قاموس قرآن جلد 2

مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلا يُجْزى‏ إِلَّا مِثْلَها وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى‏ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ ظاهر آيه آنست كه مراد از «بِغَيْرِ حِسابٍ» بى‏پايان و بسيار است. عمل مؤمن در دنيا از حيث زمان و كمّ و كيف محدود است. ولى اجر او در آخرت بى‏پايان و وسيع و متنوع و رنگارنگ است. اين اجر در مقابل آن عمل مسلّما بغير حساب است. و با آن مقايسه نميشود.

اگر گوئى در آيات شريفه ميخوانيم حَدائِقَ وَ أَعْناباً. وَ كَواعِبَ أَتْراباً وَ كَأْساً دِهاقاً ... جَزاءً مِنْ رَبِّكَ عَطاءً حِساباً نباء: 32- 36 اين آيات و غير آنها روشن ميكند كه اجر آخرت با حساب است نه بى‏حساب؟.

گوئيم اين حساب راجع باصل استحقاق است يعنى بهشت در مقابل ايمان و عمل است نه راجع بكثرت و بى‏پايان بودن آن. مؤيّد اين مطلب آنست كه در عمل بد يك مجازات و در كار خوب ده برابر است.

امّا در باره دنيا بعقيده نگارنده مراد از بغير حساب، بغير مقايسه با تلاش و سعى است. توضيح آنكه عدّه‏اى از مردم روزى و درآمدشان با مقايسه تلاش آنهاست مثلا مزدوران و كارمندان و غيرهم در مقابل كار و تلاشى كه ميكنند بهره و روزى متناسب با كار بدست مياورند ولى تجّار و غير آنها مثلا چند روز سعى ميكنند صدها برابر كارشان بهره بدست مياورند و يا عدّه‏اى ارث ميبرند، گنج پيدا ميكنند و مال بدست مياورند اينگونه مردم در رسيدن برزق يا تلاش ندارند و يا تلاششان نسبت به بهره خيلى كم است و اين است معناى يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ و چون همه مشمول اين حكم نيستند لذا قيد «مَنْ يَشاءُ» جاى خود را ميگيرد. مثلا در كريمه قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ