ترجمه تفسیر المیزان جلد 18

پس برگشت درخواست مغفرت براى اهل زمين به اين درخواست است كه خدا براى آنان دينى تشريع كند، و آن گاه كسانى را كه به آن دين مى‏گروند بيامرزد. پس معناى جمله مورد بحث اين مى‏شود: كه ملائكه از خداى سبحان درخواست مى‏كنند كه براى ساكنين زمين از طريق وحى دينى تشريع كند، و آن گاه به وسيله آن دين ايشان را بيامرزد.
شاهد بر اين معنا اين است كه جمله مورد بحث در خلال سياقى واقع شده كه در صدد بيان صفت وحى است. و نيز شاهد ديگرش اين است كه براى اهل زمين طلب مغفرت مى‏كنند، و معنا ندارد ملائكه براى همه اهل زمين طلب مغفرت كنند، و از خدا بخواهند حتى مشركين را كه مى‏گفتند" اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً" بيامرزد، با اينكه قبلا از خود ملائكه حكايت كرده بود كه" وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا" «1» پس ناگزير بايد بگوييم منظور از طلب مغفرت، طلب وسيله و سبب مغفرت است، و آن همين است كه نخست براى اهل زمين دينى تشريع كند، تا سپس متدينين به آن دين را بيامرزد.

" أَلا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ"

- يعنى آگاه باش كه خداى سبحان بدان جهت كه متصف به دو صفت مغفرت و رحمت است، و او را به نام غفور و رحيم مى‏خوانيد، ساحت قدسش اقتضاء مى‏كند كه براى اهل زمين كارى كند و زمينه‏اى فراهم سازد كه به مغفرت و رحمت او برسند و آن كار همين است كه از راه وحى و رسالت دينى برايشان تشريع كند كه به وسيله آن به سوى سعادت خود هدايت شوند.

بعضى از مفسرين «2» گفته‏اند در جمله" أَلا إِنَّ اللَّهَ ..." اشاره‏اى است به اينكه خداى تعالى هم استغفار ملائكه را قبول كرده، و هم بيشتر از آن مقدارى را كه ملائكه خواسته‏اند مغفرت و رحمت مى‏دهد.

" وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ اللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ وَ ما أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ"

بعد از آنكه از آيات قبل استفاده شد كه خداى تعالى تنها ولى بندگان خويش است، و جز او ولى ديگرى نيست، و تنها او متولى امور سكنه زمين است كه برايشان دينى تشريع كند، دينى كه خودش بپسندد، و آن را به مقتضاى اسماء حسنا و صفات عليائش از طريق وحى به انبياء به ايشان برساند، و لازمه اين ولايت آن بود كه سكنه زمين غير از او كسى را ولى خود
نگيرند، اينك در آيه مورد بحث به حال كسانى اشاره مى‏كند كه به غير از خدا اوليايى براى خود درست كردند، و آنها را در ربوبيت و الوهيت شركاى خدا پنداشتند، آن گاه مى‏فرمايد:

(1) فقط براى مؤمنين استغفار مى‏كنند. سوره مؤمن، آيه 7.

(2) روح المعانى، ج 25، ص 12.