سخنى با پدران و مادران

اگر به فكر فرزندان خود بوده و هستيد و همواره نسبت به آنها و دوستانشان دقت داشته و از طرق صحيح و معقول و با رعايت شخصيت آنها به راهنمايىشان پرداخته‎ايد زهى سعادت و خوشبختى. امّا اگر تا كنون به اين فكر نيفتاده‎ايد، با مطالعة اين كتاب و بيان نقش دوست در زندگى بشر (خصوصاً جوانان) بايد به اين نتيجه رسيده باشيد كه از اين پس بيشتر دقت كنيد.

دورانى جوانى، دوران شكل‎گيرى شخصيت انسانى هر فرد و همچنين دوران دوست‎يابى بيشتر براى جوانان است. با توجه به اين دو خصوصيت اگر سعادت فرزندان خود را مىخواهيم و اگر در نظر داريم يك عمر زحمت و تلاش ما براى فرزندان نتيجة مطلوبى داشته باشد بايد كاملاً مراقب باشيم كه دوستان آنان كيانند و چه ويژگيهايى را دارند؟ زيرا رهاورد معاشرت فرزندان شما با آنان قطعاً چيزى جز همان صفات و خلق و خوها نخواهد بود.

چه بسا پدران و مادرانى كه تمام كوشش آنان تأمين رفاه فرزندان خود است ولى هيچ توجهى به روابط اجتماعى و دوست‎يابى آنان ندارند كه اين خطرى است عظيم. چه بسيار افرادى را در جامعه مشاهده مىكنيم كه از خانواده‎هاى خوب و متدين هستند ولى براثر دوستىهاى خطرناك به منجلاب تباهى افتاده‎اند. و اين برخلاف سيرة ائمه (عليهم السلام) است. بايد از امام مجتبى (عليه السلام) درس بگيريم كه اين گونه فرزند خود را تعليم مىدهد:

يا بُنَى لا تُؤاخِ أحَداً حَتّى تَعْرِفَ مَوارِدَهُ وَ مَصادِرَهُ فَإِذَا اسْتَنْبَطْتَ الْخُبْرَةَ وَ رَضيتَ الْعِشْرَةَ فَآخِهِ عَلى إِقالَةِ الْعَثْرَةِ وَ الْمُواساةِ فِى الْعُسْرَةِ.(1)

اى فرزندم! دوست خود را انتخاب نكن قبل از آنكه بدانى با كه نشست و برخاست دارد. پس از آنكه او را آزمايش كردى و براى دوستى پسنديدى با او رفاقت كن و از لغزشهاى او درگذر و در سختيها با او همراه باش.

استمداد از اساتيد و مربيان امور تربيتى

سرماية بزرگ جوانى كه همة استعدادهاى و لياقتهاى يك شخص در آن دوران شكوفا مىشود و شكل مىگيرد نعمتى است بزرگ و گران كه خداى تعالى در اختيار اساتيد، آموزگاران و مربيان قرار داده است. در اين دوران است كه شما مىتوانيد آموزگار هميشگى جوانان باشيد. سهم زيادى از موفقيتها و عدم موفقيتهاى آنان بستگى به محيط آموزشى، گزينش دوستان و شناخت الگوها دارد و بيش از همه كس، اين انتظار از اساتيد محترم است كه شيوة گزينش دوست و نقش آن را براى دانش‎پژوهان بيان نموده تا آنان با رهنمودهاى شما نردبان ترقى و تعالى را طى نمايند. شماييد كه مىتوانيد بهترين هدايتگران فكرى جوانان باشيد.

ارزش و اهميت هدايت و راهنمايى را قرآن شريف اين چنين بيان مىفرمايد:

«مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِى الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً وَ مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً»(2)

هر كس به جز قصاص و يا كيفر، در زمين شخصى را بكشد چنان است كه گويى همة مردم را كشته و هر كس كسى را زنده بدارد چنان است كه گويى تمام مردم را زنده نگه داشته است.

در تفسير اين آيه، در حديث شريف آمده است كه اگر كسى شخصى را از گمراهى به سوى هدايت رهنمون شود مثل آن است كه تمام افراد را هدايت كرده و اگر شخصى را به گمراهى سوق دهد مثل آن است كه همة مردم را گمراه كرده باشد.(3) يعنى قرآن كريم يك حقيقت اجتماعى و تربيتى را بيان مىكند كه كسانى كه آمادگى كشتن و يا زنده نگه داشتن يك فرد از جامعه را دارند و همچنين كسانى كه آمادگى دارند سبب هدايت و يا گمراهى شخصى بشوند، اين آمادگى را دارند كه همة افراد جامعه را آنچنان كنند. بياييم با شناخت واقعى انسان و راه رسيدن او به سعادت و به كمك انديشه‎اى صحيح و برخاسته از مبانى دينى و فطرى بشر، جامعه و خصوصاً قشر جوان را به سوى كمال و معرفت و حقيقت و بندگى خدا رهنمون شويم و جامعة خود را بر پاية دوستى و محبت و برادرى بسازيم كه يكى از مسائل مهم تربيتى و اجتماعى تبيين دوست‎يابى براى مردم و جوانان است.

نقش هدايت‎گرانة يك معلم و استاد نيز در مقام تربيت دانش‎آموزان و دانشجويان اساساً در همين زمينه مجالِ بروز مىيابد.

_______________

(1). تحف العقول، ص 233.

(2). سورة مائده، آية 32.

(3). تفسير عياشى، ج 1، ص 313.