بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحهى 390 [هدايت فقط كار خداست، بدون واسطه يا به واسطه انبياء و اولياء] " يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ"- يعنى خداوند با هدايت خود هر كه از بندگانش را بخواهد هدايت مىكند، و آنها كسانى هستند كه استعدادشان براى پذيرش هدايت باطل نگشته، و سرگرم كارهايى چون فسق و ظلم كه مانع هدايتند، نيستند و در اين سياق اشعارى هم به اين معنا هست كه هدايت خود از فضل خدا است، نه اينكه چيزى آن را بر خدا واجب كرده باشد و او مجبور بدان شده باشد. بعضى «1» از مفسرين گفتهاند:" مشار اليه به اشاره" ذلك" در جمله" ذلِكَ هُدَى اللَّهِ" قرآن است، يعنى اين قرآن هدايت خداست. و ليكن خواننده خود مىداند كه اين حرف صحيح نيست. بعضى از مفسرين با اين آيات استدلال كردهاند بر اينكه هدايت صنع خداست و احدى در آن دخالت ندارد. ولى حق مطلب اين است كه: اين آيات هيچ گونه دلالتى بر اين مدعا ندارد، هر چند كه اصل مطلب صحيح و حق است، به اين معنا كه اصل هدايت از خداى سبحان است و تبعا به كسانى نسبت داده مىشود كه خدا اختيارشان كرده است، هم چنان كه از امثال آيه" قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى" «2» و آيه" إِنَّ عَلَيْنا لَلْهُدى" «3» و آيه" وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا" «4» و آيه" وَ إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ" «5»، استفاده مىشود. پس هدايت همهاش از خداست، يا بدون واسطه و يا به واسطه هدايتى كه قبلا به انبيا و اولياى راه يافته خود داده. و بنا بر اين پس اگر از خلقش كسى را گمراه كرده باشد، يعنى نه بدون واسطه و نه با وساطت هاديان راه يافتهاش هدايت نكرده باشد، هادى ديگر براى او نخواهد بود. و اين همان حقيقتى است كه جمله" وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ" بيانگر آن است، و به زودى بعد از چند آيه به آن مىرسيم، و اين معنا در كلام خداى تعالى مكرر آمده. " أَ فَمَنْ يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذابِ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ قِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ" مقايسهاى است بين اهل عذاب در قيامت و بين ايمنان از آن عذاب، يعنى بين اهل ضلالت و اهل هدايت، و به همين جهت آيه مورد بحث را دنبال آيه قبلى آورده. _______________ (1) مجمع البيان، ج 8، ص 495. (2) بگو هدايت واقعى تنها هدايت خداست. سوره بقره، آيه 120. (3) هدايت تنها بر ما و كار ماست. سوره ليل، آيه 12. (4) ايشان را پيشوايانى كرديم كه به امر ما هدايت كنند. سوره انبياء، آيه 73. (5) و به درستى كه تو به سوى صراط مستقيم هدايت مىكنى. سوره شورى، آيه 52.
لطفا منتظر باشید ...
