ترجمه تفسیر المیزان جلد 17

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

ترجمه تفسیر المیزان - جلد 17

سید محمدحسین طباطبایی؛ ترجمه: سید محمدباقر موسوی همدانی

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
توضیحات
افزودن یادداشت جدید


‌صفحه‌ى 359


الْقَهَّارُ" بيان محال بودن جمله شرطيه است يعنى جمله" اگر خدا مى‏خواست فرزند بگيرد". و وقتى جمله شرطيه محال شد، قهرا جمله جزائيه، يعنى" لَاصْطَفى‏ مِمَّا يَخْلُقُ ما يَشاءُ" نيز محال مى‏شود. به اين بيان كه خداى سبحان در ذاتش واحد و متعالى است و چيزى نه با او مشاركت دارد و نه مشابهت، و اين حكم ادله توحيد است. و همچنين واحد در صفات ذاتى است كه عين ذات اوست، مانند حيات، قدرت و علم. و همچنين واحد در شؤونى است كه از لوازم ذات او است مانند خلق كردن، مالك بودن، عزت، و كبريا كه هيچ موجودى در اين گونه شؤون با او مشاركت ندارد.


و نيز خداى سبحان به حكم آيه مورد بحث، قهار است، يعنى بر هر چيز قاهر به ذات و صفات است، در نتيجه هيچ چيزى در ذاتش و وجودش مستقل از ذات و وجود خدا نيست، و در صفات و آثار وجودى‏اش مستغنى از او نمى‏باشد. پس تمامى عالم نسبت به او ذليل و خوارند و مملوك و محتاج اويند.


پس حاصل برهان آيه يك برهان استثنايى ساده است كه در آن نقيض مقدم استثنا مى‏شود، تا نقيض تالى را نتيجه دهد و در مثل مانند اين است كه بگوييم:" اگر خدا مى‏خواست فرزندى بگيرد، بعضى از كسانى از مخلوقات خود را كه مشيتش بدو تعلق مى‏گرفت انتخاب مى‏كرد، و ليكن اراده فرزند گرفتن براى او ممتنع و محال است، به خاطر اينكه واحد و قهار است، پس انتخاب آن بعض هم محال خواهد بود".


بعضى از مفسرين «1» در توجيه و بيان برهان آيه سخنى عجيب و غريب گفته‏اند و آن اين است كه:" حاصل معناى آيه چنين مى‏شود كه اگر خداى سبحان اراده مى‏كرد فرزندى بگيرد، اين اراده ممتنع مى‏شد، چون به امرى ممتنع (فرزنددار شدن) متعلق شده است، و اراده ممتنع از خدا جايز نيست، چون باعث مى‏شود بعضى از ممكنات بر بعضى رجحان پيدا كنند.


و اصل كلام در آيه اين است كه اگر خدا فرزند بگيرد ممتنع مى‏شود، چون مستلزم چيزى است كه با الوهيت او نمى‏سازد، ولى قرآن كريم اين طور نفرموده، و به جاى آن فرموده:


" اگر خدا اراده كند فرزند گرفتن را همين اراده ممتنع مى‏شود" بدين جهت به اين تعبير عدول كرده تا در رساندن معنا بليغ‏تر و رساتر باشد. آن گاه جواب" اگر" را يعنى جمله" همين اراده ممتنع مى‏شود" را حذف كرده و به جايش جمله" لاصطفى" را آورده تا خواننده را متوجه كند اين كه اين يكى (لاصطفى) ممكن است، نه آن اولى (همين اراده ممتنع مى‏شود)، و نيز


_______________


(1) روح المعانى، ج 23، ص 236.


/ 614