ترجمه تفسیر المیزان جلد 17

‌صفحه‌ى 358

" لَوْ أَرادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً لَاصْطَفى‏ مِمَّا يَخْلُقُ ما يَشاءُ سُبْحانَهُ هُوَ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ" اين آيه شريفه احتجاجى است عليه اين اعتقاد مشركين كه خدا فرزند براى خود گرفته و نيز عليه اين اعتقاد ديگر بعضى از ايشان است كه ملائكه دختران خدايند.

و اعتقاد به فرزند داشتن خدا در بين عموم وثنى‏ها شايع است، البته با اختلافى كه در مذاهب خود دارند، مثلا نصارى معتقدند كه مسيح پسر خداست و يهوديان بنا به حكايت قرآن معتقدند به اينكه عزيز پسر خداست، و گويا منظور اين دو مذهب از پسر بودن مسيح و عزيز براى خدا صرف احترام از آن دو باشد.

و مساله فرزند داشتن خداى تعالى به هر معنايى كه باشد اقتضا دارد كه بين پدر و فرزند شركتى باشد. حال اگر فرزند حقيقى باشد، يعنى فرزند از پدر مشتق و متولد شده باشد، لازمه‏اش اين مى‏شود كه آن شركت هم شركت حقيقى باشد، يعنى فرزند در ذاتش و خواصش و آثارى كه از ذات او سرچشمه مى‏گيرد عين پدر باشد، همان طورى كه فرزند بودن يك انسان براى انسانى ديگر اقتضاى همين شركت را دارد، يعنى او هم مانند پدرش انسانيت و لوازم آن را دارد.

و اگر مساله فرزندى آنها براى خدا يك تشريف و احترامى باشد، نظير فرزندى يك فرد براى اجتماع كه آن را" تبنى" مى‏گويند در اين صورت بايد اين فرزند با پدرش در شؤونات خاصه او شريك باشد، مثلا اگر او در اجتماع سيادت و آقايى دارد و يا ملك و املاك و يا حيثيت و آبرو و يا تقدم و وراثت و پاره‏اى احكام نسب را دارد، فرزند هم بايد داشته باشد. و حجتى كه در آيه اقامه شده دلالت مى‏كند بر اينكه فرزند گرفتن بر خداى تعالى به هر دو معنا محال است.

پس جمله" لَوْ أَرادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً" جمله‏اى است شرطيه و به خاطر اين كه كلمه" لو" كه دلالت بر امتناع مدلول خود دارد، بر سر آن آمده مى‏فهماند كه چنين چيزى ممكن نيست. و معناى جمله" لَاصْطَفى‏ مِمَّا يَخْلُقُ ما يَشاءُ" اين است كه: اگر خدا مى‏خواست فرزندى براى خود بگيرد از هر مخلوقى كه خودش مى‏خواست مى‏گرفت. و خلاصه آن كسى را فرزند خود مى‏گرفت كه متعلق مشيت و اراده‏اش باشد. اين آن معنايى است كه از سياق استفاده مى‏شود. و اگر فرمود:" مِمَّا يَخْلُقُ" براى اين است كه ماسواى خدا هر چه فرض شود مخلوق اوست.

و اينكه فرمود:" سبحانه" تنزيهى است از خداى سبحان. و جمله" هُوَ اللَّهُ الْواحِدُ