مقدمه - حد و حکمت مدارا نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

حد و حکمت مدارا - نسخه متنی

محمد سروش محلاتی

نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

مقدمه

تقيّه، از مسائل مهم فقه است كه ريشه در قرآن كريم1 دارد و عقل و خرد انسانينيز حكمت و ضرورت آن را درك ميكند.
يكياز اقسام تقيه، مداراكردن با فرقههاياسلامياست كه
«تقيه مداراتي» نام گرفته است.

بيشك، نوع رابطه مسلمانان با يكديگر و پيوندهاييكه امت
اسلاميرا به يكديگر نزديك ميكند متأثر از اين بحث است و به خصوص
شيوه برخورد شيعيان با اهل سنت درهمين جا تبيين و ترسيم
ميگردد.

متأسفانه اين مسأله كه به شهادت روايات فراوان در دوران 250 ساله امامت
ائمه(عليهم السلام) يك موضوع مهم و جديتلقيميشده و پيوسته
مورد توجه قرار داشته است، در اعصار بعد از دو جنبه جايگاه واقعيخود را
در بحثهايفقهياز دست داده و درنتيجه تأثير اجتماعيآن
كاهش يافته است:

يكيآنكه بسيارياز ابعاد و زوايايآن، مورد تأمل فقهي
و بحث و تحقيق قرار نگرفته است; مثلا صاحب جواهر در مسأله وقوف، تصريح
ميكند كه: «اين مسأله از مسائل ديگر بيشتر مورد نياز است كه اگر روز
ترويه از نظر ما، برطبق حكم حاكم آنها «عرفه» اعلام شود، شيعه چه
وظيفهايدارد؟ وليفقهايشيعه، چيزيدر اين باره
مطرح نكردهاند!»

«نعم يبقيشيء مهم تشتدّ
الحاجة اليه وكان اوليمن ذلك كلّه بالذكر وهو انّه لو قامت البيّنة عند
قاضيالعامة وحكم بالهلال علي وجه يكون التروية عندنا عرفة عندهم فهل
يصحّ للاماميالوقوف معهم ويجزيلأنّه من احكام التقيّة والعسر
التكليف بغيره أو لا يجزيلعدم ثبوتها فيالموضوع الّذيمحلّ
الفرض منه؟ اجد لهم كلاماً فيذلك».

و
ديگر آنكه، ما از آنجا كه اين نوع تقيه، جنبه «مدارا» دارد و مدارا «انعطاف
پذيريرفتاري» در همراهيبا مسلمانان ديگر و استحكام
پيوندهاييگانگيدربرابر بيگانگان است، لذا در اعصار و ازمنه
مختلف، محورهايمودّت و مدارا بايد تبيين شده و با تغيير اوضاع و احوال
اجتماعي، مورد بازبينيقرار گيرد. تقيه مداراتي، بهعنوان يك
«اصل»، راهنما و مبنايعمل برايراهكاريمشاركت امت
اسلامياست، درحاليكه اين اصل راهگشا و رهاييبخش، كه بايد
مولّد پيوستگيمسلمانان، باشد، در تنگنايبسيارياز قيود
فلجكننده قرارگرفته و بجايپويايي و تحرّك مذهبي، گاه بر ترديد و
تحيّر افزوده و ايستايي و توقف را بدنبال آورده است.

از
اين رو، ضرورياست كه اين موضوع مهم ، بر مبنايمتون و مدارك
معتبر، مورد وارسي و تحليل عميق قرار گيرد تا بهعنوان منبع انس و الفت،
نقش واقعيخود را در جامعه اسلاميبازيابد.

از
معدود تحقيقات ارزشمند درباره تقيه كه بطور مستقل نگارش يافته،
رسالهاياست از حضرت امام خمينيكه با روشنبيني و نگرش
عميق مؤلف، نكات بديعيارائه ميكند. اين رساله نشان ميدهد
كه حضرت امام در سالها پيش از آغاز نهضت اسلامي و حدود سه دهه قبل از
پيروزيانقلاب اسلامي، يكياز نيازهاياصليامّت
اسلاميرا مورد توجه و تحقيق قرار داده و آنچه را كه در
دهههايبعد درباره «وحدت اسلامي» و دورياز عوامل تفرقه و
جداييمطرح ساختهاند، دقيقاً برخاسته از
مبانيفقهيخاصياست كه در حوزه بحثهايفقهي، بدان
دستيافتهاند.

اين
مقاله تلاش دارد تا ويژگيهايانديشه امام را درباره تقيه
مداراتيارائه كند و ضمن مقايسه با برخيآراء و نظريات ديگر، تفاوت
و برجستگيآن را آشكارسازد.

/ 10