مکه و مدینه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

مکه و مدینه - نسخه متنی

ع‍ب‍ی‍دال‍ل‍ه‌ م‍ح‍م‍دام‍ی‍ن‌ ک‍ردی‌؛ ت‍رج‍م‍ه:‌ ح‍س‍ی‍ن‌ ص‍اب‍ری

نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
لیست موضوعات
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

بناى سلطان مراد خان

در روز چهار شنبه 19 شعبان سال 1039هـ . ق. بارانى سيل آسا در مكه باريدن آغازيد و تا شب پنج شنبه ادامه يافت و در نتيجه آن، سيلى بنيان كن جارى شد كه تا آن روز همانندش را در مكه نديده بودند. سيل مسجد الحرام را در برگرفت و ديوارهاى كعبه تا نيمه، به آب فرو رفت و ديوارها يكى پس از ديگرى سقوط كرد.

در آن دوران مسعود بن ادريس بن حسن كه از سادات به شمار مى رفت امير مكه بود و به فرمان او تدابير لازم از قبيل جمع آورى و نگهدارى اشياى گران بهاى متعلق به كعبه و پاك سازى مسجد الحرام پس از فرو نشستن سيل انجام گرفت. همچنين عالمان و بزرگان شهر گرد هم آمدند و در اين باره به گفت و گو نشستند تا ببينند براى بازسازى كعبه چه مى توان كرد.

سرانجام تصميم آن شد كه در اين باره به سلطان مراد خان عثمانى نامه بنويسند و از او كسب تكليف كنند و همزمان نيز ديواركى چوبى كه از هر طرف شش ذراع با كعبه و ويرانه هاى آن فاصله داشته باشد برپا كنند.

پس از چندى يك فروند كشتى كه حامل مصالح و تجهيزات لازم براى بازسازى كعبه بود به بندر جده وارد شد و بدين ترتيب در اواخر جمادى الأول سال 1040هـ . ق. كار نوسازى و بازسازى آغاز شد.

بنايى كه اين بار ساخته شد تقريباً به همان حالت بناى حَجّاج و داراى ويژگى هاى زير بود:

1 ـ سلطان مراد بناى جديد كعبه را به همان شكل كه در دوران حَجّاج بود ساخت. نه چيزى بر آن افزود و نه چيزى از آن كاست.

2 ـ اگر آغاز بازسازى را از ابتداى تخريب باقيمانده كعبه و هموار كردن ويرانه اى كه بر جاى مانده بود لحاظ كنيم از روز شنبه آخر جمادى الأولى و اگر آن را از بر زمين نهادن نخستين سنگ بناى كعبه به حساب آوريم، روز يكشنبه بيست و سوم جمادى الآخر سال 1040هـ . ق. خواهد بود.

تاريخ پايان بازسازى نيز دوم ذى الحجه سال 1040هـ . ق. بوده و اين بنا تا روزگار حاضر نيز مانده و تنها در دوران ملك فهد و در قالب «طرح توسعه حرم» ترميم هايى جزئى در آن صورت پذيرفته است.

3 ـ در جريان تخريب باقيمانده هاى كعبه، كار را تا رسيدن به نخستين رديف سنگى كه بر روى زمين چيده شده بود ادامه دادند و سپس بازسازى را بر روى همان رديف اوليه آغاز كردند. بدين ترتيب ابعاد كعبه هيچ گونه تغييرى، حتى اندك، نيافت.

4 ـ سنگ هاى جديد مورد نياز در بازسازى، از كوه شبيكه كه آن را جبل الكعبه گفته اند تأمين شد.

5 ـ در جريان تخريب، سه ركن كعبه را با زمين هموار ساختند اما از تخريب ركن حجرالأسود خوددارى كردند و تنها سنگ ها و خاك و گلى راكه روى حجرالأسود قرار گرفته بود برداشتند و اطراف آن را ترميم كردند و بنا را ازهمين نقطه به بالا ادامه دادند.

6 ـ در جريان بازسازى مشاهده شد رنگ قسمت هايى از حجرالأسود كه در زير ديگر سنگ هاى ديوار كعبه پوشيده مانده، همانند مرمرهاى مقام ابراهيم سفيد است.

7 ـ در پايان بازسازى لوح يادبودى با نام سلطان مراد و تاريخ تجديد بنا در داخل كعبه گذاشته شد.

تعمير پشت بام كعبه در دوران ملك سعود :

در اول ماه محرم سال 1377هـ . ق. و به تشخيص كميته علمى و فنى ويژه اى كه به فرمان ملك سعود تشكيل شده بود اعلام شد كه سقف كعبه نيازمند مرمت است. به دنبال آن در اواخر محرم همان سال به فرمان پادشاه عربستان، شيخ محمد بن عوفى بن لادن مدير تأسيسات عمومى مأمور شد نسبت به ترميم و باز سازى كامل سقف كعبه اقدام كند.

بدين ترتيب كار نوسازى سقف كعبه با مشخصات زير انجام گرفت:

1 ـ در بيست و يكم جمادى الثانى سال 1377هـ . ق. حايل چوبى بلندى برگرد كعبه، به جز مقابل حجرالأسود، ركن يمانى و حجر اسماعيل برپا كردند و ممر رسيدن به سقف را از ميان داربست سمت حجر اسماعيل قرار دادند.

2 ـ پيش از شروع بازسازى، چوب و ديگر مواد و مصالح لازم براى كار را فراهم ساختند.

3 ـ در ظهر روز جمعه هيجدهم رجب، وليعهد وقت فيصل بن عبدالعزيز به نمايندگى از طرف برادر خود ملك سعود براى آغاز عمليات حضور يافت و به همراه تنى چند از ميهمانان و مسؤولان بر بام كعبه رفت و قسمتى از دورچين پشت بام را به نشانه شروع عمليات سقف قديم تخريب كرد.

4 ـ سپس سقف فوقانى به طور كامل برداشته و آنگاه تيرچه هايى عرضى بر روى ديوارها سوار شد و چوب هاى سقف به صورت شرقى غربى بر روى اين تيرچه ها نصب گرديد و با ساروج مرغوبِ محلى محكم شد.

در انتهاى چوب هاى سقف و در زير آنها، دو تير چوبى به ديوارهاى شرقى و غربى محكم شد و در زير اين چوب ها در وسط تيرى آهنى براى حمل سقف فوقانى تعبيه شد كه يك سر آن روى ديوار شمالى و سر ديگر آن روى ديوار جنوبى كعبه قرارگرفت.

همچنين تيرى ديگر براى حمل سقف تحتانى نصب و چوب هاى اين سقف نيز روى آن فرش شد.

پس از كامل شدن سقف فوقانى، ديوار دور چين سقف را به ارتفاع هشتاد سانتيمتر بنا كردند و در آن به جاى ميخ هاى چوبىِ قبلى، ميخ هاى بلند آهنين به منظور آويختن جامه كعبه بدانها تعبيه كردند.

همچنين چوب هاى سقف را با سرنج رنگ كردند و آن گاه لايه اى از قلع نازك و سپس لايه اى از ساروج و پس از آن لايه اى از عايق رطوبتى و پس از آن لايه ديگرى از ملاط و ساروج روى سقف گستردند و پس از همه اين ها سنگ هاى مرمر سقف را فرش كردند. اين كار با استفاده از سنگ هاى قديم و پس از تميز كردن آنها صورت گرفت و در نصب آنها شيب بام به طرف ناودان كه به حجر اسماعيل مى ريزد مراعات شد.

به منظور جلوگيرى از نفوذ آب و محكم تر شدن سنگ هاى فرش شده روى بام كعبه، درز آنها با سرب مذاب پر شد و پس از آن كنار ديوار دور چين تا ارتفاع 25 سانتيمتر سنگ هاى مرمر نصب گرديد.

همچنين درگاه ورودى پلكان به پشت بام تعمير شد و پوششى كه بر آن قرار داده مى شود با درپوشى نو ـ كه در لابه لاى آن ورقه فلزى محكم و زيبا قرار داده شده بود ـ تعويض گرديد.

5 ـ در كنار چوب هاى جديدى كه در ساختن سقف از آنها استفاده شد، چوب هاى قابل استفاده قديم نيز به كار رفتند.

6 ـ سقف تحتانى كعبه نيز ترميم شد و طى اين مرمت چوب هاى فرسوده اى كه در اين سقف وجود داشت با چوب هاى جديد جايگزين گرديد.

گفتنى است چوب هاى اين سقف، كه دو سر آنها به سمت شرق و غرب است، از پهلو كنار هم چيده شده و روى ستون هاى سه گانه اى كه در زير قرار دارد جاى گرفته است. از اين سه ستون فقط ستون ميانى تعويض شد.

7 ـ مرمت هايى جزئى در بند كشى ديوار از سمت داخل كعبه و نيز سنگ هاى مرمر كف و ديوار به عمل آمد.

8 ـ دو صندوق بزرگ با ابعاد 150 در 80 سانتيمتر براى نگهدارى چلچراغ هاى كعبه و همچنين پرده هاى داخلى آن ساخته شد.

9 ـ از آن جا كه ناودان قديم كعبه; يعنى همان كه سلطان عبدالمجيد خان به سال 1273هـ . ق. از نقره خالص ساخت و به طلا رو كش كرد، دچار كهنگى و فرسايش نشده بود، همين ناودان پس از مرمّت قاعده چوبى آن و همچنين ايجاد كنگره هايى در لبه آن به منظور جلوگيرى از نشستن كبوتران و ديگر پرندگان، به جاى خويش برگردانده شد و مجدداً نصب گرديد.

10 ـ چوب هاى در كعبه، آستانه در و همچنين ديوار بازوى در مرمت شد.

11 ـ پلكان داخلى كعبه بى آن كه از پله هايش كاسته يا بدان افزوده شود تعمير شد.

12 ـ ستون هاى سه گانه اى كه عبدالله بن زبير حدود 1300 سال پيش براى نگه داشتن سقف كعبه در درون خانه نصب كرده بود، به دليل سالم ماندن در همه اين سال ها، تنها مرمتى سطحى شد.

گفتنى است اين ستون ها داراى سر ستون هاى آذين شده و پايه هاى چهار گوش نقشدار هستند و طول هر كدام از كف كعبه تا زير سقف 7 متر و قطر هر يك نيز تقريباً 44 سانتيمتر است.

13 ـ در دوم ماه شعبان 1377هـ . ق. رسماً پايان عمليات نوسازى سقف كعبه و مرمت هاى جانبى آن اعلام شد.

فصل چهارم: كعبه و لواحق آن تا پيش از توسعه دوران فهد

ابعاد كعبه

مورخان درباره ابعاد كعبه اختلاف دارند و اين، البته اختلافى طبيعى است كه به دقيق نبودن واحد اندازه گيرى و تفاوت ميان ذراع دست و ذراع فلزى (ذراع يد و ذراع حديد) باز مى گردد. در كتاب «تاريخ الكعبة المعظمه» آمده است كه اندازه ذراع دست ميان 46 تا 50 سانتيمتر نوسان دارد و اندازه ذراع فلزى 5/56 سانتيمتر است و اخيراً آن را 48 سانتيمتر گفته اند.(78) اين خود سبب مى شود در زمان هاى مختلف و در روايت هاى مختلف تفاوت هايى در ابعاد و اندازه هاى كعبه به چشم بخورد و به ويژه به هنگام تبديل اين واحد اندازه گيرى به واحدهاى نظام متر اختلاف پديد آيد.

در آخرين اندازه گيرى انجام شده از سوى مركز پژوهش هاى حج در دانشگاه امّ القراى مكه ابعاد و اندازه هاى زير گزارش شده است:

1 ـ فاصله ركن حجرالأسود تا ركن شامى، يعنى طول ضلعى كه درِ كعبه در آن قرار گرفته: 86/11 سانتيمتر.

2 ـ فاصله ركن يمانى تا ركن غربى: 04/12 سانتيمتر.

3 ـ فاصله ركن حجرالأسود تا ركن يمانى: 18/10 سانتيمتر.

4 ـ فاصله ركن شامى تا ركن غربى: 90/9 سانتيمتر.

ارتفاع كعبه بر حسب بناى ابراهيم 32/4 سانتيمتر، در بناى قريش 64/8 سانتيمتر و در بناى عبدالله بن زبير 95/12 سانتيمتر بوده و عبدالملك مروان نيز همين ارتفاع را حفظ كرده است.

برش افقى

حسين باسلامه در كتاب «تاريخ الكعبة المعظمه» يادآور مى شود كه خودش توفيق اندازه گيرى كعبه از داخل آن را داشته و در اندازه گيرى كه در روز جمعه بيست و سوم ذى القعده سال1352هـ . ق. صورت گرفته، از وسط ديوار يمانى تا وسط ديوار شامى 15/10 سانتيمتر و از وسط ديوار شرقى تا وسط ديوار غربى 10/8 سانتيمتر فاصله بوده است.

مصالح تشكيل دهنده بناى كعبه

بناى كنونى كعبه كه در دوران ملك فهد ترميم مختصرى در آن انجام گرفته، همان بناى سلطان مراد چهارم، از پادشاهان عثمانى است كه در سال 1040هـ . ق. به اتمام رسيده و بنايى قوى و استوار است.

در ساخت كعبه از سنگ هاى سياه مايل به نيلى استفاده شده و اين سنگ ها از كوه هاى مكه و مهم تر از همه جبل الكعبه در محله شبيكه فراهم گشته است.

البته اين سنگ ها داراى ابعاد و اندازه هاى يكسان نيستند و بزرگ ترين سنگ به طول صد و نود سانتيمتر، عرض نيم متر و ارتفاع بيست و هشت سانتيمتر، و كوچك ترين سنگ نيز به طول نيم متر و عرض چهل سانتيمتر است.

سنگ ها از قسمت زيرين داراى برجستگى هايى قوسى شكل هستند تا به خوبى به درون همديگر فرو روند و سبب استوارى بيشتر بنا شوند.

در پايين ديوار كعبه، از بيرون رديفى از سنگ هاى مرمر وجود دارد كه آن را شاذروان گويند.

/ 31