لطفا منتظر باشید ...
نيابت خاصّ
نيابت خاصّ، آن است كه امام شخص معيّن و مشخصى را نايب خود قرار دهد و به اسمو رسم او را معرفى كند؛ همان طورى كه امام حسن عسكرىعليه السلام اين كار را انجام
داد و فرمود: «اَلعَمْرِىُّ وَاِبنُهُ ثِقَتانِ فَما اَدَّيا اِلَيْكَ عَنّي
فَعَنّى يُؤَدِّيانِ وَ ما قالا لَكَ فَعَني يَقُولان»؛(999) «عمرى و پسرش (عثمان
بن سعيد، نائب اوّل و محمدبن عثمان نائب دوم) مورد اعتماد هستند، هر چه آنان به تو
برسانند، از من مىرسانند و آنچه به تو بگويند از جانب من مىگويند».
و در جاى ديگر فرمود: «وَاشْهَدُوا عَلى اَنَّ عُثمانَ بنِ سَعيدِ العَمْرِيّ
وَكيلي وَاَنَّ اِبْنَهُ مُحَمَّداً وَكيلُ اِبْنيَ مَهْدِيِّكُمْ»(1000)؛ «گواه و
شاهد باشيد كه عثمانبن سعيد عمرى (نايباول) وكيلمنوفرزندش محمدبن عثمان (نايب
دوم) وكيل فرزند من مهدىشما است».
حضرت حجةبن الحسن المهدىعليه السلام، نايبان بعد از عثمان بن سعيد (نايب
اوّل) را به وسيله نايب قبلش معيّن مىكرد و به مردم معرفى مىنمود.(1001)
نيابت و سفارت حضرت مهدىعليه السلام در دوران غيبت صغرى، از پستها و
مسؤوليتهاى بسيار خطير و پر اهميت شناخته شده است. اين مقام والا، تنها برازنده
كسى است كه كران تا كران وجودش از ويژگىها و ارزشهاى آراسته باشد؛ چون: ايمان
خللناپذير، امانتدارى به مفهوم واقعى آن، تقوا پيشگى و پرهيزكارى، راز دارى و
پوشيده داشتن امورى كه بايد نهان بماند، دخالت ندادن رأى و نظر شخصى خويش در امور
مخصوص به آن حضرت، اجراى دستورات و تعليمات رسيده از جانب مقام والاى امامت و ولايت
راستين و... .
روشن است كه «نيابت خاصّ» آن حضرت، از «نيابت عام» - كه مجتهد جامع شرايط از
آن برخوردار است - مسؤوليتى بس برتر و خطير است؛ گرچه در دوّمى نيز اجتهاد به مفهوم
حقيقى كلمه، همراه ويژگىهاى ديگر ضرورى است؛ مانند: عدالت در ميدان عمل، مخالفت
واقعى با هواى نفس، التزام و تمسّك خالصانه به معيارها و موازين شرعى در ابعاد
گوناگون حيات، پروا پيشگى، درست انديشى، ژرف نگرى، شناخت عميق و... .
در نيابت خاصّ - بر خلاف نيابت عام - حضرت اشخاص معيّن و مشخصى را نايب خود
قرار داده و به اسم و رسم آنان را معرفى كرده است.
اگرچه در نيابت خاصّ ويژگىهايى مد نظر بود، ولى آنچه در درجه اهميّت ويژهاى
بود سرّ نگهدارى نواب خاصّ بود.
شيخ در كتاب الغيبة نوشته است: عدهاى از ابوسهل نوبختى پرسيدند: چطور شد كه
امر «نيابت» به ابوالقاسم حسين بن روح واگذار شد، ولى به تو واگذار نگرديد؟ او پاسخ
داد: آنان (ائمه اطهارعليهم السلام) بهتر از هر كس مىدانند چه كسى را به اين مقام
برگزينند. من آدمى هستم كه با دشمنان رفت و آمد دارم و با ايشان مناظره مىكنم. اگر
آنچه را كه ابوالقاسم بن روح درباره امام مىداند، مىدانستم؛ شايد در بحثهايم با
دشمنان و جدال با آنان، مىكوشيدم تا دلايل بنيادى را بر وجود امامعليه السلام
ارائه دهم و در نتيجه محل اقامت او را آشكار سازم! اما اگر ابوالقاسم امام را در
زير جامه خود پنهان كرده باشد، و بدنش را با قيچى قطعه قطعه كنند تا او را نشان
دهد، هرگز چنين نخواهد كرد».(1002)
