بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحه‌ى 552 بر حسب ظاهر حس به دنبال ميل شمالى و جنوبى خورشيد پديد مىآيد. پس ايام چهارگانه همان فصول چهارگانه است. و اما ايامى كه در اين آيات براى خلقت آسمانها و زمين آمده، چهار روز است دو روز براى خلقت زمين، و دو روز براى به پا داشتن آسمانهاى هفتگانه، بعد از آنكه دود بود، و اما ايامى كه در آن اقوات درست شده ايام تقدير اقوات است، نه خلقت آنها، و آنچه كه در كلام خداى تعالى مكرر آمده اين است كه خداى تعالى آسمانها و زمين را در شش روز آفريده، نه مجموع خلق و تقدير را. پس حق اين است كه ظرف مزبور تنها قيد براى جمله اخير است و ديگر نه حذفى لازم مىآيد، و نه تقديرى، و مراد بيان تقدير ارزاق زمين در چهار فصل سال است. [مقصود از سؤال در:" سَواءً لِلسَّائِلِينَ" استعداد ذاتى و احتياج طبيعى نباتات و حيوانات و انسان است] " سَواءً لِلسَّائِلِينَ"- كلمه" سواء" مفعول مطلق است براى فعلى تقديرى، و معنايش اين است كه: اقوات تقدير شده فراهم شد، فراهم شدنى مخصوص، براى محتاجان. ممكن هم هست حال باشد از اقوات و معنايش اين باشد كه: خدا اقوات را تقدير كرد، در حالى كه براى محتاجان يكسان و برابر بود، به طورى كه همه از آن استفاده كنند، نه زياد بيايد و نه كم. و منظور از" سائلين" انواع نباتات و حيوانات و انسان است كه همه در بقاى خود محتاج به ارزاقند و به اعتبار اين احتياج ذاتى آنان را" سائل- درخواست كننده" خواند، چون با زبان حال از پروردگار خود رزق مىخواهند. آرى هر چند ظاهر اين دو آيه شريفه اين است كه تنها در باره صاحبان عقل سخن مىگويد و ليكن از آن دو و مخصوصا از آيه دومى برمىآيد كه مراد از سؤال- همان طور كه گفتيم- احتياج و استعداد است. و بنا بر اين كه چنين باشد، آيه عموميت خواهد داشت و شامل نبات هم مىشود و اگر ضمير صاحبان عقل را آورده، از باب غلبه دادن جانب آنان است. هم چنان كه آيه:" يَسْئَلُهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ" «1» و آيه" وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ" «2» نيز دلالت دارد بر اينكه منظور از اين درخواست، درخواست زبانى نيست، بلكه درخواست طبيعت و ذات آنهاست" «3». _______________ (1) همه آنان كه در آسمانها و زمين هستند از او درخواست دارند. سوره رحمان، آيه 29. (2) هر چه را كه درخواست كنيد به شما داده. سوره ابراهيم، آيه 34. (3) چون مىبينيم كه كفار مانند سايرين مصداق جمله" مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ" هستند، با اينكه به زبان از خدا سؤال و درخواست نمىكنند. پس معلوم مىشود منظور از اين سؤال، درخواست ذاتى محتاجان است. (مترجم).
لطفا منتظر باشید ...
