بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید صفحهى 92 مىخورم كه قول عذاب بر بيشترشان حتمى شد، و منظور از" ثابت شدن قول بر اكثريت" اين است كه: مصداقى شده باشند كه قول بر آنان صادق باشد. و مراد از قولى كه بر آنان ثابت شده، كلمه عذاب است، كه خداى سبحان در بدو خلقت در خطاب با ابليس آن را گفت، و فرمود:" فَالْحَقُّ وَ الْحَقَّ أَقُولُ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ" «1». و مراد از" پيروى شيطان" اطاعت او در هر دستورى است كه به وسيله وسوسه و تزوير مىدهد، به طورى كه گمراهى او در نفس پيرو ثابت شود، و در دلش رسوخ كند، چون از اين خطاب كه به ابليس كرده و فرموده:" إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ" «2» برمىآيد كه پيروان شيطان چنين كسانى هستند. و لازمه رسوخ يافتن پيروى از شيطان در نفس، طغيان و استكبار در برابر حق است، هم چنان كه حكايت گفتگوى تابعان و متبوعان در آتش دوزخ در آيه" بَلْ كُنْتُمْ قَوْماً طاغِينَ فَحَقَّ عَلَيْنا قَوْلُ رَبِّنا إِنَّا لَذائِقُونَ فَأَغْوَيْناكُمْ إِنَّا كُنَّا غاوِينَ" «3» و نيز آيه" وَ لكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذابِ عَلَى الْكافِرِينَ قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ" «4» به اين معنا اشاره دارد. و نيز لازمه رسوخ پيروى شيطان در دل، اين است كه: چنين كسانى با تمام توجه قلبى متوجه دنيا شوند، و به كلى از آخرت روى بگردانند، و چنين حالتى در دلهايشان رسوخ كند هم چنان كه خداى تعالى فرموده:" وَ لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ" «5». _______________ (1) حق- و من جز حق نمىگويم- اين است كه: هر آينه دوزخ را از تو و از هر كس از ايشان كه پيرويت كند از همهتان پر خواهم كرد. سوره ص، آيه 85. (2) بدرستى بندگان من تنها مرا بندگى مىكنند، و تو بر آنان دست نمىيابى، مگر تنها به كسانى از گمراهان كه خودشان در پى تو هستند، و به درستى جهنم ميعادگاه همه آنها است. سوره حجر، آيه 43. (3) بلكه شما خودتان طاغى بوديد، و چون قول پروردگارمان عليه ما ثابت شده بود، ما هم شما را گمراه كرديم، چون خود گمراه بوديم. سوره صافات، آيه 30- 32. (4) ليكن كلمه عذاب بر كافران ثابت گشت، صدا زدند كه از درهاى دوزخ وارد دوزخ شويد، در حالى كه هميشه در آنجا باشيد، كه چه بد جايى است جايگاه متكبران. سوره زمر، آيه 72 و 71. (5) و ليكن كسانى كه دل براى كفر گشوده دارند، غضبى از خدا برايشان است، و عذابى عظيم دارند، و اين بدان جهت است كه زندگى دنيا را بر آخرت مقدم داشتند، و خدا هم مردم كافر را هدايت نمىكند، ايشان كسانى هستند كه خدا بر دلها و گوش و چشمهايشان مهر نهاده، و اينان مردمى غافلند. سوره نحل، آيه 106- 108.
لطفا منتظر باشید ...
