بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحهى 147 پناهنده رحمت خدا مىكنند و مىگويند:" اين همان بعث و جزايى بود كه رحمان وعده مىداد". همين گفتارشان نيز از در نيرنگ و كيدى است كه: در دنيا به آن خو گرفته بودند، هر وقت دشمن بر آنان غلبه كرد، شروع مىكردند به تملق و اظهار ذلت و اعتراف به ظلم و تقصير. و در آخر با جمله" وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ" حقانيت رسولان را تصديق مىكنند. از بيان گذشته چند نكته روشن مىشود: اول اينكه: چرا در هنگام بعث، واويلا مىگويند. دوم اينكه: چرا اول مىپرسند: چه كسى آنان را از مرقدشان برانگيخته و سپس اقرار مىكنند به اينكه: اين همان وعدهاى است كه رحمان داده، و نيز اقرار مىكنند به حقانيت و صدق مدعاى مرسلين، با اينكه ظاهر آن سؤال اين است كه به همه اين مطالب جاهلند. سوم اينكه: جمله" مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا" و جمله" هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ ..." هر دو از سخنان كفار است. ولى بعضى «1» از مفسرين گفتهاند: جمله" وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ" عطف است بر جمله" وَعَدَ الرَّحْمنُ" كه كلمه" ما" بر سر آن است و" ما" يا مصدريه است و يا موصوله. و (براى دفع اين اشكال كه چگونه كسى كه نمىداند چه كسى او را زنده كرده خودش مىگويد رحمان زنده كرده) گفتهاند: جمله" هذا ما وعده الرحمن ..." جوابى است كه: خدا و يا ملائكه و يا مؤمنين از سؤال كفار كه گفتند:" چه كسى ما را از خوابگاهمان برانگيخت؟" دادهاند. و بر خواننده پوشيده نيست كه اين تفسير خلاف ظاهر آيه است، مخصوصا در صورتى كه كلمه" ما" را مصدريه بگيريم. و اگر جمله" هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ" جواب خداى سبحان و يا ملائكه از سؤال كفار باشد كه پرسيدند:" مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا" بايد در جواب آن كه سؤال از فاعل است، فاعل معرفى شود، نه فعل فاعل، چون آنها پرسيدند:" چه كسى ما را از مرقدمان برانگيخت" بايد بفرمايد:" رحمان"، نه اينكه بفرمايد:" اين آن وعدهاى است كه رحمان مىداد". و توجيهى كه بعضى «2» در مقام رد اين اشكال كردهاند كه:" اين تعبير براى آن است كه كفرشان را به رخشان بكشد و بر آن، ملامتشان كند، علاوه بر اين اشاره به فاعل هم دارد" _______________ (1 و 2) تفسير روح المعانى، ج 23، ص 32.
لطفا منتظر باشید ...
