در سخن ديگري از پيامبر خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ ايمان به بهشت و جهنم نيز دو ركن مهم معاد ضروري دانسته شده است.[1] بنابراين ايمان به معاد و اركان اساسي آن از مهم ترين پايه هاي هدايتگر در اخلاق اسلامي است.
چهار. ايمان به رسالت انبيا و كتب آسماني
يكي از مباني بهره مندي از تعاليم ديني و رويكرد به دين، به ويژه اخلاق اسلامي، باور به عجز و قصور آدمي در شناسايي درست كمال و سعادت خويش و گزينش ابزار و روش هاي صحيح براي راهيابي به آن است. به حتم كسي كه در اين حقيقت ترديد دارد، نمي تواند به رسالت انبياء و محتواي دعوت آنان ايمان و اطمينان داشته باشد و بدون اعتماد و اطمينان، از خيرانديشي هيچ خيرخواهي نمي توان بهره چست.بر همين مبنا در اخلاق اسلامي تكيه فراواني بر ايمان به رسالت رسولان و كتب ايشان شده است. از طرفي چون همه آنان رسالت و هدف واحدي را جست وجو مي كرده اند، ايمان به مجموعه آنان توصيه شده است. در قرآن كريم آمده است؛« آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ... »پيامبر (خدا) بدانچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده است، ايمان آورده است، و مؤمنان همگي به خدا و فرشتگان و كتاب ها و فرستادگانش ايمان آورده اند (و گفتند:) «ميان هيچ يك از فرستادگانش فرق نمي گذاريم»و گفتند: «شنيديم و گردن نهاديم. پروردگارا، آمرزش تو را (خواستاريم) و فرجام به سوي تو است.»[2]
پنج. ايمان به امامت و امامان ـ عليهم السّلام ـ
براساس مباني كلامي شيعه ايمان به جريان امامت، شرط رستگاري و از پايه هاي اخلاق اسلامي است. روايات فراواني در منابع حديثي شيعه در اين باره وجود دارد. علاوه بر اين روايات، اين امر را با استفاده از قرآن و بهره گيري از حوادث مسلّم تاريخي در تفسير آن مي توان اثبات كرد. در قرآن كريم آمده است:« ... الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً... »امروز كساني كه كافر شده اند، از (كارشكني در) در دين شما نوميد گرديده اند. پس، از ايشان مترسيد و از من بترسيد. امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم، و اسلام را براي شما (به عنوان) آييني برگزيدم.[3]دو پرسش اساسي درباره اين آيه مطرح است:اولاًَ
روز مورد نظر چه روزي است؟ثانياً
حادثه اي كه در آن روز اتفاق افتاد و موجب كمال دين و تتميم نعمت خداوند بر بندگانش شد، چه بوده است؟براساس شواهد تاريخي غيرقابل انكار ومورد قبول همه فرق اسلامي، آن روز، روز هجدهم ذي الحجه سال دهم هجري است و حادثه اي كه در آن روز در غدير خم اتفاق افتاد، انتخاب امام علي ـ عليه السّلام ـ از سوي پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ به جانشيني خويش و شروع جريان امامت بود.[4] اكنون باتوجه به آنچه درباره ضرورت ايمان به رسالت انبيا و محتواي كتاب آنها كه در اصطلاح از آن به «دين» ياد مي كنيم، و با عنايت به مفاد آيه پيش گفته مبني بر اين كه جريان امامت جزء كامل كننده دين است و دين بدون آن ناقص خواهد بود، از منظر قرآن كريم ايمان به امامت نيز امري لازم بوده و از پايه هاي مستحكم اخلاق اسلامي محسوب مي گردد.