آفات زبان – 1 - [درس هایی از قرآن] : آفات زبان (1) نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

[درس هایی از قرآن] : آفات زبان (1) - نسخه متنی

محسن قرائتی

نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

آفات زبان – 1

بسم اللَّه الرحمن الرحيم‏

من به نوبه خودم از رؤساى آموزش و پرورش مناطقى كه تشريف آوردند تشكر كنم دستتان درد نكند. خسته نباشيد ان شاء اللَّه باز هم با شما كار داريم و در اين اول مهر همكاريتان را ادامه بدهيد.

بحث ما اگر چه به آموزش و پرورش ارتباطى ندارد ولى يك بحث تربيتى است. يك سرى چيزها خيلى آسان است ولى وقتى فكر مى‏كنيم مى‏بينيم خيلى مهم است. فيض كاشانى در كتاب محجة البيضاء بحثى دارد بنام آفات اللسان(گناهان زبان)، ايشان در آنجا بيست گناه را نقل مى‏كند.

يكى از علماى قم كتابى را نوشته‏اند فكر كردند و اين بيست گناه را سى تا كردند. يكى از علماى اصفهان كتابى نوشته‏اند اين 30 تا را 190 تا كرده‏اند و مى‏شود گفت به نحوى بيشتر گناهان به زبان مربوط مى‏شود. ما حرف زدن برايمان خيلى آسان است.

كافر نجس است اگر بگويد «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّه» پاك مى‏شود.

با حرف زدن پاك نجس مى‏شود مسلمان اگر يكى از ضروريات دين را منكر بشود، كافر مى‏شود.

با حرف زدن، حرام به حلال تبديل مى‏شود دختر و پسر به هم حرامند صيغه‏شان را كه خواندى حلال مى‏شوند.

با حرف زدن آدم مى‏تواند جهنم را به بهشت تبديل كند. گناهكار با گفتن حرف استغفار، توبه مى‏كند و نجات پيدا مى‏كند. مهر، قهر مى‏شود قهر، مهر مى‏شود.

خدا مى‏داند كه چقدر اختلافات زناشويى است كه ريشه‏اش را جستجو كنيد مى‏گويد مادر شوهرم يك كلمه گفت مى‏خواهم ببينم اين را به چه كسى گفت مى‏خواهم انتقام بگيرم.

گاهى به خطر يك كلمه جنگهاى خانمانسوز يا فتنه‏هاى گروهى حزبى پيش مى‏آيد.

مسأله زبان خيلى مهم است. قرآن مى‏گويد: گاهى حرف زدن از پول دادن بهتر است: «قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُها أَذىً» بقره/263 اگر مى‏خواهى كمك كنى بعد منت بگذارى نمى‏خواهد كمك كنى‏. سلام گرم بكنى از پول دادن بهتر است. و متأسفانه ما خيلى بد حرف مى‏زنيم.

چگونه حرف بزنيم؟

معمولي ترين بحثهاست اما سخت‏ترين كارهاست دهها آيه در اين زمينه داريم. اگر مى‏خواهيم در جامعه خوبى‌ها زياد شود تشويق كنيد مرحبا احسنت آفرين‏ بگوييد.

مى‏خواهيد يك نفر را بشكنيد با حرف مى‏شود شكست. مي‌توان با حرف زدن شخصيت يك نفر را بالا برد و يا يك نفر را كوبيد. با يك كلمه حرف از نظر حقوقى مى‏تواند به حبس ابد برود. مثلاً در فقه اسلامى اگر كسى دستور داد بكش به نا حق، قاتل را بايد كشت دستور دهنده را بايد تا آخر عمر زندانى كرد.

با يك كلمه اسلام با يك كلمه كفر با يك كلمه بهشت با يك كلمه جهنم.

آخر اين زبان بر خلاف همه عضوهاست اول كه درد ندارد غير از راه رفتن است قشنگى ندارد خرج ندارد هر زمان مى‏شود در تاريكى چشم نمى‏تواند گناه كند اما زبان مى‏تواند. هر جا كه باشد.

با هر عضوى كه بخواهى گناه كنى يك شرط مى‏خواهد مثلاً جا باشد پول باشد مكان باشد روشنايى باشد وسيله باشد تنها چيزى كه هيچ خرج و زمانى ندارد گناه با زبان است.

و ما چقدر راحت حرف مى‏زنيم، بر عكس بيشترين عبادت هم توسط زبان است‏. حالا ما بعد از اين مى‏خواهيم وارد بحث گناهان زبان بشويم.

يك مقدارى در اين زمينه صحبت كنيم.

آفات زبان‏

1- يكى از گناهان زبان بى دليل حرف زدن است.

«وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ» اسراء/36 قرآن مى‏گويد چيزى را كه نمى‏دانى نگو.

از پزشك سوال مى‏كنند بگويد نفهميدم نمى‏دانم.

«إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاَّ يَخْرُصُونَ» انعام/ 116.

يك مشت آدمها علم ندارند همينطور الكى مى‏گويند.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: «مَنْ أَفْتَي النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ لَعَنَتْهُ مَلَائِكَةُ السَّمَاءِ وَ الْأَرْض»(المحاسن، ج‏1، ص‏205)

اگر كسي كه اطلاعات ندارد آخوندى كه مجتهد نيست، فتوا بدهد، تمام فرشته‏هاي زمين و آسمان نفرين مى‏كنند. پس حرف زدن بدون علم يكى از گناهان است.

2- يكى از گناهان بزرگ ما گناه مسخره است همه همديگر را مسخره مى‏كنند آنهايى كه تربيت نشدند خيال مى‏كنند چون كلاس پنجم هستند مى‏توانند كلاس دومي‌ها را مسخره كنند دانشجو مى‏تواند دبيرستانى را مسخره كنند يا تاجر كاسب را و پدر. . . .

هر گناهى آدم بكند و يك مرتبه استغفار كند خدا مى‏بخشد بعضى از گناهان است كه خدا با استغفار نمى‏بخشد اگر رسول اكرم استغفار كند خدا مى‏بخشد. اما اگر كسى مؤمنى را مسخره كند و رسول اكرم هم هفتاد بار استغفار كند باز هم خدا اين گناه را نمى‏بخشد. «لا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ» حجرات/11 مسخره نكنيد.

قرآن مى‏گويد: ريشه مسخره اين است كه تو خودت را بهتر مى‏دانى.

شايد آن كسى را كه مسخره مى‏كنى بهتر از تو باشد.

«وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ» حجرات/11 خانم‏ها همديگر را مسخره نكنيد.

گاهى يك كسى بلد نيست حرف بزند ما مى‏خنديم خوب نمى‏تواند حرف بزند حالا مگر چى شده؟

حضرت زينب(س) فرمود: شام از كربلا به من بدتر گذشت چون كربلا خون بود شام
مسخره بود.

روزى كه پيغمبر مكه را گرفت همه را بخشيد اما فرمود چهار نفر را اعدام كنند چرا؟

فرمود اين چهار نفر مرا(دين و مقدسات مرا) مسخره مى‏كردند.

مسخره گناهى است پيغمبر در روز عفو عمومى بت پرست را بخشيد اما مسخره كن را نبخشيد. ماشينش قشنگ است مى‏رسد به يك ماشين غير قشنگ، متلك مى‏گويد.

قرآن مى‏گويد: «ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ» مائده/58 آدمى كه مسخره مى‏كند عقل ندارد. اگر در يك جايى ديديد آيت الهى و نشانه‏هاى توحيد دارند مسخره مى‏شوند آنجا ننشينيد حق نشستن در آن جلسه را نداريد گر چه آن جا جلسه مهمى باشد در اين جلسه به مرد خدا ولي خدا. . . توهين شده است و نشستن در اينجا ممنوع است.

«إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها» نساء/140

گر شنيديد در جايى به آيات خدا و خدا مردان توهين مى‏شود نشستن در آنجا ممنوع است.

امام حسين در كربلا با شمشير قيام كرد و مخالفين او هم با شمشير قيام كردند. پنج نفر در كربلا به امام حسين متلك مى‏گفتند آن وقت امام حسين اين پنج نفر را نفرين ‏كرد و آنها همانجا ‏افتادند. يعنى امام حسين جلوى شمشير دشمن مى‏رفت جلوى نيش نمى‏رفت پشت خيمه امام حسين گودى كنده شده بود و داخل اينها هيزم بود كه اگر دشمن خواست به خيمه‏ها حمله كند اينها را آتش بزند تا دشمن نتواند به خيمه نزديك شود.

يكى از طرفداران يزيد به امام حسين گفت: حسين عجله دارى براى آتش جهنم، فردا مى‏روى زود آتش روشن كردى مثل اينكه دلتنگ جهنم شده‏اى امام حسين همانجا نفرينش كرد و او آنجا در همان گودال افتاد.

خدا همه‌ي ما را بيامرزد خدا مى‏داند چقدر ما نيش زده‌ايم. «وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ» همزه/1

واى به آنهايى كه نيش مى‏زنند كفشش پاره بود لبخند زدى كيفش پاره بود لبخند زدى. . . .

حالا شما فكر كن ببين چقدر از اين لبخندها در عمرمان زديم.

بحث امشب ما خيلى ساده ولى خيلى مشكل است.

علامه طباطبايى به دوستش گفته بود اگر از من عيبى ديدى به من تذكر بده. در نجف اشرف سر درس نشسته بودند استاد درس مى‏داد طلاب نشسته بودند يكى از طلاب لبخندى زد فورى آن يكى دوستش به او گفت چرا لبخند زدى. نمى‏شود صاف به هر كسى خنديد.

پول براى جبهه جمع مى‏كردند پولهاى كلان كلان. يك كسى چند تا دانه خرما آورد گفت اين را هم من براى جبهه مى‏دهم تا ديدند چند تا خرما آورده براى كمك به جبهه زدند زير خنده.

«الَّذينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعينَ مِنَ الْمُؤْمِنينَ فِي الصَّدَقاتِ» توبه/79 بخاطر اينكه پولش كم بود خنديد يك گونى پول آورده بودند خدمت امام رضا يك پيرزنى هم دو سه فلس فرستاده بود.

امام رضا ع فرمود گونى پول را نمى‏خواهم همان دو سه فلس را بدهيد.

به اميرالمومين گفتند: خيلى خودت را به دردسر مى‏اندازى خيلى زحمت مى‏كشى چقدر خودت را خسته مى‏كنى. حضرت فرمود: واللَّه قسم كه نمى‏دانم حتى يكى از كارهايم قبول شده است يا نه. دوباره تكرار كرد. در يك حديث يك سطرى تا حالا نديده بودم حضرت على(ع) دو بار قسم بخورد آخر قسم خوردن آنها با ما فرق مى‏كند.

در يك ماجرا به امام صادق(ع) گفتند: قسم بخور و الا بايد 400 هزار درهم بدهى گفت 400 هزار درهم را مى‏دهم اما قسم راست هم نمى‏خورم چه برسد به قسم دروغ. قسم اولياء خدا بار دارد و خرج دارد و زود به زود خرج نمى‏كنند.

حتى زناكار را شلاق بزن اما مسخره‏اش نكن. حق ندارى به او توهين كنى حتى نگو بدبخت اگر اين پسر رفته روى پشت بام كبوتربازى كند نگو خاك توى سرت اگر آن عشقى كه توى كله او هست توى كله تو هم بود تو هم كبوتربازى مى‏كردى.

اين گرفتار شده كه معتاد شده است. اين گرفتار شده كه گناهكار شده است. گرفتار را نصيحت بكنيد متجاوز را شلاق بزنيد ولي نيش به او نزنيد. گاهى كتك كاري‌ها فراموش مى‏شود اما نيش زبان فراموش نمى‏شود. بايد مواظب باشيم كسى را مسخره نكنيم.

ابوذر غفارى به يك مردى گفت: «يَا ابْنَ السَّوْدَاءِ»(الزهد، ص‏60) برو مادرت سياه است پيغمبر خيلى ناراحت شد. گفت ابوذر تو چه گفتى؟ ابوذر گفت ببخشيد اشتباه كردم. آن صحابى بزرگ صورتش را روى خاك گذاشت و آنقدر صورتش را به خاك ماليد كه پيغمبر گفت بخشيدمت. خود سازى مى‏كردند.

مگر راحت مى‏شود كه آدم به زنش نيش بزند. گاهى مادر دخترش را لت و پار مى‏كند بخصوص جلوى مهمانها و اين دختر رنگ عوض مى‏كند و جلوى مهمانها نمى‏تواند به مادر حرفى بزند اين مادر هم مى‏بيند موقعيت خوبى است دختر عفت نشان مى‏دهد و مادر به رگبار مى‏بندد. خدا مادرها را بيامرزد خدا پدرها را بيامزد.

3- جدال و جر و بحث

قرآن مى‏گويد: شيطان به دوستان خودش وحى مى‏كند كه جر و بحث كنيدو مى‏گويد كه بنشينيد تا بحث را كشش بدهيم.

امام رضا(ع) به عبدالعظيم حسنى فرمود: به ياران من بگو كه جر و بحث سر چيزهاى بيخود نكنند.

«وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ» حج/8 و3

در دو جاى قرآن مى‏فرمايد كه بعضى از مردم‏عمرشان را در جر و بحث مى‏گذرانند.

يك آيه داريم كه مى‏گويد: «سَيَقُولُونَ ثَلاثَةٌ رابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ» كهف/22 قرآن انتقاد مى‏كند و مى‏گويد بجاى اينكه بنشينند و بگويند اين اصحاب كهف چه كراماتى و چه مردانگى‏اى داشتند بجاى اينكه هدف اينها را دنبال كنند، مثل اينكه استاد دارد درس مى‏دهد شاگردان بگويند استاد چند كيلوست؟ و سر وزن استاد چونه بزنند بابا مگه معلم كيلويى است يا مترى است. حديث داريم روز قيامت نوار عمر برويتان باز مى‏شود: ساعتهايى كه درى برى گفتيد آه و حسرتى داريد كه غير قابل وصف است.

گاهى وقتها عمر چنان تلف مى‏شود. خانم مى‏خواهد ماست بياورد سر سفره بيست دقيقه مى‏شود از اين ترب گل درست مى‏كند و نعناع را شكل گل لاله مى‏كند بابا يك دقيقه ديگر اين به هم مى‏خورد مگه تو عمرت را باد آورده است بنشين و يك صفحه مطالعه كن.

عمرتان را حرام نكنيد. روايت است كه در روز قيامت سؤال مى‏كنند كه لحظات عمرتان را چه كرديد اين كشاورزها چند تا چاه مى‏كَنند و زير چاهها را به هم وصل مى‏كنند و مىشود قنات بعد اين آب را به مزرعه مى‏رسانند. كشاورز بايد مراقبت كند كه آب قنات به مزرعه برود و آب هدر نرود. اگر آب هدر برود چيزى از آن به مزرعه نمى‏رسد.

شما خيلى از اين چاهها داريد. پدر مادر كتاب استاد اخيراً هم در جمهورى اسلامى نفت و دلارمان زياد شده است. عزتمان بالا رفته است اسيرهايمان آزاد شد نفتمان گران شد دشمنان ما تسليم شدند حيف نيست اين جوانى اين عمر را تلف مى‏كنى.

4- يكى از گناهان زبان اظهار فقراست‏. قرآن مى‏گويد:

«يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّف» بقره/273

مؤمن جورى زندگى كند كه خيال كنند كه او غنى است. اظهار عجز پهلوى غير خدا نكنيد.

5- يكى از گناهان زبان افشاگرى است. حالا اگر شما بگوييد حقوق ما كم است مگر كسى به شما پول مى‏دهد. پس بهتر است كه نگوييد.

افشاگرى نابجا

البته افشاگرى دو جور است يك وقت جامعه در خطر است يك راننده مست پشت فرمان است اينجا بايد افشا كرد. آهاى مردم راننده مست است، سوار نشويد يك وقت نه من براى اينكه رقيبم را زمين بزنم آبروى او را مى‏برم.

6- يكى از گناهان زبان بد حرف زدن است قرآن مى‏گويد: «وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً» بقره/83.

معلم اگر خواست شاگردش خوب درس بخواند بايد او را مؤدب صدا بزند.

قرآن وقتى با ما حرف مى‏زند مى‏گويد: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا»

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع: «أجملوا في الخطاب تسمعوا جميل الجواب»(غررالحكم، ص‏436)

مودب حرف بزنيد تا خوب جواب بشنويد.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع: «سوء المنطق يزري بالقدر و يفسد الأخوة»(غررالحكم، ص‏223)

بد حرف زدن برادرى را از بين مى‏برد و قدر منزلت انسان را كم مى‏كند و كينه به وجود مى‏آورد.

ما در كلاسهاى نهضت سواد آموزى يك وقت مى‏بينيم كه يك خانم نيامد وقتى بررسى مى‏كنى مى‏گويد آموزشيار وقتى خواست حاضر و غايب كند به او گفت فاطمه خانم به من گفت فاطمه خالى گاهى برخوردها و تبعيضها مشكل آفرين است.

امام سجاد(ع) مى‏گويد توفيق بده مرا كه جورى خودم را تربيت كنم كه هر كسى غيبتم را مى‏كند من تعريفش را بكنم. اين روح بزرگ است.

قرآن مى‏گويد علامت مؤمن اين است كه وقتى نيش به او مى‏زنى او به تو جواب خوب مى‏دهد.

نگو: كلوخ انداز را پاداش سنگ است.

انتقام نگيريم

7- نقالى يكى از گناهان است فخرفروشى يكى ديگر از گناهان زبان است(من آنم كه رستم بُوَد پهلوان)

«وَ بِيَدِكَ لَا بِيَدِ غَيْرِكَ زِيَادَتِي وَ نَقْصِي وَ نَفْعِي وَ ضُرِّي»(إقبال‏الأعمال، ص 685)

در مناجات شعبانيه مي‌گوييد خدا عزت و ذلت من دست توست. پس افتخار نكنيد.

امام مى‏گويد: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع: «لا حمق أعظم من الفخر»(غررالحكم، ص‏311) چقدر احمق است كسى كه پز بدهد. حماقتى بالاتر از پز دادن نيست. آقا پارچه را 100 تومن خريده
است مى‏گويد 200 تومن. ماشين من خانه من. . . .

«لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا مِثْلَ هذا» انفال/32

ما هم اگر مى‏خواستيم مي‌توانستيم مثل همين آيات را بياوريم. مردم به پيامبر لاف مى‏زدند.

آدم با زبان حسنات خودش را آتش مى‏زند و گناه زبان گناهى است كه آدم بدون خرج بدون هزينه در تاريكى در روشنايى در شب، روز، كوچك، تنهايى، جامعه و. . . . مي‌تواند انجام دهد.

زبان كوچك، ولى خطرناك است.

اميدوارم كه خدا موفقتان كند و شما فرهنگى‏ها هم قدر خودتان را بدانيد.

تمام مردم، زمين دارند و باغ دارند آموزش و پرورش هم مغز نسل نو دارد حقوقتان كم است ولى قدر شغلتان را بدانيد.

امسال آموزش و پرورش آستين بالا زده است راجع به نماز در مدارس همت كند.

ان شاءاللَّه در انتخابات خبرگان شركت مى‏كنيم چون:

1- شركت كنيم امام راضى است

2- شركت نكنيم آمريكا راضى است
.

و بعد هم اگر اختلاف نظر ديديم برويم ببينيم مقام معظم رهبرى چه مى‏گويد حرف را از او بگيريم.

آزادى اسرا شيرين است قيمت نفت شيرين است عزت جهانى هم شيرين است اين شيرينى‏ها را خراب نكنيم. جورى در انتخابات شركت كنيم كه آمريكا ناراحت و اسيران شاد شوند.

«والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته»

/ 1