شريعت و طريقت - محی الدین در آینه فصوص جلد 1

شريعت و طريقت

ـ فالعمل يطلب المكان، والعلم يطلب المكانة فجمع لنا بين الرفعتين، علو المكان بالعمل، وعلو المكانة بالعلم: پس عمل مكان را مي‌طلبد و علم مكانت را، پس جمع كرد براي ما ميان دو والائي را، علو مكان به وسيله عمل، و علو مكانت به وسيله علم.

تامل

1- يعني معيت با خدا، به ميزان علم شخص، بستگي دارد هر كس به هر ميزان علم بيش‏تر داشته باشد، به همان ميزان در معيت با خدا تنگاتنگ است و عمل هيچ نقشي در اين تنگاتنگي ندارد.

عمل فقط ترفيع مكان مي‌دهد نه ترفيع مكانت.

اما در نظر اسلام و در نظر هر عاقلي‌، علم بدون عمل، نه تنها هيچ ارزشي نمي‌دهد، بل ضد ارزش و ضد كمال است و منفي‌تر از جهل است.

پس در اين نسبت «عموم و خصوص من وجه»، كه ميان عمل و علم هست سه صورت وجود دارد:

1) عمل بدون علم

بي فايده است (مراد فقدان علم است اعم از كلّي و جزئي‌».

2) علم بدون عمل

نه تنها بي‌فايده است بل بدتر از جهل است.

3) علم و عمل با هم

اين عامل كمال است.