سنن تكوينى الهى در نهج البلاغه - الهیات در نهج البلاغه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

الهیات در نهج البلاغه - نسخه متنی

لطف الله صافی گلپایگانی

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
توضیحات
افزودن یادداشت جدید

سنن تكوينى الهى در نهج البلاغه

بحث از سنن تكوينى الهى و بعض مباحثى كه در آينده خواهيم داشت از آن جهت كه بحث از افعال الهى و نظام الهى است و با عدل و علم و صفات ديگر حق- عز اسمه- ارتباط دارد از مباحث الهيات است از اين جهت تا حدودى اين مباحث را در اين كتاب مطرح مى نماييم اين بحثى كه در اين فصل داريم از مباحث بسيار غامض، دقيق، پيچيده، عميق و دامنه دارى است كه جز كسانى كه عالم به علم الكتاب هستند ديگران از عهده ى اداى حق آن برنمى آيند لذا فقط در اينجا اشاره اى مى نماييم كه در قرآن مجيد و نهج البلاغه اين بحث آمده است و سنن خدا را در پيدايش مخلوقات و نظاماتى كه برقرار است بيان فرموده اند و در اين زمينه آيات بسيار است.

در خلقت ملائكه، انسان، حيوان، نباتات، جمادات، خورشيد، ماه، زمين، نجوم، كواكب، سحاب، باران، دريا، رياح و غير آياتى كه سنن الهى را در خلقت و عالم خلقت متعرض شده و متضمن عاليترين مطالب عميق علمى در رشته هاى مختلف است بسيار است در نهج البلاغه نيز اين بحث گسترده تر از اين است كه بتوان در اين كتاب همه ى اطراف و جوانب آن را آورد.

در اين بحث فقط از سنن تكوينى يك سلسله سننى را كه مربوط به علم الاجتماع و علل تحولات اجتماعى و تغيير اوضاع و زوال نعمتها مى شود و با اعمال جماعات و اقوام و افراد رابطه دارد از نهج البلاغه مى آوريم. بديهى است اين
موضوع در درجه نخست در عاليترين سطح و فصيحترين بيان در قرآن كريم تذكر داده شده است كه بطور نمونه اين آيات شريفه را مى آوريم:

- 'ظهر الفساد فى البر و البحر بما كسبت ايدى الناس ليذيقهم بعض الذى عملوا لعلهم يرجعون'. [ سوره ى روم، آيه ى 41. ]

- 'و لو ان اهل القرى امنوا و اتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء و الارض و لكن كذبوا فاخذنا هم بما كانوا يكسبون'. [ سوره ى اعراف، آيه ى 96. ]

- 'و ما كان ربك ليهلك القرى بظلم و اهلها مصلحون'. [ سوره ى هود، آيه ى 117. ]

- 'و ما كان الله ليضيع ايمانكم ان الله بالناس لروف رحيم' [ سوره ى بقره، آيه ى 143. ]

- 'و لقد اخذنا ال فرعون بالسنين و نقص من الثمرات لعلهم يذكرون'. [ سوره ى اعراف، آيه ى 130. ]

- 'ان الارض لله يورثها من يشاء من عباده و العاقبه للمتقين'. [ سوره ى اعراف، آيه ى 128. ]

- 'ذلك بان الله لم يك مغيرا نعمه انعمها على قوم حتى يغيروا ما بانفسهم'. [ سوره ى انفال، آيه ى 53. ]

- 'ان الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم'. [ سوره ى رعد، آيه ى 11. ]

- 'و ضرب الله مثلا قريه كانت امنه مطمئنه ياتيها رزقها رغدا من كل مكان فكفرت بانعم الله فاذاقها الله لباس الجوع و الخوف بما كانوا يصنعون'. [ سوره ى نحل، آيه ى 112. ]

- 'لئن شكرتم لازيدنكم و لئن كفرتم ان عذابى لشديد'. [ سوره ى ابراهيم، آيه ى 7. ]

- و اما در نهج البلاغه: در خطبه 143 مى فرمايد: 'ان الله يبتلى عباده عند الاعمال السيئه بنقص الثمرات و حبس البركات و اغلاق خزائن الخيرات ليتوب تائب و يقلع مقلع و يتذكر متذكر و يزدجر مزدجر'. [ نهج البلاغه ى فيض الاسلام، خطبه ى 143، ص 433. ]

يعنى: 'خداوند متعال مبتلا مى كند و امتحان مى فرمايد بندگان خود را به
هنگام اقدام بر كارهاى بد به نقصان ميوه ها و حبس بركتها و بستن خزينه هاى خيرات تا اينكه توبه كند توبه كننده اى و ترك كند گناه را ترك كننده اى و متذكر و قبول كننده تذكر شود، قبول تذكركننده اى و منزجر از گناه شود منزجر شونده اى'.

و در خطبه 144 مى فرمايد: 'الا ان الله تعالى قد كشف الخلق كشفه، لا انه جهل ما اخفوه من مصون اسرارهم و مكنون ضمائرهم و لكن ليبلوهم ايهم احسن عملا، فيكون الثواب جزاء و العقاب بواء'. [ نهج البلاغه ى فيض الاسلام، خطبه ى 144، ص 437. ]

يعنى: 'آگاه باشيد بدرستى كه خداى تعالى آشكار كرد خلق را آشكار كردنى نه از جهت اينكه جاهل بود به آنچه پنهان كرده بودند از رازهاى محفوظشان و مكنون ضمايرشان و لكن از جهت اينكه آزمايش كند ايشان را تا كدام يك نيكوكارترند تا ثواب پاداش و عقاب كيفر باشد'.

در خطبه 103 مى فرمايد: 'ان الله قد اعاذكم من ان يجور عليكم و لم يعذكم من ان يبتليكم و قد قال جل من قائل: ان فى ذلك لايات و ان كنا لمبتلين'. [ نهج البلاغه ى فيض الاسلام، خطبه ى 102، ص 305. ]

يعنى: 'بدرستى كه خدا پناه داده است شما را از اينكه به شما ستم كند ولى پناه نداده است از اينكه شما را امتحان ننمايد و به تحقيق فرمود او كه بزرگ است از جهت گويندگى "ان فى ذلك..." يعنى بدرستى كه در اين نشانها و علامتهاست و اگر چه ما آزمايش كننده ايم'.

و در خطبه 178 مى فرمايد: 'و ايم الله ما كان قوم قط فى غض نعمه من عيش فزال عنهم الا بذنوب اجترحوها لان الله ليس بظلام للعبيد و لو ان الناس حين تنزل بهم النقم و تزول عنهم النعم فزعوا الى ربهم بصدق من نياتهم و وله من قلوبهم لرد عليهم كل شارد و اصلح لهم كل فاسد'. [ نهج البلاغه ى فيض الاسلام، خطبه ى 177، ص 579. ]

يعنى: 'سوگند به خدا! نبودند هيچ قومى هرگز در طراوت نعمت از زندگى پس
از آنها زايل گرديد مگر به سبب گناهانى كه كسب كردند به جهت اينكه خدا ستمكار بر بندگان نيست و اگر مردم در هنگامى كه به ايشان نقمت ها نازل و نعمتهايشان زايل مى گردد با نيت راست و دلهاى سرشار از محبت خدا پناه برند به سوى پروردگارشان هر آينه بازگرداند به سوى آنها هر نعمت رميده و اصلاح فرمايد بر ايشان هر امر فاسد را'.

و در خطبه 183 مى فرمايد: 'و اعلموا انه لن يرضى عنكم بشى ء سخطه على من كان قبلكم و لن يسخط عليكم بشى ء رضيه ممن كان قبلكم'. [ نهج البلاغه ى فيض الاسلام، خطبه ى 182، ص 602. ]

يعنى: 'بدانيد كه البته خدا راضى نخواهد شد از شما به چيزى كه غضب كرده باشد به آن بر كسانى كه پيش از شما بودند و خشم نمى كند بر شما به چيزى كه پسنديد آن را بر كسانى كه قبل از شما بودند'.

و در همين خطبه است: 'و جعل لكل شى ء قدرا و لكل قدر اجلا و لكل اجل كتابا'. [ نهج البلاغه ى فيض الاسلام، خطبه ى 182، ص 600. ]

يعنى: 'براى هر چيزى اندازه اى قرارداد و براى هر اندازه اى مدت مخصوصى و براى هر مدت كتاب و نوشته اى'.

و در همين خطبه است: 'اسهروا عيونكم و اضمروا بطونكم و استعملوا اقدامكم و انفقوا اموالكم و خذوا من اجسادكم فجودوا بها على انفسكم و لا تبخلوا بها عنها فقد قال الله سبحانه: ان تنصروا الله ينصركم و يثبت اقدامكم و قال تعالى: من ذا الذى يقرض الله قرضا حسنا فيضاعفه له و له اجر كريم فلم يستنصركم من ذل و لم يستقرضكم من قل استنصركم و له جنود السماوات و الارض و هو العزيز الحكيم و استقرضكم و له خزائن السماوات و الارض و هو الغنى الحميد. و انما اراد ان يبلوكم ايكم احسن عملا'. [ نهج البلاغه ى فيض الاسلام، خطبه ى 182، ص 607. اين بيانات شريفه با سنن الهى در تشريع نيز مناسب است كه در بعض فصول آينده مذكور خواهد شد- ان شاء الله تعالى-. ]

يعنى: 'چشمان خود را بيدار بداريد "به شب زنده دارى و نماز و دعا در شب" و شكمهاى خود را تهى سازيد "به روزه و پرهيز از پرخورى" و قدمهايتان را در خيرات برداريد و اموال خود را "در راه خدا" انفاق كنيد. و از بدنهاى خود بگيريد و بخشش كنيد به آن بر نفسهاى خودتان و بخل نورزيد به بدنهايتان بر نفسهايتان "يعنى از آنچه موجب ضعف جسم و كم شدن هيكل مادى شما مى شود اگر موجب قوت روح و خودى خودتان و معنوياتتان مى شود دريغ ننماييد و جسم را فداى روح و صورت و ظاهر را فداى باطن و معنى و مجاز را فداى حقيقت و ماده را فداى روحانيت بنماييد" كه به تحقيق خداى سبحان مى فرمايد: ان تنصروا الله...، يعنى اگر خدا را يارى كنيد خدا شما را يارى مى كند و قدمهايتان را ثابت و برجا مى دارد. و فرمود: من ذا الذى يقرض...، يعنى كيست آن كس كه قرض دهد خدا را قرض دادن نيكو پس زياده گرداند آن را براى او و مر او راست اجر با كرامت. پس خدا از شما يارى نخواست از جهت ذلت "و نياز" و قرض نخواست از جهت قلت و كمى در حالى كه براى اوست و از اوست جنود آسمانها و زمين و اوست بى نياز و ستوده و اين است و جز اين نيست كه "از اين پيشنهادها و اوامر و دستورات و يارى خواستن و قرض طلبيدن" اراده كرده امتحان نمايد كدام يك از شما كارتان نيكوتر است'.

و در خطبه ى 188 مى فرمايد: 'و استتموا نعم الله عليكم بالصبر على طاعته و المجانبه لمعصيته'. [ نهج البلاغه ى فيض الاسلام، خطبه ى 230، ص 758. ]

يعنى: 'طلب كنيد اتمام نعمتهاى خدا را بر خودتان به صبر بر طاعت خدا و جدايى و كناره گيرى از معصيت او'.

و در خطبه 192 مى فرمايد: 'فمن ذا بعد ابليس يسلم على الله بمثل معصيته؟ كلا ما كان الله سبحانه ليدخل الجنه بشرا بامر اخرج به منها ملكا ان حكمه فى اهل السماء و اهل الارض لواحد و ما بين الله و بين احد من خلقه هواده فى اباحه حمى


/ 80