لطفا منتظر باشید ...
تحقيقي در زمينه مفردات سوره حشر
در شماره پيشين، بخش اول اين مقاله كه عهدهدار تحقيق پيرامون برخي از مفردات سوره حشر بود از نظر شما خواننده گرامي گذشت. در اين شماره بخش دوم مقاله را كه مؤلف در آن به بحث و بررسي درباره نُه واژه ديگر از اين سوره پرداخته است خواهيد خواند.ترجمان وحي
عِقاب
... فَاِنّ اللّهَ شَديدُ العِقَابِ (حشر / 4) ترجمه شماره 1: ... پس به درستي كه خدا سخت عقوبت است.ترجمه شماره 2: ... بداند كه خدا به سختي عقوبت ميكند.ترجمه شماره 3: ... عقاب خدا بسيار سخت است.ترجمه شماره 4: ... همانا خدا هست سخت عقوبت.ترجمه شماره 5: ... بيگمان، خداوند سخت كيفر است.ترجمه شماره 6: ... خدا شديد العقاب است.ترجمه شماره 7: ... كسي كه با خدا مخالفت كند (بداند) كه خدا سختگير است.واژهشناسي
عِقاب و مترادفهاي متنوع آن از ماده «عَقَبَ» به اَشكال و صورتهاي متنوع در قرآن كريم به كار رفته است. رايجترين مشتقات اين ماده لغوي، «عِقاب» و «عاقبة» است كه به ترتيب، هر يك 31 و 17 بار در قرآن به كار رفته است. «اِنَّ ربَّك لذو مغفرةٍ وذو عقابٍ اليم»: فصلت / 43، و نيز: «فانظر كيفَ كانَ عاقبةُ مَكرهم اَنّا دَمَّرناهم وقومَهم اجمعينَ» (نمل / 51). اين دو آيه نمونههاي معمولي در نصوص قرآني است. ساختارهاي ديگر آن در قرآن مشاهده ميشود: «عقبة»، «عُقبي»، «مُعَقِّب» و «مُعَقّبات» كه در مجموع 32 بار كاربرد دارند و با احتساب واژه «عقاب» و «عاقبة» روي هم 80 بار مشتقات ماده «عقب» در قرآن كاربرد دارد.ابن فارس لغوي اعتقاد دارد:«ماده عَقَبَ، داراي دو معني اصلي است:1 ـ دلالت بر تأخير و مؤخّره امري ميكند كه پس از كار و امر ديگري انجام گرفته باشد.2 ـ دلالت بر افزايش شدت و صعوبت انجام كاري ميكند.»1بنابراين توضيح، عَقَبَ يعني تأخير نمود و چيزي را دنبال كرد. و به هر چيزي كه دنباله چيز ديگر باشد، «عقيبة» ميگويند كه اين معني كاملاً با «خَلَف يخلِف» مترادف است. مثلاً شب و روز دنبال هم هستند، روز كه ميرود، عقيب آن شب است و شب كه ميرود، عقيب آن روز است و آن دو «عقيبان» به شمار ميآيند.راغب در مفردات آورده است:«مقصود از «عَقِب» دنباله پا و پشت پاست، جمع آن اعقاب است. و حديث نبوي «ويلٌ للاعقاب مِنَ النّارِ» به اين مفهوم اشاره دارد.ــ عَقَب: به طور استعاري و مجازي، منظور از آن فرزند است: «وجعلها كلمةً باقيةً في عقبه»: زخرف / 28.ــ عقب الشهر: دنباله ماه را گويند، روزها و شبهاي پاياني هر ماه.ــ عُقْب، عُقْبي: ثواب و پاداش عمل، «خيرٌ ثوابا وخيرٌ عقبا» (كهف / 44).ــ عاقبة: به طور مطلق به معني ثواب است، «والعاقبة للمتقين» (قصص / 83).»2
ابن منظور، لغتشناس قرن هفتم، تحليل جديدي جز آنچه راغب بيان كرده، ارائه نميدهد.3 لذا بهترين تحليل همان است كه ابن فارس بيان نموده است.بنابر نظر ابن فارس، مقصود از «شديد العقاب» بودن خداوند آن است كه مجازات شديدي براي نتايج و پيامدهاي اعمال انسان تدارك ديده است، و با وصف عقاب به «شديد»، سختي مجازات را چند برابر نموده است. در واقع مجازات اخروي چيزي جز دنباله و نتيجه عمل انسان كه به دقت ارزيابي شده و انسان در برابر آن به سختي مجازات ميگردد، نيست؛ با ذكر اين نكته كه آدمي به هر جا كه رود، نتايج نا ميمون و مجازات سخت اعمالش به دنبال اوست و هرگز از او مفارقت نمييابد.بررسي و داوري
مترجمان غالبا در ترجمه كلمه «عقاب» از معادليابي فارسي خودداري ورزيده و عينا كلمه «عقاب» را در ترجمهها درج نمودهاند. ترجمه پيشنهادي ما چنين است: «... بيگمان، خداوند مجازات بسيار سخت و توانفرسايي را به عنوان پيامدهاي بد عمل انسان روا ميدارد.»
