ترجمه تفسیر المیزان جلد 18

سفيان اضافه مى‏كند سپس عرضه داشتم: يا بن رسول اللَّه! امر لوح و قلم و مداد را بيشتر برايم توضيح بده، و آنچه خدا به تو تعليم داده تعليمم ده. فرمود: يا بن سعيد اگر تو اهليت براى پاسخ دادنم نداشتى جوابت را نمى‏دادم، پس (بدانكه) نون" ن" نام فرشته‏اى است كه آن را به قلم كه آن نيز فرشته‏اى است مى‏دهد، و قلم هم به لوح كه آن نيز فرشته‏اى است مى‏دهد، و لوح هم به اسرافيل و اسرافيل به ميكائيل و او به جبرئيل مى‏دهد، و جبرئيل هم به انبياء و رسولان خدا (صلوات اللَّه عليهم).

سفيان مى‏گويد: آن گاه امام فرمود: برخيز كه بيش از اين برايت خطرى است «1».

مؤلف: ظاهر آنچه در اين روايات آمده كه غالب حروف مقطعه را به اسماء حسناى خدا معنا كرده، اين است كه اين حروف از اسماء خدا گرفته شده، حال يا از اول آنها مانند" ميم" كه فرمود از ملك و مجيد و مقتدر گرفته شده، و يا از وسط مانند" لام" از اللَّه و" ياء" از" ولى"، پس اين حروف مقطعه اشاراتى هستند بر اساس رمز، كه هر يك به يكى از اسماء خدا اشاره مى‏كنند، و اين معنا از طرق اهل سنت از ابن عباس و ربيع بن انس و ديگران نيز روايت شده. ولى بر خواننده پوشيده نيست كه رمز، اصولا وقتى به كار برده مى‏شود كه گوينده نمى‏خواهد ديگران از آنچه او به مخاطب خود مى‏فهماند سر در آورند، و به اين منظور مطلب خود را با رمز به مخاطب مى‏رساند تا هم مخاطبش بفهمد و هم ديگران نفهمند، و اين اسماء حسنايى كه در اين روايت حروف مقطعه اوائل سوره‏ها را رمز آن دانسته، اسمايى است كه در بسيارى از موارد از كلام خداى تعالى به آنها يا بطور اجمال و يا بطور تفصيل، تصريح و اشاره شده با اين حال ديگر هيچ فايده‏اى براى اين رمز گويى تصور نمى‏شود.

پس بايد براى اين روايات به فرضى كه صحيح باشد، و به راستى از معصوم (ع) صادر شده باشد فكر وجه ديگرى كرد، و آن اين است كه آن را حمل كنيم بر اينكه اين حروف دلالت بر آن اسماء دارد، ولى نه به دلالت وضعى. در نتيجه رمزهايى خواهد بود كه منظور و مراد آن بر ما پوشيده است، و به مرتبه‏هايى از آن معانى دلالت دارد، كه براى ما مجهول است، چون آن مراتب نامبرده دقيق‏تر و رقيق‏تر و بلندپايه‏تر از فهم ما است.

(1) معانى الاخبار، ط انتشارات اسلامى، ص 22.