بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحهى 354 هم از طريق برهان عقلى، و هم از راه مقايسه بين مؤمنين و مشركين، آن را اثبات مىكند. و مقايسه مزبور مقايسهاى لطيف است. چند نوبت مؤمنين را به بهترين اوصاف ستوده، و به پاداشهايى كه به زودى در آخرت دارند بشارت مىدهد. و هر جا سخن از مشركين به ميان آورده- علاوه بر وبال اعمالشان، كه در دنيا گريبانشان را مىگيرد، وبالى نظير آن وبالها كه به ساير امتهاى گذشته به كيفر تكذيب آيات خدا رسيد، و آن عبارت بود از خوارى در دنيا كه البته عذاب آخرت قابل مقايسه با آن نيست- ايشان را به خسران و عذاب آخرت بشارت مىدهد. و به همين منظور در اين سوره- و مخصوصا در آخرش- روز قيامت را به روشنترين اوصافش وصف كرده، و در همين جا سوره را خاتمه داده است. و اين سوره به شهادت سياق آياتش در مكه نازل شده، و چنين به نظر مىرسد كه يك دفعه نازل شده باشد، چون آيات آن بسيار به هم مربوط و متصل است. و اين ده آيه كه ما از اول آن آورديم، هم از طريق وحى دعوت مىكند. و هم از طريق حجتهاى عقلى، و نخست روى سخن را متوجه رسول خدا (ص) مىكند. " تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ" كلمه" تَنْزِيلُ الْكِتابِ" خبر است براى مبتدايى كه حذف شده. و كلمه" تنزيل" مصدر به معناى مفعول است، در نتيجه اضافه اين مصدر به كلمه" كتاب" اضافه صفت به موصوف خودش است. و كلمه" من اللَّه" متعلق به تنزيل است. در نتيجه معناى آيه چنين مىشود: اين كتابى است نازل شده از طرف خداى عزيز حكيم. ولى بعضى از مفسرين «1» كلمه" تَنْزِيلُ الْكِتابِ" را مبتدا و كلمه" من اللَّه" را خبر آن گرفتهاند. و بعيد نيست وجه اول به ذهن نزديكتر باشد. " إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ" در اين آيه بر خلاف آيه قبلى تعبير به انزال كرده، نه تنزيل، براى اينكه در اين آيه منظور بيان اين نكته است كه بفهماند قرآن كريم به حق نازل شده، و در چنين مقامى مناسب آن است كه تعبير به انزال كند كه به معناى نازل شدن مجموع قرآن است، بخلاف مقام در آيه قبلى كه چون چنين مقامى نبود، تعبير به تنزيل كرد كه به معناى نازل شدن تدريجى است. _______________ (1) روح المعانى، ج 23، ص 233.
لطفا منتظر باشید ...
