بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحهى 450 آن به حساب خلايق برسند، و همچنين آوردن انبياء و شهداء بدين جهت نيست كه خدا از اعمال بندگان بىاطلاع است و محتاج است تا آگاهان و گواهان بيايند و شهادت دهند، بلكه بدين منظور است كه حكمش بر اساس عدالت اجرا گردد. و گرنه او به هر چه كه خلايق مىكنند آگاه است. آيه سابق در باره اصل قضاى خدا و حكم او بود، و آيه مورد بحث در خصوص اجراى آن است و آيات بعدى همين اجرا را تفصيل مىدهد. " وَ سِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلى جَهَنَّمَ ..." كلمه" سيق" ماضى مجهول از مصدر" سوق" به- فتحه سين و سكون واو- است، و به طورى كه در مجمع البيان «1» گفته به معناى به حركت واداشتن است «2». و كلمه" زمر" جمع" زمرة" است كه- به طورى كه در صحاح «3» آمده- به معناى جماعتى از مردم است. و معناى آيه چنين است: در قيامت كفار را دسته دسته از پشت سر به سوى جهنم مىرانند." حَتَّى إِذا جاؤُها" و چون به جهنم مىرسند" فُتِحَتْ أَبْوابُها" درهاى آن باز مىشود، تا داخل آن شوند. و از اينكه در اينجا فرمود درهاى آن باز مىشود معلوم مىشود درهاى متعددى دارد. آيه" لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ" «4» به اين معنا تصريح مىكند،" وَ قالَ لَهُمْ خَزَنَتُها"، خازنان دوزخ يعنى ملائكهاى كه موكل بر آنند، از در ملامت و انكار برايشان مىگويند:" أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ"، آيا رسولانى از خود شما يعنى از نوع خود شما انسانها به سويتان نيامدند؟ " يتلون" تا بخوانند" عَلَيْكُمْ آياتِ رَبِّكُمْ" بر شما آيات پروردگارتان را؟ و آن حجتها و براهينى كه بر وحدانيت خدا در ربوبيت، و وجوب پرستش او دلالت مىكند برايتان اقامه كنند؟" قالُوا بَلى" گفتند چرا چنين رسولانى براى ما آمدند، و آن آيات را براى ما خواندند،" و لكن" زير بار نرفتيم و آنان را تكذيب كرديم، و در نتيجه" حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذابِ عَلَى الْكافِرِينَ" فرمان خدا و حكم ازلىاش در باره كفار به كرسى نشست. و منظور از" كلمه عذاب" همان است كه در هنگامى كه به آدم فرمان مىداد به زمين فرود آيد، فرمود: _______________ (1) مجمع البيان، ج 8، ص 510. (2)" سائق" آن راى گويند كه حيوان راى از پشت سر براند، و رائد آن راى كه از جلو مهارش راى بكشد. مترجم (3) صحاح اللغة، ماده" زمر". (4) سوره حجر، آيه 44.
لطفا منتظر باشید ...
