بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحهى 452 مراد از اين وعده وعده آمدن قيامت و ثواب در آن است. و بعيد نيست كه مراد از اين وعده، وعده به ارث دادن بهشت باشد، هم چنان كه در قرآن فرموده:" أُولئِكَ هُمُ الْوارِثُونَ الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيها خالِدُونَ" «1»، و بنا بر اين احتمال جمله" وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ" عطف تفسير مىشود براى جمله" صَدَقَنا وَعْدَهُ" (و معنا چنين مىشود: گفتند حمد آن خدايى را سزد كه به وعده خود وفا كرد، و بهشت ديگران را هم به ما ارث داد). " وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ"- مراد از كلمه" أرض"- به طورى كه گفتهاند- «2» زمين بهشت است، يعنى همانجايى كه بهشتيان در آنجا مستقر مىشوند. و در اول سوره مؤمنون هم گذشت كه مراد از ارث دادن بهشت، اين است كه: بهشت را برايشان باقى گذاشت، با اينكه در معرض آن بود كه ديگران آن را ببرند و يا حد اقل شريك ايشان شوند، ولى آن ديگران (در اثر گناه و شرك) سهم بهشت خود را از دست دادند و به اينان منتقل گرديد. " نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ"- اين جمله بيانگر ارث دادن زمين به ايشان است، و اگر با اينكه جا داشت بفرمايد" نتبوء منها"، فرمود:" نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ" و خلاصه با اينكه جا داشت ضمير كلمه" أرض" را به كار ببرد كلمه" جنت" را آورد براى اين است كه كلمه" ارض" را معنا كند، و بفهماند كه منظور ما از" أرض" همان بهشت است. ولى بعضى «3» از مفسرين گفتهاند: مراد از" ارض" همين زمين دنيا است. ولى تفسيرى است بسيار بىپايه، مگر اينكه آن را توجيه كنند، و بگويند بهشت عبارت است از آخرت همين زمين دنيا، هم چنان كه خداى تعالى فرموده:" أُولئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ" «4». و معناى آيه اين است كه: پرهيزكاران بعد از داخل شدن در بهشت، مىگويند حمد خدايى را كه به وعده خود وفا كرد، آن وعدهاى كه مىداد كه به زودى ما را داخل بهشت مىكند. و يا آن وعدهاى كه مىداد كه به زودى بهشت را به ما به ارث مىدهد، و ما در بهشت هر جايش كه دلمان بخواهد مسكن خواهيم كرد- و از اين جمله اخير به دست مىآيد كه بهشتيان هر چه بخواهند در بهشت دارند. " فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ"- يعنى چه خوب است اجر آنهايى كه براى خدا عمل كردند، و _______________ (1) اينانند آنهايى كه بهشت فردوس را ارث مىبرند و هم در آن جاودانهاند. سوره مؤمنون، آيه 10 و 11. (2) مجمع البيان، ج 8، ص 511. (3) روح المعانى، ج 24، ص 35. (4) ايشانند كه داراى خانه آخرتند. سوره رعد، آيه 22.
لطفا منتظر باشید ...
