پيشينه ردّه نگارى - جنگ های ارتداد و بحران جانشینی پس از پیامبر (ص) نسخه متنی

پيشينه ردّه نگارى

در ميان منابع تاريخ اسلام، كتاب هايى كه در موضوع «ردّه» نوشته شده از جايگاه ويژه اى برخوردار مى باشد. تاريخ نويسان مسلمان كتاب هاى مستقلّى در اين موضوع به يادگار گذاشته اند. فهرست اين كتاب ها عبارت است از:

1. كتاب الردّه، محمدبن اسحاق(م 150 هـ); نام اين كتاب را طبرى، بلاذرى و كلاعى بلنسى برده و مطالبى را از آن نقل كرده اند.4

2. كتاب الردّه و الفتوح، سيف بن عمر تميمى (م 193 هـ); ابن نديم از اين كتاب با نام كتاب الفتوح الكبير و الردّه ياد كرده است.5طبرى،ياقوت حموى، ابن عساكر و ابن حجر از اين كتاب بهره برده اند.6

3. كتاب الردّه، محمد بن عمر واقدى (م 207 هـ);7

4. كتاب الردّه، اسحاق بن بشر بن محمد هاشمى (م 206 هـ);8

5. كتاب الردّه، ابوالحسن على بن محمد مدائنى (م 234 هـ);9

6. كتاب الردّه، وثيمة بن موسى بن الفرات الوشّاء (م 237 هـ);10

7. كتاب الردّه، ابومخنف لوط بن يحيى الازدى;11

8. كتاب الردّه، ابواسحاق اسماعيل بن عيسى العطار;12

9. كتاب الردّه، ابراهيم بن محمد بن سعيد ثقفى (م 283 هـ)13

از ميان نُه كتاب ياد شده، تنها كتاب الردّه واقدى بر جاى مانده است.14

10. الاكتفاء فى مغازى المصطفى و الثلاثة الخلفاء، ابوالربيع سليمان بن موسى الكلاعى (م 634 هـ); بخش ردّه از اين كتاب را، خورشيد احمد فارق به نام «تاريخ الردّه» منتشر كرده و دكتر احمد غنيم نيز همين بخش را به اسم «الخلافة الراشدة و البطولة الخالدة فى حروب الردّه» چاپ و منتشر كرده است.15

11. كتاب مُسَيْلَمَة الكذّاب، هشام بن محمد بن سائب كلبى (م 204 هـ);16

12. كتاب المبتدا و المغازى و الوفاة و الردّة، ابان بن عثمان بن الاحمر، (م بعد از 140 هـ);17

پژوهش گران معاصر نيز در موضوع ردّه كتاب هاى ذيل را نگاشته اند:

13. نصوص الردّه فى تاريخ الطبرى، محمد حسن آل ياسين; وى از منظر انتقادى به گزارش هاى طبرى در موضوع ردّه پرداخته است.18

14. تاريخ الردّه، خورشيد احمد فارق;19اين كتاب اقتباس و تهذيب كتاب كلاعى بلنسى است كه قبلاً بدان اشاره شد.

15. حروب الردّه و بناء الدّولة الاسلامية، احمد سعيد بن سلم;20

16. حروب الردّه، محمد احمد باشميل;

17. حروب الردّه، زاهية الدّجانى;

18. يوم اليمامة (حرب الردّه)، حلمى على شعبان;

19. حركة الردّه، على العتوم;

20. الردّه فى ضوء مفهوم جديد، رجب عبدالحليم;

21. ظاهرة الردّه فى المجتمع الاسلامى الاوّل;

22. حروب الردّه، الياس شوفانى.