ترجمه تفسیر المیزان جلد 17

‌صفحه‌ى 17

خدا بدهد.

و چون معناى آيه اين است، مقتضاى ظاهر اين بود كه بفرمايد:" ما يرسل اللَّه للناس ..." هم چنان كه در جمله دوم فرمود:" فَلا مُرْسِلَ" و ليكن اينطور نفرمود، و به جاى" يرسل"" يفتح" آورد، تا اشاره كند به اينكه رحمت خدا خزينه‏ها دارد، هم چنان كه در مواردى ديگر اين معنا را صريحا بيان كرده، و از آن جمله فرموده:" أَمْ عِنْدَهُمْ خَزائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ الْعَزِيزِ الْوَهَّابِ" «1»، و نيز فرموده:" قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذاً لَأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الْإِنْفاقِ" «2».

و معلوم است كه تعبير به" گشودن خزينه" از تعبير به ارسال مناسب‏تر است و لذا تعبير به فتح كرد، تا بفهماند آن رحمتى كه خداوند به مردم مى‏دهد، در خزانه‏هايى مخزون است محيط به مردم، و بهره‏مند شدن مردم از آن خزانه‏ها تنها و تنها محتاج به اين است كه خدا در آن خزانه‏ها را به رويشان بگشايد، نه اينكه در نقطه دورى باشد تا از آنجا به سوى مردم ارسالش بدارد.

و اگر از رزق و يا به عبارت ديگر از نعمت، تعبير به" رحمت" كرد براى اين بود كه دلالت كند بر اينكه افاضه حق تعالى ناشى از صرف رحمت است و بس، و توقع هيچ سود و كمالى براى خود ندارد، نه مى‏خواهد از افاضه نعمت به بندگان سودى ببرد، و نه كمالى به دست آورد.

و در جمله:" وَ ما يُمْسِكْ فَلا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ"- تعبير به" بعد از او" اشاره به اين است كه: خداى تعالى در منع، اول است، همان طور كه در اعطاء اول است.

و جمله" وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ" حكمى را كه در آيه شريفه آمده بود، به دو اسم عزيز و حكيم تقرير مى‏كند و مى‏فرمايد: خدا هرگز شكست نمى‏خورد، نه در وقتى كه اعطا مى‏كند كسى هست كه جلو اعطايش را بگيرد، و نه در وقتى كه منع مى‏كند كسى هست كه منع كرده او را اعطا كند، براى اينكه عزيز و غالب است.

و از سوى ديگر در آنجا كه اعطا مى‏كند اعطايش ناشى از حكمت و مصلحتى است كه مى‏بيند، و منع هم كه مى‏كند باز ناشى از حكمت و مصلحتى است كه در منع مى‏بيند، و خلاصه كلام، اعطا و منعش همه از روى حكمت است، به دليل اينكه او حكيم است.

_______________

(1) و يا مگر خزينه‏هاى رحمت پروردگار عزيز و بخشنده تو نزد ايشان است؟. سوره ص، آيه 9.

(2) بگو اگر شما مالك خزانه‏هاى رحمت پروردگارم بوديد، مردم را از گرسنگى مى‏كشتيد، و از ترس كم شدن آن انفاق نمى‏كرديد. سوره اسرى، آيه 100.