مکه و مدینه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

مکه و مدینه - نسخه متنی

ع‍ب‍ی‍دال‍ل‍ه‌ م‍ح‍م‍دام‍ی‍ن‌ ک‍ردی‌؛ ت‍رج‍م‍ه:‌ ح‍س‍ی‍ن‌ ص‍اب‍ری

نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
لیست موضوعات
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید


مراحل اجرايى طرح توسعه


برچيدن بناهاى مناطق شامل طرح:

در آغازين مرحله اجراى طرح توسعه، كار برچيدن مجموعه اماكن و بناهاى مشمول طرح كه مساحت آن حدود 000,100 مترمربع تخمين زده مى شود آغاز شد. اين مرحله از سال 1405 تا 1408هـ . ق. يعنى سه سال به درازا كشيد و در اين مدت مالكان فرصت داشتند كه راه حل هاى مناسبى براى توافق بيابند تا در نتيجه با رضايت آنها خسارت لازم پرداخت شود و تنها در شرايط اضطرارى و پس از تخليه نسبى كل اماكن در يك بخش، مجريان طرح ناگزير به قطع جريان آب و برق اين گونه اماكن شوند.


با تخليه اماكن و بناهاى مشمول طرح، كار برچيدن آنها كه شمارشان افزون بر 390 واحد بود انجام مى گرفت. در اين مرحله، به دليل وضعيت خاص مكان و تقدس دينى آن، و همچنين به منظور پيش گيرى از هرگونه خطر براى تخريب بناها به جاى استفاده از مواد منفجره، از سست كردن پايه هاى بنا و كشيدن پايه ها به اطراف به وسيله جرثقيل هاى سنگين استفاده شد.


پس از تخريب بناها، خاك و ديگر ضايعات به وجود آمده از اين منطقه تخليه شد و در چهارچوب طرح توسعه و نوسازى مدينه، تمامى اين ضايعات كه مقدار آنها حدود 000,500 مترمكعب برآورد مى شد و همچنين خاك حاصل از عمليات خاك بردارى كه مقدار آن حدود 000,443 مترمكعب برآورد شده است، براى پركردن دره ها و گودال هاى واقع در شهر مورد استفاده قرار مى گرفت.


پى ريزى بناهاى طرح توسعه: در اين مرحله خاك مناطقى كه قرار بود بناهاى جديد در آنها احداث شود با دقت آزمايش شد تا مناسب ترين مواد براى پى مشخص شود، به گونه اى كه با خاك ناثابت اين منطقه سازگارى داشته باشد و بتواند وزن بناهاى احداث شده بر آن را، چه در زمان حاضر و چه در زمان هاى بعد، تحمل كند. همچنين همراه با آزمايش خاك، تست هاى آزمايشگاهى متعدد بتون نيز صورت پذيرفت و همه احتمال هاى ممكن مورد ملاحظه و دقت قرار گرفت تا مقاومت بنا در بهترين حد ممكن فراهم گردد.


براى پىِ بنا، از بارتهاى بتون مسلحى استفاده شد كه تا رسيدن به لايه هاى سنگى; يعنى عمق ميان 30 تا 50 متر در زمين فرو مى رفت.


در احداث اين بارتها نيز از دو شيوه «كندن» و «كوبيدن» استفاده شد; در شيوه نخست با كمك ماشين هاى مخصوص عمليات حفر در زمين بادقت فراوان صورت مى پذيرفت و دقت ماشين ها از هرگونه انحرافى در مسير حفر تا ميزان دو دهم درصد جلوگيرى مى كرد. در شيوه دوم لوله اى فولادى كه غلاف بيرونى بارت را تشكيل مى داد با دستگاه هاى كوبه سنگين و آرام به زمين فرو برده مى شد تا به لايه هاى سنگى برسد.


به هر حال، در هريك از اين دو شيوه تا رسيدن به سطح مطلوب در زيرزمين، عمليات جمع آورى و مكش خاك ها انجام مى گرفت و براى جلوگيرى از هرگونه صدمه ناشى از عمليات كندن يا كوبيدن، كار مكش خاك از طريق لوله باريك تر ديگرى كه در داخل غلاف بيرونى جاى مى گرفت انجام مى شد.


پس از حفر گودال ها، آرماتورهاى مناسب در داخل آنها قرار مى گرفت و سپس با ملاط مخصوص پر مى شد تا بدين ترتيب بارت ساخته شود. عمليات ريختن بتون هر بارت نيز در دو بخش; يعنى ابتدا قطر ميانى و سپس لايه بيرونى آن انجام مى شد.


بدين شيوه در مجموع 8500 بارت در جاهاى مختلف و با ابعاد و اندازه ها و كيفيت هاى متفاوت احداث شد. طول جمع اين بارت ها (اگر آنها را روى يك خط فرضى به همديگر وصل كنيم) بيش از 70 كيلومتر مى شود، طول جمع ميلگردهايى كه در اجراى طرح مورد استفاده قرار گرفته به حدود 000,28 كيلومتر و مقدار بتون به كار رفته در اين بارت ها به بيش از 9600 متر مكعب مى رسد و مجموع اين بارت ها مى تواند در برابر لرزه و وزن بيش از 000,42 تن مقاومت كند.


پس از احداث بارت ها، نوبت به اجراى فونداسيون زيرين بنا رسيد و در اين مرحله سرهاى بارت ها از خاك بيرون آورده و به ديگر سخن در اطراف آنها خاك بردارى هايى تا عمق مناسب و با وسعت معين صورت پذيرفت و پس از شكستن سر بارت ها و تنظيف آنها و نيز گره زدن آرماتور بارت ها با آرماتوربندى فونداسيون كه به شيوه اى دقيق صورت گرفت، بتون ريزى مناسب نيز انجام شد و بدين ترتيب فونداسيون هاى لازم براى بناها آماده گرديد.


در اين مرحله بسته به نوع و جاى بنا تعداد متفاوتى از بارت ها در فونداسيون به هم پيوند مى خورد. اين تعداد از يك بارت تا سى و دو بارت، براى فونداسيون گلدسته ها، در نوسان است.


در مرحله بعد، فونداسيون هاى بخش هاى مختلف با شناژهاى افقى بتون مسلح به همديگر پيوند داده شدند و براى اين كار; يعنى پيوند دادن حدود 1877 فونداسيون (قاعده) به هم و همچنين ساخت خود اين فونداسيون ها جمعاً افزون بر 000,66 مترمكعب بتون مسلح مورد استفاده قرار گرفت.


بدين سان، در مرحله ساخت پى و پايه بناهاى جديد مسجد النبى بيشترين دقت به عمل آمد و بالاترين كيفيت ممكن نيز حاصل گشت تا اين بناها بتواند مدت هاى طولانى برافراشته و با شكوه بماند و اين امكان نيز فراهم باشد كه در صورت نياز در آينده بتوان طبقه هايى فوقانى بر روى آنها بنا كرد.


بخش هاى اصلى ساختمان: در نيمه سال 1410هـ . ق./ 1990م. پايه ها و بخش هاى اصلى بناهاى طرح توسعه ساخته شده بود و اندك اندك نماى بنا خود را نشان مى داد.


در اين بنا كه در مساحت 280 هزار متر مربع در اطراف مسجدالنبى قديم گسترده است 2104 ستون بر افراشته شده كه جمعاً 95 فضا شامل 27 فضاى باز و 68 فضاى محصور و هميشه بسته را مى سازد. هر يك از اين ستون ها، بسته به موقعيت بنا، از 6 تا 18 متر با همديگر فاصله دارند. مجموع اين ستون ها و فضاها طبقه همكف را مى سازد كه ارتفاع آن 55/12 متر است.


افزون بر اين، در پايين اين طبقه، طبقه ديگرى وجود دارد كه ارتفاع آن 4 متر، تعداد ستون هاى آن 2414 مورد و مساحت كل آن، با احتساب مجارى پساب ها و همچنين ديوارها، 83482 مترمربع است و به خدمات عمومى اختصاص دارد.


در ساخت طبقه زيرزمين همه نكات مهندسى و فنى رعايت شده و پس از تقسيم كف آن به 95 بخش، كه كوچك ترين آنها 480 و بزرگ ترين آنها 1527 مترمربع است، بتون ريزى به قطر 10 سانتى متر صورت پذيرفته و البته در اين كار مسير شبكه هاى پساب، ورود آب و كانال هاى برق رسانى در نظر گرفته شده است. پس از آن، روى اين لايه بتونى، با عايق رطوبتى عايق بندى شده و بر روى آن لايه اى ديگر از بتون به قطر 5 سانتى متر فرش شده و پس از تعبيه كابل ها و كانال هاى لازم بر روى اين لايه، لايه اى ديگر از بتون به قطر 25 سانتى متر پهن شده است.


همچنين براى تقويت كف طبقه زيرزمين و نيز مقاوم تر كردن ستون ها و پايه هاى بناهاى فوقانى در برابر حركت افقى لايه هاى زمين، بر گرداگرد اين طبقه ديوار حايلى دولايه با بتون و لايه هاى ميانى عايق رطوبتى ساخته شده است.


در هنگام بتون ريزى سقف اين طبقه، كه كف طبقه همكف را تشكيل مى دهد، همه تمهيدات لازم براى عبور لوله ها و كانال هاى لازم; اعم از لوله هاى آب يا كانال هاى برق براى تغذيه كف طبقه همكف و يا سقف طبقه زيرزمين و نيز كانال هاى تهويه هوا، در نظر گرفته شده و در اطراف هر يك از ستون ها چهار دريچه براى عبور هواى تهويه شده باز گذارده شده و پس از آن عمليات بتون ريزى بر روى پل ها انجام گرفته است. اجراى اين سقف نيز همانند كف طبقه زيرزمين در 95 بخش جداگانه انجام پذيرفته و همين مشخصات در بتون ريزى سقف طبقه فوقانى نيز لحاظ گرديده است.


گفتنى است در بتون ريزى هر يك از اين بخش هاى نود و پنج گانه به طور ميانگين 895 مترمكعب بتون به كار رفته است.


گلدسته ها:


گلدسته و مئذنه، نماد مسجد در اسلام است و برجسته ترين مشخصه خانه هاى خدا در زمين، كه از نظر معمارى اسلامى حدود فضايى مسجد را مشخص مى كند.


از همين روى، در طرح توسعه اخير گلدسته هاى جديدى احداث شده است كه بتواند با شكوه و عظمت بنا همخوانى كند. در اين طرح شش گلدسته بنا گرديده كه چهارتاى آنها در چهار گوشه بناهاى جديد و دوتاى آنها در دو سوى باب الملك فهد قرار گرفته است. باب الملك فهد مدخل اصلى بناهاى جديد است كه در سمت مقابل قبله (ضلع شمالى) قرار گرفته و افزون بر دو گلدسته كه در دو گوشه آن ساخته شده، بر فراز اين درگاه نيز هفت گنبد كم ارتفاع احداث گرديده است.


هر يك از اين گلدسته هاى شش گانه از زمين تا نوك هلالى كه در بالاى آن نصب شده، 104 متر ارتفاع دارد و در پى و شناژ اين گلدسته ها نيز بارت هايى با عمق 30 تا 50 متر، با بتون مسلح و در ميان لوله هاى غلاف فولادى ساخته شده و شمار اين بارت ها در زير فونداسيون هر گلدسته از 16 تا 32 مورد در نوسان است.


بتون مسلح ماده اصلى بناى اين گلدسته ها را تشكيل مى دهد و هر گلدسته داراى پنج طبقه به شرح زير است:


طبقه اول:

اين طبقه كه قاعده گلدسته را تشكيل مى دهد مربع است و اين بناى مربع تا موازات سقف حرم ادامه مى يابد و از آن نيز قدرى بلندتر است. در دو ضلع آن كه از ديوارها بيرون است و نماى بيرونى را تشكيل مى دهد در هر كدام نوارى طولى با تورفتگى مناسب به چشم مى خورد و در اين نوار طولى به صورت مشبك، روزن هايى با ابعاد هندسى مشخص ايجاد شده است. نماى اين دو ضلع از سنگ هايى همانند و همرنگ با سنگ هاى نماى بيرونى بناهاى توسعه است

و در بالاترين نقطه پايانى سطوح صاف اين طبقه چند نوار افقى وجود دارد كه به شكل كمربندى، گلدسته را دور مى زند; اين نوارها به ترتيب از پايين به بالا عبارتند از: نوار عريض با تزيينى از اشكال هندسى منظم، نوار باريك ترى از نقش هاى اسليمى، نوار تشكيل دهنده پايه مقرنس ها و سرانجام طوقه مقرنس هايى كه خود پيش آمدگى هاى تشكيل دهنده نخستين عرشه منار را به وجود مى آورد. در بالاى اين طوقه مقرنس، عرشه منار يا مئذنه مربع شكل را مى بينيم كه گرداگرد آن در هر چهار ضلع حصار كوتاهى با مشبك هاى زيبا ايجاد شده و اين مشبك ها نيز فراهم آمده از مربع هاى به هم چسبيده است و در داخل هر كدام نيز يك هشت ضلعى هماهنگ با ديگر اشكال هندسى تزيين هاى قاعده گلدسته به چشم مى خورد.


طبقه دوم:

برش افقى اين طبقه هشت ضلعى است و اين طبقه بلافاصله پس از نخستين عرشه منار شروع مى شود. اين طبقه از پايين به بالا داراى چند بخش متمايز و در عين حال هماهنگ با يكديگر است.


بخش پايينى اين بناى هشت ضلعى داراى ضلع هاى صاف با نماى سنگ است و تنها از يكى از ضلع ها درى به عرشه منار پايين گشوده مى شود. بخش ميانى اين طبقه شامل ستون هاى باريك در زاويه تلاقى ضلع ها و همچنين طاق هايى كشيده است كه بر روى اين ستون ها قرار دارد. اين ستون ها شامل هشت دسته سه تايى و طاق ها نيز هشت مورد است. اين طاق ها مثلث شكل هستند و يكى از مهم ترين عناصر مؤثر در تزيين اين طبقه به شمار مى روند و به نوعى نگاه بيننده را به سوى طبقه سوم كه داراى برش افقى دايره است مى رانند.


در نماى ميان طاق ها كه فرورفته تر از طاق هاست سنگ هايى تيره تر به كار رفته و نوارپردازى كمترى نيز در آن صورت پذيرفته است و در بالاى هر طاق، درست در وسط نماى ميان نوك طاق و طوقه يا نوار بالايى اين طبقه، روزن هايى دايره شكل وجود دارد كه قاب هاى برجسته سفيدرنگ آنها را مى آرايد. همچنين در تورفتگى دهنه هر طاق پنجره اى شيشه اى وجود دارد كه با قاب سفيد در پهلوى آن آراسته شده است. بخش بالايى اين طبقه، خود، از چند نوار يا طوقه تشكيل شده كه به ترتيب از پايين به بالا عبارتند از:


نوار باريك جداكننده بخش ميانى و فوقانى، طوقه مقرنس هاى تشكيل دهنده پيش نشستگى زيرين عرشه منار يا مئذنه دوم، و سر انجام مئذنه دوم و حصار پيرامونى آن. طوقه مقرنس ها نيز خود از سه رديف تشكيل مى شود و بر خلاف مقرنس هاى طبقه اول، كه در ميان آنها لچكى هايى با نقوش اسليمى به چشم مى خورد، اين مقرنس ها يكپارچه هستند. مئذنه يا عرش منار كه در بالاى طبقه دوم قرار گرفته، هشت ضلعى و داراى حصارى فراهم آمده از مربع هاى كوچكى است كه در ميان هر كدام يك هشت ضلعى ديده مى شود.


طبقه سوم:

اين طبقه داراى برش افقى دايره و رنگ زمينه آن سربى تيره است. تزيين عمده اين طبقه نوارهاى برجسته موج مانندى است كه از شيارها و برجستگى ها فراهم آمده و همانند كمربندهايى گرداگرد آن را در برگرفته است. تعداد اين نوارها دوازده مورد است و در بالاى آن پس از يك طوقه صاف و بدون نقش و نگار، مقرنس هايى در دو رديف يا دو طوقه وجود دارد كه پيش نشستگى دايره شكل عرشه منار سوم را تشكيل مى دهد. عرشه منار يا مئذنه دايره اى شكل سوم درست در بالاى اين مقرنس ها قرار گرفته و همانند دو مئذنه پايين تر گرداگرد آن حصارى فراهم آمده از مربع هاى متجاور به چشم مى خورد كه در داخل هر يك از اين مربع ها نيز هشت ضلعى اى وجود دارد.


اين طبقه فاقد هرگونه روزن و دريچه اى است و قدرت تحمل بخش ها و طبقه هاى فوقانى را مى نماياند.


طبقه چهارم:

اين طبقه به مانند گردن گلدسته، شامل ستون هاى هشت گانه بلند و طاق هاى هشت گانه مثلث شكل و برجسته است و مجموعاً حصار پيرامونى پلكان دايره اى داخل گلدسته را تشكيل مى دهد. در اين طبقه تا حدى همانند طبقه دوم، در بخش فوقانى، دو رديف يا طوقه مقرنس وجود دارد كه پيش نشستگى زيرين عرشه منار چهارم را مى سازد. چهارمين عرشه منار يا مئذنه اين گلدسته كه دايره اى شكل و كوچك تر از عرشه منار قبلى است، درست در بالاى اين طبقه قرار گرفته و گرداگرد آن، حصارى با همان شكل و شمايل حصار ديگر مئذنه ها به چشم مى خورد.


طبقه پنجم:

اين طبقه از بالاى مئذنه طبقه چهارم شروع مى شود و از پايين به بالا به ترتيب، داراى اين بخش ها يا عناصر است: در پايين ترين بخش اين طبقه بنايى استوانه اى و چندضلعى وجود دارد و بر بالاى آن تاجى كنگره دار است كه خود نوعى مئذنه يا عرشه منار كوچك را تشكيل مى دهد. پس از اين عرشه كوچك بناى مخروطى شكل آغازمى شود و بر بالاى آن قبه اى پيازى شكل است كه پايه قاعده برنزى هلال فوقانى را تشكيل مى دهد. اين هلال و همچنين قاعده آن از جنس برنز است كه با طلاى عيار 24 آب طلا داده شده است.


مجموعاً شكل بديع گلدسته ها و نورپردازى هنرمندانه آنها نمادى از زيبايى را مى سازد و هر بيننده اى را تحت تأثير اين بناى شكوهمند قرار مى دهد و نگاه هاى او را به نشان عظمت اين بنا و بلند مرتبگى صاحب آن به سوى آسمان مى راند.


گنبدهاى متحرك


پيشرفت مظاهر تمدن و گسترش فن آورى هاى مدرن چنين اقتضا داشت كه، با توجه به شرايط آب و هوايى مدينه، شيوه نوينى براى تهويه طبيعى مسجدالنبى در ساختمان هاى جديد طرح توسعه فراهم گردد. از اين روى بود كه انديشه ايجاد دريچه هاى بزرگ در سقف و قرار دادن سقف ها يا گنبدهاى قابل جابجايى بر روى آنها مطرح شد. اما مشكل اين بود كه چگونه مى توان امكان جابجا كردن گنبدهايى با وزن هر يك حدود 80 تن را فراهم ساخت و چه اندازه چنين گنبدهايى در باز و بسته شدن به هنگام لزوم و با سرعت مناسب، موفقيت نشان خواهد داد.


براى عملى كردن اين انديشه با شركت هاى مختلفى كه داراى توان مهندسى مناسبى بودند رايزنى صورت گرفت و سرانجام قرار بر اين شد كه يكى از شركت هاى آلمانى كه مجموعه اى از مهندسان مسلمان نيز در آن كار مى كنند با مشاوره مهندسان طرح توسعه دست به كار طراحى گنبدهايى شود كه به راحتى بتواند روى بالشتك هاى خاص بلغزد و جابجا شود.


براى انجام كار با كمك رايانه هاى پيشرفته، ابزار و تكنيك هاى لازم با ملاحظه توازن و هماهنگى ميان سهولت حركت و تحمل وزن گنبد طراحى شد. البته در مراحل مقدماتى نمونه هاى مختلفى با ابعاد متفاوت مورد مطالعه قرار گرفت و سرانجام مناسب ترين طرح مشخص و نمونه اى آزمايشگاهى از آن ساخته شد.


بر پايه مطالعات و بررسى هاى انجام شده كار ساخت گنبدها پى گيرى و سرانجام گنبدهاى متحرك ساخته شد.


شمار اين گنبدها بيست و هفت مورد و مشخصات فنى هر يك به شرح زير است:


ـ ابعاد سقفى كه گنبد بر روى آن قرار مى گيرد: 18 ?18 متر


ـ ارتفاع گنبد از لبه پايينى يا از صفحه فرضى كه در پايين قسمت متحرك واقع مى شود: 4 متر


ـ ارتفاع گنبد از سطح بام: 55/3 متر


ـ ارتفاع گنبد از سطح كف مسجد: 65/16 متر


ـ شيوه جابجايى; دو شيوه «دستى» در مدت زمان نيم ساعت و «ماشينى» با كنترل از راه دور در مدت زمان نيم دقيقه.


ـ نحوه جابجايى; لغزيدن بر روى بالش ها يا شيارهاى آهنى كه در پشت بام بدين منظور ايجاد شده و به كمك 17 اسكلت فلزى تثبيت شده است.


ـ تزيين گنبدها; نماى داخلى گنبدها از چوب ارز مغرب [گونه اى از صنوبرها] است كه منبت كارى هاى آن به دست هنرمندان زبده مغرب انجام يافته و بدين ترتيب هنر كهن در كنار فن آورى مدرن به خدمت گرفته شده است. پوشش بيرونى اين گنبدها نيز نوعى نماى تزيينى سخت است كه در قسمت هاى فوقانى آن رديف هايى گره دايره با شيشه سندبلاست كار شده است. حلقه پايينى نماى داخلى گنبدها هم افريزى مزين به سنگ هاى آمازونيت مايل به نيلى است كه از سنگ هاى قيمتى به شمار مى رود.


به هر روى، گنبدهاى متحرك افزون بر امكان تهويه طبيعى بر جمال و شكوه بناهاى توسعه نيز افزوده و وضع آنها به گونه اى است كه پس از بسته شدن هيچ گونه نشانى از آن كه اين گنبدها جابجا هم مى شوند به چشم نمى خورد.


صحنهاى روباز داخلى و خارجى:



در طرح توسعه و نوسازى ملك فهد صحن هاى رو باز و بدون سقف داخلى از ياد نرفت و به فراهم آوردن شيوه و وسيله اى براى سايه كردن آنها توجه شد. بدين منظور 12سايه بان بزرگ با ارتفاع موازى سقف فراهم گرديد كه مى توان آنها را در مواقع لازم به صورت ماشين پهن يا جمع كرد تا هم امكان استفاده از سايه و هم امكان استفاده از هواى طبيعى، هر كدام بسته به شرايء فراهم باشد. اين سايه بان ها از پارچه هاى مناسبى تهيه شده است كه در برابر همه عوامل طبيعى آب و هواى مدينه مقاومت لازم را داراست.


در طرح توسعه، همچنين ايجاد فضاهاى بازى در پيرامون مسجدالنبى و به وسعت كل 000,235 مترمربع در نظر گرفته شد. اين فضاها يا ميدان ها در چهار طرف مسجدالنبى واقع شده و عرض آنها به ترتيب در ضلع جنوبى 207، در ضلع غربى 154، در ضلع شمالى 144 و در ضلع شرقى 27 متر است.


بخشى از اين فضاها به مساحت 000,135 مترمربع به نماز اختصاص يافته و بخش ديگر به مساحت 000,100 مترمربع به خدمات عمومى واگذاشته شده است. در اطراف اين فضاها حدود 30 مدخل با پله هاى برقى و معمولى ساخته شده كه عابران را به بناهاى خدمات همگانى از قبيل وضوخانه يا توقف گاه هاى خودرو كه در زير همين فضاها يا ميدان ها ايجاد شده است مى رساند.


تونل خدمات


تونل خدمات يكى از برجسته ترين شاهكارهاى مهندسى در طرح توسعه است. هر چند طول اين تونل 7 كيلومتر و عرض آن 10/6 متر است، اما در نوع خود، كارى بى همانند محسوب مى شود; چرا كه اين تونل از ايستگاه مركزى تهويه در فاصله 7 كيلومترى حرم آغاز مى شود و با عبور از زير خيابان طريق الجامعات، وادى عقيق، كمربندى دوم، راه آهن و تونل مناخه به طبقه زيرزمين مسجدالنبى مى رسد.


در موازات اين تونل و به فاصله 13 متر از آن، مجراى كابل ها و كانال هاى خدمات عمومى وجود دارد. اين شبكه از 9 لوله از جنس پلى كلورايد و هر يك به قطر 125 ميلى متر تشكيل شده است.


اين مجرا از طريق كانال هاى فرعى مزدوج يا لنگه اى كه در گرداگرد مسجدالنبى وجود دارد با تونل خدمات مرتبط مى شود.


توقف گاه خودرو


احداث اين توقف گاه صدها عمليات پيچيده را مى طلبيد تا از اين رهگذر، سطحى سخت و برخوردار از سلامت و ايمنى كامل فراهم آيد; چه، عمقى كه اين توقف گاه در آن احداث مى شد و همچنين خاك منطقه فاقد ثبات لازم بود. و امكان هر گونه لغزش و رانش در آن وجود داشته است. از اين روى لازم بوده، براى احداث اين توقف گاه طولانى ترين ديوار حمايتى جهان ساخته شود.


اين كار نيز انجام يافت و ديوارهايى گرداگرد توقف گاه (پاركينگ) زيرزمينى ايجاد گرديد. اين ديوارها شامل دو نوع بود:


1 ـ ديوارهاى مزدوج يا دو جداره، با بتون مسلح به قطر (عرض) 60/6 متر و عمق ميان 22 تا 66 متر در زير زمين.


2 ـ ديوارهاى يك جداره براى كناره هاى مدخل هاى توقف گاه، با بتون مسلح به قطر 80سانتى متر وبا عمق مناسبى در زمين، به گونه اى كه به سطح لايه هاى سنگى زيرين برسد.


بناى توقف گاه در بردارنده 4100 ستون از بتون مسلح است كه هر كدام 110 سانتى متر قطر و ميان 5 تا 50 متر عمق دارند، به گونه اى كه روى لايه هاى سنگى زيرزمين قرار گرفته اند. مجموع طول اين ستون هاى فرورفته در عمق زمين (بارت) ها [در اتصال فرضى آنها به همديگر] به 000,100 متر مى رسد.


اين بنا در دو طبقه ساخته شده كه ارتفاع طبقه بالاتر 90/4 متر و ارتفاع طبقه پايين 4 متر است و در مجموع در شرايط عادى گنجايش 4000 و در شرايط اوج ازدحام 4500 دستگاه اتومبيل را دارد.


توقف گاه داراى شش ورودى ـ خروجى است كه سه تاى آنها در طبقه منهاى يك، و سه تاى ديگر در طبقه منهاى دو قرار دارد و همه به خيابان هاى اصلى مدينه راه دارند.


اين دو طبقه از طريق راهروهاى شيبدارى كه در چهار گوشه مسجدالنبى، در (طبقه زيرين) قرار گرفته است به همديگر راه دارند.


توقف گاه در هر طبقه شامل پانزده واحد است كه يازده تاى آنها همانند و چهارتاى ديگر ناهمانند هستند. طول و عرض هر يك از واحدهاى همانند به ترتيب 100 و 80 متر است و ساختمان هاى خدمات در فاصله ميان آنها قرار گرفته اند. هر واحد مركب از پنج پل باطول 80 وعرض 20 متر است و بدين ترتيب مجموع پل ها در دو طبقه به 110 مورد مى رسد، و در دو طرف هر پل در ابتدا، انتها و وسء ستون هايى متجاور وجود دارد.


اما واحدهاى ناهمانند كه در محدوده شيب هاى برقرار كننده ارتباط ميان طبقه اول و دوم زيرزمين و در نزديك مدخل ها قرار دارند در مجموع داراى 56 پل هستند كه طول هر پل از 20 تا 70 و عرض آن 20 متر است.


كف توقف گاه; اعم از راهروها و ورودى ـ خروجى و نقاط توقف خودرو، با بتون مسلح متداخل و به مساحت كل 000,250 مترمربع پوشش شده و ديوارهاى داخلى نيز با بتون مسلح احداث و از نماى سنگ صنعتى برخوردار شده است.


بناهاى خدماتى


با توجه به وسعت توقف گاه خودروها، لازم بوده كه همه خدمات و پشتيبانى هاى مورد نياز براى استفاده كنندگان از توقف گاه فراهم شود، به گونه اى كه نيازى به خروج از آن و در نتيجه كند كردنِ عبور و مرور نباشد.


در داخل مجموعه توقف گاهِ خودروها، ساختمان ها يا واحدهاى ساختمانىِ ويژه خدمات عمومى به شرح زير احداث شده است:


1 ـ بناهاى خدمات عمومى:

شامل 15 واحد ساختمانى كه هر يك متشكل از چهار طبقه و ارائه دهنده خدمات عمومى به شرح زير است:


ـ محل هاى انفرادى وضو (شامل شير آب و كرسيچه اى براى نشستن ): 6214 نقطه.


ـ شيرهاى آب آشاميدنى: 7858 مورد.


ـ سرويس بهداشتى: 2432 چشمه.


ـ پله هاى برقى: 116 دستگاه كه در سى واحد توقف گاه واقع در دو طبقه توزيع شده اند.


ـ پله هاى ثابت: 30 مورد.


2 ـ بناهاى خدمات خاص:

شامل 27واحد ساختمانى كه هركدام دريك طبقه احداث گرديده و در 4 بخش توقف گاه [واقع در چهار سمت مسجدالنبى و در زير بناهاى طرح توسعه] توزيع شده اند. مراكزى از قبيل مراكز امنيتى و نگهبانى، درمانگاه، اتاق هاى كنترل و ساماندهى (5 مورد)، مراكز آتش نشانى (6 مورد)، تعميرگاه ها (2 مورد)، اتاق كليدخانه (1 مورد)، مراكز بازرسى و تفتيش (4 مورد)، و مخازن (2 مورد) از جمله واحدهاى خدماتى خاص هستند كه در اين توقف گاه با توزيع مكانى مناسب واقع شده اند.


سيستم تهويه هوا


سيستم تهويه و مطبوع سازى هوا در مسجدالنبى، از نظر توانايى ها و قابليت ها كمتر از سيستم مسجدالحرام نيست و از نظر ميزان قدرت از آن بالاتر است; چه، مجموع قدرت واحدهاى سردكننده حرم نبوى به 000,17 تن مى رسد و از توان ذخيره اى (اضطرارى) ديگرى نيز به ميزان 3400 تن برخوردار است.


دستگاه هاى سردكننده هوا شامل 6 واحد است كه به وسيله موتورهاى برقى ويژه اى كه هر كدام هفت هزار اسب بخار قدرت دارند و با جريان برقى به قدرت 8/13 كيلو وات كار مى كنند.


ايستگاه سردكننده هوا در داخل ايستگاه مركزىِ خدمات ـ كه در فاصله 7 كيلومترى حرم قرار دارد ـ واقع است. در اين ايستگاه بزرگ ترين سردكننده جهان مستقر شده و با كمك پمپ هاى موجود و به طور ميانگين در هر دقيقه 000,17 گالن آب سرد شده آماده شده در اين دستگاه به سمت مسجد پمپاژ مى شود و رفت و برگشت اين آب از طريق تونل خدمات يك ساعت و نيم به درازا مى كشد.


حركت آب از ايستگاه اصلى و با كمك هفت پمپ بزرگ (هر كدام به قدرت 450 اسب بخار) آغاز مى شود و از طريق شبكه اى از لوله هاى با قطر 90 سانتى متر به طرف طبقه زيرين بناهاى جديد مسجدالنبى مى رود. اين لوله ها در داخل تونل خدمات در داخل كانالى از بتون مسلح با ارتفاع داخلى 1/4 متر، عرض 2/6 متر و طول 7 كيلومتر جاسازى شده و امكان افزودن 2 لوله ديگر نيز در اين كانال در نظر گرفته شده است.


در اين تونل، در طول مسير، سى و يك اتاق تهويه، مجهز به پنكه هاى لازم ايجاد شده است.


اين لوله ها، در طبقه زيرزمينِ بناهاى جديد مسجدالنبى، به دو شبكه اصلى با لوله هايى به قطر 50 سانتى متر تقسيم و از آن پس نيز به لوله هايى با قطر كمتر; يعنى تا 7 سانتى متر تقسيم مجدد مى شود تا از طريق آنها به 143 دستگاه فنكوئل نصب شده در نقاط مختلف طبقه همكف برسد.


از اين شبكه همچنين شبكه اى فرعى با لوله هايى به قطر 25 سانتى متر منشعب مى شود كه اين شبكه تهويه هواى بناهاى قديم مسجدالنبى را بر عهده دارد. براى اين منظور كانال هاى حامل هواى سرد در موازات ديوار سمت قبله مسجد ايجاد شده و از طريق اين كانال ها، هواى سرد به پنجره هاى تعبيه شده در بالاى ديوار سمت قبله مى رسد و از آنجا در هواى مسجد مى پراكند. به همين منظور در داخل دو صحن ميانى مسجدالنبى نيز دو كانال ايجاد گرديده و بخشى از شبكه هاى خدماتى لازم; از جمله شبكه انتقال هواى سرد در آن جاسازى شده است تا بتوان با كمك اين شبكه بناهاى احداثى در نخستين توسعه سعودى را نيز از تهويه مطبوع برخوردار ساخت.


هواى سرد از طبقه زيرزمين و از طريق دريچه هايى كه در قاعده هر يك از ستون هاى بناهاى جديد تعبيه گرديده و با پنجره اى مسى (كه خود داراى قاب ها يا كلاف هاى سنگى هستند) پوشيده شده است در سراسر بناهاى طبقه همكف طرح توسعه پخش مى شود و هوايى كه سردى خود را از دست داده است از طريق دريچه هاى ديگرى كه به همين منظور ايجاد شده بازگردانده مى شود.


سيستم تهويه هوا داراى هماهنگى با گنبدهاى متحرك است تا در شرايط آب و هوايى مناسب، كارِ تهويه ماشينى متوقف شود و با كنار رفتن اين گنبدها تهويه طبيعى صورت پذيرد. هر يك از گنبدها به وسيله چهار موتور، كه هر كدام 5/2 اسب بخار قدرت دارند بر روى بالشتك هاى ويژه جابجا مى شوند و امكان باز و بسته كردن همزمان و غير همزمان و تك به تك آنها وجود دارد.


در اين سامانه، همچنين اين امكان فراهم آمده است كه بتواند اندازه آلودگى هوا را تنظيم كند و آن را در حد مقبولى نگه دارد. افزون بر اين، سيستم پيشرفته ايمنى براى هشدار و پيشگيرى از حريق، از طريق آب پاش هاى اتوماتِ نصب شده در سقف فراهم گشته است.

/ 31