ترجمه تفسیر المیزان جلد 18

و اشاره با كلمه" هذا"- به طورى كه از سياق برمى‏آيد- اشاره به نامه اعمال است، كه بنا بر توجيه ما در عين حال اشاره به لوح محفوظ نيز هست، و اگر كتاب را بر ضمير خداى تعالى اضافه كرد، و فرمود" اين كتاب ما است" از اين نظر بوده كه نامه اعمال به امر خداى تعالى نوشته مى‏شود، و چون گفتيم نامه اعمال لوح محفوظ نيز هست، به عنوان احترام آن را" كتاب ما" خوانده. و معناى جمله" يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ" اين است كه كتاب ما شهادت مى‏دهد بر آنچه كه كرده‏ايد، و دلالت مى‏كند بر آن، دلالتى روشن و توأم با حق.

و جمله" إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ" تعليل مى‏كند كه چگونه كتاب عليه ايشان به حق نطق مى‏كند، و معنايش اين است كه: چون كتاب ما دلالت مى‏كند بر عمل شما، دلالتى بر حق، و بدون اينكه از آن تخلف كند، چون كتاب ما لوح محفوظ است كه بر تمامى جهات واقعى اعمال شما احاطه دارد.

و اگر نامه اعمال خلائق را طورى به ايشان نشان ندهد كه ديگر جاى شكى و راه تكذيبى باقى نگذارد، ممكن است شهادت آن را تكذيب كنند، و بگويند كتاب شما غلط نوشته، ما چنين و چنان نكرده‏ايم، به همين جهت مى‏فرمايد كتاب ما به حق گواهى مى‏دهد، هم چنان كه در جاى ديگر فرموده:

" يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً" «1».

مفسرين در تفسير اين آيه اقوال ديگرى دارند كه به عنوان نمونه دو تا از آنها را در اينجا نقل مى‏كنيم:

بعضى «2» گفته‏اند: آيه شريفه كلام ملائكه است، نه كلام خداى تعالى، و معناى استنساخ همان كتابت است، و معناى آيه اين است كه ملائكه مى‏گويند: اين- يعنى نامه اعمال- كتاب ما ملائكه است، كه نويسنده اعمال شما بوديم، و اين كتاب عليه شما به حق شهادت مى‏دهد، چون ما آنچه را كه شما مى‏كرديد مى‏نوشتيم.

و اين تفسير صحيح نيست، اولا چون اين احتمال كه اين كلام، كلام ملائكه باشد از سياق آيه بعيد است. و ثانيا اين كه كلمه استنساخ به معناى مطلق نوشتن و كتابت استعمال شود، در لغت ثابت نشده.

بعضى «3» ديگر گفته‏اند:

آيه شريفه كلام خداى تعالى است، و اشاره با" هذا" اشاره‏
به نامه اعمال است.

(1) روزى كه هر فردى از افراد انسان آنچه را كه از خير و يا شر انجام داده، حاضر مى‏بيند، و آرزو مى‏كند اى كاش بين او و بديهايش فاصله‏اى دور مى‏بود. سوره آل عمران، آيه 30.

(2 و 3) روح المعانى، ج 25، ص 156.