، بنابر گزارش نشريه دفتر توسعه حرم نبوى 4056 مترمربع مساحت داشت. بخش هاى قديم مسجدالنبى شامل حجره مطهر، گنبد سبز، محل نماز رسول خدا(صلى الله عليه وآله)، منبر شريف، روضه مطهر، استوانه هاى كهن، گلدسته اصلى مسجد، مناره باب السلام و همچنين محل نماز پيامبر(صلى الله عليه وآله) رو به مسجدالأقصى در اين بخش واقع شده است.


گفتنى است پس از نخستين توسعه سعودى، مجموع بناهاى قديم، بناهاى نوسازى شده و نيز بناهاى تازه احداث شده به 16327 مترمربع رسيد.


در گزارش دفتر توسعه مسجدالنبى عناصر احداث شده در طرح توسعه بدين شرح گزارش شده است:


ـ ستون هاى مربع شكل متصل به ديوارهاى بناهاى توسعه: 474 مورد


ـ ستون هاى دايره شكل بناهاى توسعه: 232 مورد


ـ طول ديوار شرقى مسجد: 128متر


ـ طول ديوار شمالى: 91 متر


ـ رواق هاى شمالى: 5 مورد


ـ رواق هاى شرقى: 3 مورد


ـ رواق هاى ميانى: 3 مورد


ـ رواق هاى غربى: 3 مورد


ـ ريگ فرش ها (صحن هاى بيرونى ريگ فرش شده): 2 مورد


ـ طاق ها: 689 مورد


ـ دريچه ها: 44 باب


ـ عمق پى هاى ديوارها و ستون ها: 5 متر


ـ گلدسته هاى جديد: 2 مورد


ـ ارتفاع هر گلدسته: 70 متر


ـ عمق پى هر گلدسته: 17 متر


هزينه هاى طرح نخستين توسعه سعودى:


شيخ صالح قزاز، مدير كل دفتر طرح توسعه، در سخنانى كه در مراحل پايانى نخستين طرح توسعه ايراد كرده است، مى گويد: آنچه در توسعه و نوسازى حرم نبوى هزينه شده 30 ميليون ريال (سعودى) است، و البته اين رقم افزون بر 40 ميليون ريال ديگرى است كه براى خريد املاك و مستغلات و احداث خيابانهاى جديد طرح توسعه هزينه شده است.


اداره طرح توسعه:

در چهار چوب احساس مسؤوليت در خدمت گزارى به اسلام و مسلمانان از رهگذر اهتمام به مكان هاى مقدس دينى مسلمانان، ملك فيصل نيز در ادامه طرح توسعه محوطه بازى در سمت غربى به مساحت 49000 متر مربع براى برگزارى نماز احداث شد و سايه بان هايى نيز در اين قسمت ايجاد گرديد. بعدها در دوران ملك خالد و پس از آتش سوزى مشهور بازارچه، املاك و مستغلات اين بخش خريدارى و فضايى ديگر به مساحت 43000 مترمربع به محوطه قبلى افزوده شد.


اين هر دو مساحت بعدها در توسعه دوران فهد جزو طرح قرار گرفت.





فصل چهارم:
توسعه مسجدالنبىّ در دوران اخير


اهميت طرح توسعه


به رغم آن كه زائران و ديداركنندگان دو حرمِ مكه و مدينه تقريباً يكسان هستند، اما مساحت اين دو حرم به ويژه تا پيش از توسعه ملك فهد تفاوت چشمگيرى داشته است; چه، مساحت مسجدالحرام قبل از اين توسعه 160168 مترمربع و مساحت مسجدالنبى در همين زمان 16327 مترمربع بوده كه تنها 19/10% مساحت حرم مكه است.


البته در دوران ملك فيصل و پس از وى در دوران ملك خالد، مساحت هاى وسيعى در سمت غرب مسجدالنبى براى نماز آماده شد، اما اين بخش جديد تنها شامل سايه بان ها و تأمين روشنايى و آماده سازى كف بود و هيچ بنايى را در بر نداشت.


به هر روى، تفاوت چشمگير مساحت مسجدالنبى و مسجدالحرام مسؤولان را بر آن داشت تا دستور اجراى مطالعاتى را درباره بزرگ ترين طرح توسعه حرم نبوى صادر نموده(202) تا بتوان مسجدالنبى و حرم نبوى را به وضعيتى هم سنگ مسجدالحرام و حرم مكه رساند.


مطالعات و پژوهش هاى لازم براى اين كار انجام پذيرفت و طرح توسعه مسجدالنبى نهايى شد. بنابر اين طرح، مى بايست در سه بخش شمال، شرق و غرب مسجدالنبى توسعه اى به مساحت طبقه همكف حدود 82000 مترمربع صورت پذيرد; ورودى هاى زائران در اين سه بخش توزيع شود، امكان استفاده از پشت بام براى برگزارى نماز فراهم گردد، امكان ايجاد طبقه فوقانى بر روى بناهاى احداث شده در نظر گرفته شود، در نقاط مختلفى از حرم پله هاى برقى ثابت و متحرك نصب گردد تا صعود و فرود زائران را، بى آن كه به حركت افقى آنها خللى رساند، فراهم كند.


ويژگى هاى طرح توسعه


طرحى كه براى توسعه فراهم گشت، در بردارنده راه حل هاى پيش گيرانه براى جلوگيرى از بروز هرگونه مشكل در مجموعه اماكن و در بردارنده مشخصات و ويژگى هاى زير بود:


1 ـ ايجاد سيستم تهويه طبيعى هوا، واين مهم با در نظر گرفتن دريچه هايى در سقف ها و پوشاندن آنها با گنبدهاى متحرك اتوماتيك كه امكان باز و بسته شدن همزمان يا جداگانه آنها در كوتاه ترين وقتِ ممكن ميسّر است انجام مى گرفت.


2 ـ ايجاد سيستم صوتى پيشرفته با استفاده از جديدترين دستگاه هاى پيشرفته الكترونيكى و با توزيع مناسب صوت در فضاهاى درون و بيرون مسجدالنبى و طرح توسعه، به گونه اى كه از پيش آمدن هرگونه اختلال، تداخل يا ناهماهنگى صوتى جلوگيرى شود.


3 ـ ايجاد سيستم تلويزيونى مدار بسته با پيشرفته ترين دستگاه هاى الكترونيكى، به منظور تأمين اهداف امنيتى و فراهم ساختن امكان راهنمايى زائران به خروجى هاى مناسب در شرايط اضطرارى.


4 ـ ايجاد سيستم هشدار دهنده آتش سوزى و همچنين سيستم اطفاى حريق هماهنگ با گنجايش وسيع اماكن و سيل جمعيت زائران به ويژه در ايام مراسم حج و عمره.


5 ـ ايجاد سيستم پيشرفته تهويه و تلطيف هوا.


6 ـ ايجاد دستگاه ها و شبكه هاى جداگانه آب وضو، آب آشاميدنى سرد شده در آب سردكن هاى مركزى پساب اماكن و همچنين آب باران.


7 ـ ايجاد دو سيستم اصلى و اضطرارى برق، با استفاده از بانك باترى هاى خشك كه به صورت رايانه اى كنترل مى شود.


8 ـ ايجاد مراكز خدماتى لازم براى انبوه زائران و حاجيان; از قبيل توقف گاه خودرو با گنجايش 4500 خودرو در زمان واحد، دستشويى و وضوخانه، مراكز بهداشتى ـ درمانى، مراكز خدمات اجتماعى، مراكز آتش نشانى، مراكز پليس، پله هاى برقى، پله هاى معمولى و همانند آن.

/ 31