لطفا منتظر باشید ...
4 . متعلّقات ايمان
در نظام اخلاقي اسلام، ايمان به چيزي موجبات هدايت و زمينه آراستگي به فضايل اخلاقي و سير معنوي را فراهم مي سازد؟اصلي ترين متعلقات ايمان بر پايه آنچه در قرآن و سنّت معصومان ـ عليهم السّلام ـ آمده به قرار زير است.
يك. ايمان به عالم غيب
قرآن كريم يكي از شروط بهره مندي و هدايت يابي از كتاب الهي را ايمان به غيب و قواي غيبي يعني ملائكه مي داند و در اين باره مي فرمايد:ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُديً لِلْمُتَّقِينَ (2) الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ...اين كتابي است كه در (حقانيت) آن هيچ ترديدي نيست، (و) هدايت تقوا پيشگان است؛ آنان كه به غيب ايمان دارند، و ... .[12]مراد از عالم غيب، حقايقي است كه با حواس ظاهري قابل ادراك نيستند، بلكه با سير عقلاني و يا شهود باطني مي توان به آنها دست يافت. اصولاً شرط ورود به سراپرده ديانت و گذار از منجلاب الحاد و ماديت، باور به غيب و حقايق و قوا و امدادهاي غيبي است[13] «لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ...» نيكي ,(تنها) اين نيست كه (به هنگام نماز,)روي خودرابه سوي مشرق يا مغرب كنيد؛(وتمام گفتگوي شما؛درباره قبله وتغييرآن باشد؛وهمه وقت خودرامصروف آن سازيد)بلكه نيكي (ونيكوكار)كسي است كه به خدا و روز رستاخيز و ... ايمان دارد. و تنها با چنين پيش فرضي مي توان الفباي كتاب هدايت را خواند و در پرتو نور آن به سرمنزل رستگاري رسيد.دو. ايمان به خداوند و يگانگي او
قرآن كريم در طي آيات متعددي ضرورت ايمان به خداوند را يادآور مي شود؛ از جمله مي فرمايد:« فَامِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنا وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ »پس به خدا و پيامبر او و آن نوري كه ما فرو فرستاديم ايمان آوريد، و خدا به آنچه مي كنيد آگاه است.[14]رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ در پاسخ كسي كه از علامت هاي ايمان پرسيد، فرمود:نشانه هاي ايمان چهار چيز است: اقرار به يگانگي خداوند، و ايمان به او، و ايمان به كتاب او، و ايمان به رسولان الهي.[15]سه. ايمان به معاد و چگونگي آن
ايمان به معاد و چگونگي آن نقش ضمانت اجرا براي ميزان كارآمدي اخلاق اسلامي را ايفا مي كند. قرآن كريم نيز پس از ايمان به خداوند و يگانگي او بيشترين تأكيد را بر معاد و چگونگي آن از قبيل ايمان به سؤال در قبر، عذاب در قبر، روز رستاخيز، حسابرسي در قيامت، وجود ميزان براي سنجش اعمال، عبور از صراط و باور به بهشت و دوزخ، دارد. در زير به بعضي آيات و روايات اشاره مي شود؛ قرآن كريم در اين باره مي فرمايد:إِنَّ الَّذِينَ امَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا و الصّائبون و النّصاري مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَكساني كه ايمان آورده و كساني كه يهودي و صائبي و مسيحي اند، هر كس به خدا و روز بازپسين ايمان آورد و كار نيكو كند، پس نه بيمي برايشان است و نه اندوهگين خواهند شد.[16]امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي فرمايد:ايمان آن است كه آدمي دين حق را به دل بشناسد و به زبان اقرار كند و به اعضاي تن وظايف آن را انجام دهد و به عذاب قبر و منكر و نكير و زنده شدن پس از مرگ و حساب و صراط و ميزان اقرار داشته باشد و اگر بيزاري از دشمنان خداي ـ عزّوجلّ ـ نباشد، ايماني وجود ندارد.[17]
[1] . ر.ك: جوادي، محسن: نظريه ايمان در عرصه كلام و قرآن، ص 19 ـ 180.[2] . شيخ طوسي، امالي، ص 531، ح 1162.[3] . كافي، ج 2، ص 215، ح 4، و نيز ر.ك: همان،ح 3.[4] . همان، ج 8، ص 365، ح 556.[5] . ر.ك:سيد مرتضي:الذّخيره،ص536؛شيرازي:صدرالدين:تفسير القرآن،ج1،ص 249؛ شيخ مفيد:اوائل المقالات، ص 48، همچنين جهت اطلاع كامل تر از ديدگاه ها در اين باره ر.ك: جوادي، محسن: نظريه ايمان در عرصه كلام و قرآن، ص 119 ـ158.[6] . سوره انعام، آيه 98.[7] . تفسير عياشي، ج 1، ص 371، ح 72؛ تفسير قمي، ج 1، ص 212، ح 1.[8] . نهجالبلاغه، خ 189.[9] . سوره انفال، آيه 2 و ر.ك: توبه، 124؛ مدّثر، 31، آل عمرآن، آيه 171 ـ 173 و احزاب، 22.[10] . كليني: كافي، ج 2 ص 45، ح 2؛ صدوق: خصال، ص 447، ح 48.[11] . ر.ك: صدوق؛ خصال، ص 352، ح 31؛ كليني: كافي، ج 2، ص 42، ح 1، كه براي ايمان هفت درجه بيان مي كنند. تفسير عياشي، ج 1، ص 205، ح 150، درجات را به فاصله ميان زمين و آسمان ذكر مي كند.[12] . سوره بقره، آيه 2.[13] . ر.ك: سوره بقره، آيه 177 و 285.[14] . سوره تغابن، آيه 8. همچنين ر.ك: سوره اخلاص، آيه 1، سوره بقره، آيات 285 و 136، سوره آل عمران، آيه 84، سوره مائده، آيات 69 و 111، سوره نساء، آيه 136و 162، سوره انعام، آيه 92 و سوره شوري، آيه 15.[15] . ابن شعبه حراني: پيشين، ص 19.[16] . سوره مائده، آيه 69. همچنين ر.ك: سوره بقره، آيه 4.[17] . صدوق: خصال، ص 609،ح 9.
