قاموس قرآن جلد 2

بقولى آن ضدّ حلم است (يعنى سفاهت).

نگارنده اين معنى را مى‏پسندم و در بيشتر آيات قرآن، آن بمعنى سفاهت و بى‏اعتنائى استعمال شده است. مثلا آنجا كه آمده: وَ إِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَ أَكُنْ مِنَ الْجاهِلِينَ يوسف: 33 مقصود آنست كه: بزنان ميل كرده و از كسانى ميشوم كه سفيه‏اند و بحقائق بى‏اعتنا. در اينگونه آيات و نظائر آنها كه خواهد آمد آنرا بعدم علم حمل كردن غلط است وانگهى عدم علم در بيشتر موارد عذر است حال آنكه اين كلمه بيشتر در مقام عدم عذر و عقوبت آمده است.

بلى در آيه يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ بقره: 273 منظور عدم علم است.

هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنْتُمْ جاهِلُونَ يوسف: 89 برادران يوسف از كار و عمل خود بى‏خبر نبودند بلكه جهالت آنها همان بى‏اعتنائى بود زيرا كه آنها يوسف را مى‏شناختند و ميدانستند كار خلاف ميكنند، اين جهالت باعث مسئوليّت در پيشگاه خدا و سبب عذاب دنيا و آخرت است و گرنه جهالت بمعناى عدم علم حسابش چندان سخت نيست مخصوصا كه با عناد توأم نباشد.

در آيه أَ تَتَّخِذُنا هُزُواً قالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ بقره: 67 مراد آنست كه مسخره كار مردان سفيه و بى‏اعتنا بحقائق است و كار كسانى است كه بر خلاف آنچه درك ميكنند كار انجام ميدهند، نظير اين آيه است آيه لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّساءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ نمل: 55 يعنى خود را به بى‏اعتنائى مى‏زنيد. اينگونه جهالت‏ها همه توأم با علم‏اند يعنى عامل در وقت عمل نسبت بفهم و عقيده‏اش عالم و نسبت بعملش بى‏اعتنا است و علت مسئول بودن همان است [.] در اينجا دو آيه را بررسى ميكنيم:

الف: إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ