بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحهى 146 كه همگى فورا بميرند، در نتيجه ديگر نه مىتوانند سفارشى بكنند- چون مرگشان عمومى است، در نتيجه ديگر كسى نمىماند تا رفتگان به ماندگان سفارشى كنند- و نه مىتوانند به اهل خود برگردند، چون بر فرض كه مرگشان در بيرون خانه برسد باز به اهلشان برنمىگردند. " وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذا هُمْ مِنَ الْأَجْداثِ إِلى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ" اين نفخه صور، نفخه دومى است كه به وسيله آن همه مردگان زنده مىشوند، و قيامت برپا مىگردد. و كلمه" أجداث" جمع" جدث" است كه: به معناى قبر است. و كلمه" ينسلون" از ماده" نسل" است كه: به معناى راه رفتن به سرعت است. و در تعبير از قيامت به" الى ربهم- به سوى پروردگارشان" هشدار و توبيخى است براى كفار كه منكر ربوبيت خداى تعالى هستند. و بقيه الفاظ آيه روشن است. [تحليل سخن كفار بعد از رستاخيز (قالُوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ)] " قالُوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ" كلمه" بعث" به معناى بپا داشتن است. و كلمه" مرقد" اسم محل" رقاد- خواب" است، و مراد از آن قبر است. و اگر كفار در قيامت مىگويند" ما وَعَدَ الرَّحْمنُ" و از خدا به رحمان تعبير مىكنند، براى اين است كه به نوعى از خدا بخواهند بر آنان رحم كند، چون همينها بودند كه در دنيا مىگفتند:" وَ مَا الرَّحْمنُ" «1». و جمله" وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ" عطف است بر جمله" هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ"، چون جمله فعليه گاهى عطف بر جمله اسميه مىشود. و اينكه از در تعجب گفتند:" واى بر ما، چه كسى ما را از خوابگاهمان بپا داشت؟" اساسش همان انكار معاد است كه در دنيا مىورزيدند و در دل از روز جزا غفلت داشتند، و همواره مستغرق در هواها بودند، وقتى به طور ناگهانى سر از قبر درمىآورند و به سرعت به طرف محشر مىروند، به عالمى كه جز عذاب شر، انتظار ديگرى در آن ندارند، ناگزير دچار فزع اكبر و دهشتى مىگردند كه حتى كوهها تاب تحمل آن را ندارد، و به همين جهت طبق عادت و رسمى كه در دنيا در هنگام برخورد به خطر داشتند، اولين عكس العملى كه نشان مىدهند، گفتن واويلا است، آن گاه مىپرسند: چه كسى آنان را از مرقدشان برانگيخت؟ و اين بدان جهت است كه دهشت، آنان را از توجه به هر چيز ديگرى غافل مىسازد. بعد از گفتن واويلا، و بعد از پرسش از اينكه چه كسى آنان را از مرقدشان برانگيخته؟ به يادشان مىافتد كه در دنيا فرستادگان خدا همواره وعده حق را در باره بودن روز بعث و جزا تذكرشان مىدادند، آن وقت شهادت مىدهند به حق بودن آن وعدهها و خود را _______________ (1) رحمان چيست؟ سوره فرقان، آيه 60.
لطفا منتظر باشید ...
