آیین دادرسی کیفری نسخه متنی

قابل مطالبه دانسته است.
262- ضرر و زيان مادي.- ضرر و زيان مادي در قانون آيين دادرسي كيفري تعريف نشده است. در قوانين مدني و
مسئوليت مدني نيز در اين مورد تعريفي ديده نمي شود. علي الظاهربه علت وضوح موضوع و اين كه به سادگي مي
توان افراد و امثال آن را تشخيص داد مقنن خود را از اين تعريف بي نياز ديده است.
به نظر مي آيد بهتر باشد ضرر و زيان مادي به كسر ثروت و دارايي تعريف شود.
ضرر و زيان مادي ممكن است به واسطه از بين رفتن مال و يا فوت منفعت حاصل شود.
263- از بين رفتن مال.- اتلاف يا از بين رفتن مال زماني تحقق مي يابد كه مالي از حيّز انتفاع بيفتد؛ به
نحوي كه ديگر نتوان فايده مطلوب را از آن به دست آورد.
--------------------
275
264- از بين رفتن منفعت.- منظور از اتلاف منفعت اين است كه صاحب مال نتواند از ثمرات و نتايج مال خود
بهره مند گردد.
265- ضرر و زيان معنوي.- بند 2 ماده 9 قانون آيين دادرسي كيفري سابق ضرر و زيان معنوي را چنين تعريف كرده
بود: «ضرر و زيان معنوي عبارت است از كسر حيثيت يا اعتبار اشخاص يا صدمات روحي».
266- تحول ضرر معنوي.- در زمان هاي گذشته ضرر و زيان معنوي را غيرقابل جبران مي دانستند. به اين دليل
دادگاه ها حكم به جبران ضرر و زيان معنوي صادر نمي كردند. صدمات و آسيب هاي وارد به بدن افراد، به
ويژه نقص عضو را ضرر مادي دانسته و به اين اعتبار به جبران آن حكم مي دادند.
علماي حقوق و قضات مدت ها معتقد بودند كه كسر اعتبار و حيثيت و صدمات و روحي قابل تقويم نمي باشد و در
نتيجه قابل جبران نيست. چطور ممكن است آبرو و حيثيت را با پول سنجيد و در برابر آن مبلغي وجه قرار
داد؟ آيا محكوم شدن بزهكار به پرداخت ضرر و زيان معنوي، في الواقع براي مجني عليه اعاده حيثيت مي
نمايد؟ آيا توهين به شخصيت بشري نيست كه حيثيت و اعتبار او با پرداخت پول جبران گردد؟
به نظر علماي سابق حقوق جزا پاسخ همه اين پرسش ها منفي بوده و تصور مي شد كه پرداخت مبلغي وجه، ولو
هنگفت، در حق مجني عليه نه تنها آرام بخش تألمات روحي او نخواهد بود و اعتبار و حيثيت از دست رفته او
را جبران نخواهد كرد بلكه توهيني است به شخصيت مجني عليه؛ زيرا او در برابر آبرو و حيثيت خود پول
دريافت مي كند و با اين عمل ناپسند ارزش و معنويت خود را از دست مي دهد.
ولي به تدريج دانشمندان جزايي به اين نكته توجه كردند كه پرداخت ضرر و زيان معنوي، هر چند به طور
كامل اعاده حيثيت و اعتبار نمي كند مع الوصف تا اندازه اي آلام مجني عليه راكاهش مي دهد.(1) به گفته
ايرينگ حقوقدان معروف آلماني عدم جبران ضرر
1- آقاي دكتر حسن فقيه نخجيري در اين مورد نوشته است: «...تخصيص يك مقدار پول براي كسي كه دردهايي را
تحمل مي كند به او اجازه خواهد داد كه في المثل به پزشك مشهوري مراجعه كند تا او را تسكين دهد مثلاً
غرامت پرداختي مي تواند به كسي كه زيبايي چهره او دستخوش زشتي گرديده است اجازه دهد تا با مراجعه به
جراح چيره دستي بتواند در حدود امكان در رفع نقص بكوشد...لازمه ترميم يك زبان هميشه آن نيست كه آن چه
را كه منهدم شده از تو بنا كنند بلكه اغلب آن است كه به مجني عليه امكان داده شود تا معادل آن چه را كه
از دست
--------------------
276
معنوي و آزادي گذاشتن دست مجرم در ايجاد اين گونه ضرر و زيان ها به مراتب زشت تر و غيرانساني تر از
اخذ آن است.(1) عدم جبران ضرر و زيان معنوي سبب افزايش و ازدياد اين نوع ضررها مي شود و حيثيت و اعتبار
افراد را سخت به مخاطره مي اندازد. به ويژه در جهان امروزي كه ارزش و اهميت زيان معنوي گاهي به مراتب
بيش تر از ضررهاي مادي است نمي توان ضرر و زيان معنوي را ناديده گرفت و اعتبار و حيثيت افراد را
بلادفاع گذاشت.
با توجه به طرز تفكر فوق در دنياي فعلي تئوري جبران ضرر و زيان معنوي تكامل گسترده اي يافته و در