منطق (1) نسخه متنی

عبارت است از : برخى از الف ها ب نيستند . هر ج ب است . پس برخى از الف ها ج نيستند .

شكل سوم . در قياس اقترانى شكل سوم ، حدّ اوسط در هر دو مقدمه ، موضوع واقع شده است . در اين شكل ، دو شرط وجود دارد :

1 . موجبه بودن صغرى ؛

2 . كلّيت يكى از مقدمه ها .

بايد توجّه داشت كه در اين شكل ، نتيجه قياس همواره جزئى است و انتاج در آن نيز مانند شكل دوم بديهى نيست و نيازمند اثبات است . ضروب منتج اين شكل را بايد با استفاده از شكل اوّل اثبات كرد . براساس ضوابط عمومى قياس و شرايط خاصّ شكل سوم از ميان ضروب شانزده گانه ، ضرب هاى منتج اين شكل عبارتند از :

يك . صغرى موجبه كلّى و كبرى موجبه كلّى باشد ؛ مانند هر انسانى حيوان است . هر انسانى متفكر است . پس برخى از حيوانات متفكرند . ساختار منطقى اين ضرب عبارت است از : هر الف ب است . هر الف ج است . پس برخى از ب ها ج اند .

دو . صغرى موجبه كلّى و كبرى موجبه جزئى باشد ؛ مانند هر گلى زيباست . برخى از گل ها سرخند . پس برخى زيباها سرخند . ساختار منطقى اين ضرب عبارت است از : هر الف ب است . برخى از الف ها ج اند . پس برخى از ب ها ج اند .

سه . صغرى موجبه كلّى و كبرى سالبه كلّى باشد ؛ مانند هر انسانى حيوان است . هيچ انسانى اسب نيست . پس برخى حيوانات اسب نيستند . ساختار صورى اين ضرب عبارت است از : هر الف ب است . هيچ الفى ج نيست . پس برخى ب ها ج نيستند .

چهار : صغرى موجبه كلّى و كبرى سالبه جزئى باشد ؛ مانند هر دانشمندى انسان است . برخى از دانشمندان متعهد نيستند . پس برخى از انسان ها متعهد نيستند . صورت منطقى اين ضرب عبارت است از : هر الف ب است . برخى الف ها ج نيستند . پس برخى ب ها ج نيستند .

پنج . صغرى موجبه جزئى و كبرى موجبه كلّى باشد ؛ مانند برخى از انسان ها شاعرند . هر انسانى حساس است . پس برخى از شاعران حسّاسند . ساختار صورى اين ضرب عبارت است از : برخى الف ها ب اند . هر الف ج است . پس برخى ب ها ج اند .

شش . صغرى موجبه جزئى و كبرى سالبه كلّى باشد ؛ مانند بعضى انسان ها تيزهوشند . هيچ انسانى ستاره نيست . پس بعضى تيزهوش ها ستاره نيستند . ساختار منطقى اين ضرب