بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحه‌ى 449 محفوظ است. مؤيد اين وجه آيه" هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ" «1» است. " وَ جِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَ الشُّهَداءِ"- اما آوردن انبيا- به طورى كه از سياق برمىآيد- براى اين است كه از ايشان بپرسند آيا رسالت خدا را انجام داديد يا نه؟ و آيه شريفه" فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ" «2»، هم مؤيد اين معنا است. و اما آوردن شهدا كه عبارتند از گواهان اعمال، آن نيز براى اين است كه آنچه از اعمال قوم خود ديدهاند و تحمل كردهاند، اداء كنند كه در جاى ديگر در اين باره فرموده: " فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً" «3». " وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ"- دو ضمير جمع كه در" بينهم" و" لا يظلمون" است، به عموم مردم كه از سياق استفاده مىشود، برمىگردد، هر چند كه كلمه" ناس" قبلا ذكر نشده باشد. و قضاى بين مردم، عبارت است از داورى بين آنان در آنچه كه در آن اختلاف مىكردند. و اين معنا مكرر در كلام خداى تعالى آمده، مانند:" إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ «4»". " وَ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِما يَفْعَلُونَ" كلمه" توفيه" به معناى دادن و پرداختن چيزى است به حد كمال و تمام. و در جمله مورد بحث به خود عمل متعلق شده، يعنى فرموده در قيامت خود اعمال را به صاحبانشان مىدهيم، نه جزا و پاداش آن را و اين بدان جهت است كه ديگر جاى شكى در عادلانه بودن جزاى آن روز باقى نگذارد، و در نتيجه آيه مزبور به منزله بيان براى جمله" وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ" است. " وَ هُوَ أَعْلَمُ بِما يَفْعَلُونَ"- يعنى حكم خدا بدين منوال كه كتاب را بگذارند و از روى _______________ (1) اين كتاب ما است كه به حق عليه شما نطق مىكند و ما در دنيا همواره آنچه شما مىكرديد از نامه عملتان در اين كتاب استنساخ مىكرديم. سوره جاثيه، آيه 29. (2) سوگند مىخوريم كه به زودى از امتهايى كه برايشان پيامبر ارسال كرديم، و از خود آن پيامبران بازخواست خواهيم كرد. سوره اعراف، آيه 6. (3) چگونهاند آن روزى كه از هر امتى گواهى بياوريم، و تو را هم گواه اينان بياوريم. سوره نساء، آيه 41. (4) به درستى پروردگارت در روز قيامت در بين مردم در آنچه كه اختلاف مىكردند، داورى خواهد كرد. سوره يونس، آيه 93.
لطفا منتظر باشید ...
