على بن محمد سمرى ( نواب خاصّ) - فرهنگ نامه مهدویت نسخه متنی

على بن محمد سمرى ( نواب خاصّ)

ابوالحسن على بن محمد سمرى، چهارمين و آخرين سفير حضرت ولى عصرعليه السلام
است. وى بعد از رحلت حسين بن روح به مقام سفارت منصوب شد و مدت سه سال عهده دار اين
منصب بود.

سمرى از خاندانى متدين و شيعه بوده است كه در خدمت گزارى به «سازمان اماميّه»
از شهرت زيادى برخوردار بودند و همين اصالت خانوادگى او، باعث شد كه در امر سفارت
با مخالفت چندانى روبه رو نگردد.(695)

سمرى فرصت زيادى براى فعاليت نداشت؛ به همين دليل مثل نوّاب قبلى نتوانست
فعاليت‏هاى گسترده‏اى انجام دهد و تغييرات قابل ملاحظه‏اى در روابط خود و وكلا به
وجود آورد؛ ليكن اعتقاد شيعيان به جلالت و وثاقت او، مثل ساير نواب بود و وى مورد
قبول و تسالم عموم شيعيان قرار گرفت.(696)

شش روز قبل از رحلت او توقيعى از سوى امام دوازدهم صادر شد كه در آن صاحب
الامرعليه السلام مرگ نايب چهارم را پيشگويى و زمان مرگ او را نيز تعيين كرده بود.
متن اين توقيع شريف، نماينگر پايان غيبت صغرى و انقطاع نيابت خاصه و آغاز غيبت كبرى
و نيابت عامه است.

اين توقيع در بسيارى از كتاب‏هاى حديثى با اختلاف اندكى آمده است.

مرحوم طبرسى‏رحمه الله در الاحتجاج مى‏نويسد: «دربانان و سفرايى (نواب) كه در
غيبت صغرى مدح بسيارى از آنان شد. و مورد رضايت امام زمان‏عليه السلام بودند،
نخستين آنها شيخ موثق ابو عمرو عثمان ابن سعيد عمرى است كه ابتدا امام هادى‏عليه
السلام او را به اين سمت منصوب كرد و سپس فرزندش امام حسن عسكرى‏عليه السلام او را
ابقا نمود و آن مرد بزرگ هم كارهاى آن دو امام را در زمان حيات آنان به عهده گرفت و
بعد از آن دو بزرگوار قيام به انجام كارهاى امام زمان‏عليه السلام نمود، توقيعات و
جواب مسائل شيعيان هم، به دست او صادر مى‏گشت. زمانى كه عثمان بن سعيد به جوار حق
پيوست، فرزندش محمد بن عثمان به جاى وى نشست و رسيدگى به كارهاى او را بر عهده
گرفت. وقتى او هم وفات يافت، ابوالقاسم حسين بن روح نوبختى جانشين وى گرديد. بعد از
درگذشت وى، ابوالحسن على بن محمد سمرى به جاى او نشست. هيچ يك از اينان، بدين منصب
بزرگ نرسيدند؛ مگر اينكه قبلاً از طرف صاحب الامرعليه السلام فرمان انتصاب آنان
صادر مى‏گشت و شخص قبل از او، جانشين خود را تعيين مى‏كرد، شيعيان هم تا معجزه صاحب
الامر - دليل بر راست گويى و صحت نيابت آنها بود - از آنان آشكار نمى‏شد، گفتارشان
را نمى‏پذيرفتند.

هنگامى كه زمان رحلت ابوالحسن سمرى فرا رسيد و مرگ وى نزديك گرديد، به وى
گفتند: چه كسى را جانشين خود قرار مى‏دهى؟ او در جواب، توقيعى (
توقيع) در آورد و به مردم نشان داد كه متن آن بدين گونه است:

بسم اللّه الرحمن الرحيم. اى على بن محمد سمرى! خداوند پاداش برادران دينى تو
را در مصيبت مرگ تو بزرگ دارد. تو اكنون تا شش روز ديگر خواهى مرد. پس كارهاى خود
را جمع كن و درباره نيابت و وكالت به هيچ كس وصيت مكن تا جاى تو بنشيند؛ زيرا غيبت
كامل ( غيبت كبرى) فرا رسيده است. ديگر تا آن روزى كه خداى تبارك و
تعالى بخواهد، ظهورى نخواهد بود و آن پس از مدت درازى خواهد بود كه دل‏ها را به
سختى و قساوت فراگيرد و زمين از ستم و بيداد پر گردد. به زودى از شيعيان من كسانى
ادعاى مشاهده خواهند كرد، بدان هركس كه پيش از خروج سفيانى و بر آمدن صيحه و بانگى
از آسمان، ادعاى ديدن من را نمايد، دروغگو و تهمت زننده است. قدرت و توانايى از آن
خداوند بلند پايه و بزرگ است و بس.

حاضران از توقيع شريف نسخه برداشته و از نزد او بيرون رفتند و چون روز ششم
شد، به سوى او بازگشتند و ديدند نزديك است جان به جان آفرين تسليم كند. به وى
گفتند: جانشين شما كيست؟ فرمود: خدا را مشيتى است كه خود انجام خواهد داد. اين مطلب
را گفت و در گذشت و آخرين سخنى كه از او شنيده شد همين بود. خداوند متعال او را
رحمت كند.(697)

اين حادثه اسف بار در سال 329 ه .ق رخ داد و قبر او در بغداد است.

نيز ] نواب خاص، نيابت خاص.

عوف سلمى ] خروج عوف سلمى‏

عَمْرى ] عثمان بن سعيد

عيسى‏عليه السلام ] نزول عيسى‏عليه السلام‏