بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحه‌ى 153 باشيد، ما در تفسير آيه ذر گفتيم: عهد" عالم ذر" به وجهى عين آن عهدى است كه در دنيا متوجه بشر كرده. " وَ أَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ" اين جمله عطف است به جمله قبلش و ما در سابق در تفسير سوره حمد در ذيل آيه" اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ" تفسير صراط مستقيم را بيان كرديم. " وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيراً أَ فَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ" كلمه" جبل"- به كسره جيم و باء و تشديد لام- به معناى جماعت است. و بعضى «1» گفتهاند:" به معناى جماعت بسيار است". و بناى آيه شريفه بر توبيخ و عتاب به كفار است كه آيا كسى را اطاعت مىكنيد كه قبل از شما جماعتهاى بسيارى را گمراه كرد، آيا نمىخواهيد تعقل كنيد؟ " هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ" كلمه" كنتم" استمرار را مىرساند و مىفهماند تهديدتان به جهنم يك بار و دو بار نبود، بلكه به زبان انبيا و رسولان (ع) دائما تهديد مىشديد، و اولين بارى كه تهديد شديد، همان روزى بود كه به ابليس فرمود:" إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ" «2». و در لفظ آيه اشاره هست به اينكه: در روز قيامت جهنم را حاضر مىكنند. " اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ" كلمه" صلا" به معناى ملازمت و پيروى كردن است. و بعضى «3» گفتهاند: به معناى تحمل و چشيدن حرارت است. و از جمله" بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ" برمىآيد كه خطاب آيه به كفار است. پس معلوم مىشود، مراد از" مجرمين" در چند آيه قبل هم همان كفارند. " الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ" يعنى هر يك از دست و پاهايشان شهادت مىدهد به آن كارهايى كه به وسيله آن عضو انجام دادهاند، مثلا دستها به آن گناهانى شهادت مىدهد كه صاحب دست به وسيله آن _______________ (1) تفسير فخر رازى، ج 26، ص 100. (2) به درستى بندگان من بندگى مرا مىكنند و تو تسلط و دسترسى بدانها ندارى، مگر آنهايى كه خودشان پيروى تو كنند، چون خواهان گمراهيند، و به درستى كه جهنم ميعادگاه همه آنهاست. سوره حجر، آيه 42 و 43. (3) تفسير فخر رازى، ج 26، ص 101.
لطفا منتظر باشید ...
