لطفا منتظر باشید ...
ركن و مقام
«ركن» در لغت به معناى جانب و ناحيه قوى يك چيز است(500) و «مقام» به جايگاهى
كه قدم در آن قرار مىگيرد يا جايگاهى كه شخص در آنجا مىايستد، گفته مىشود.(501)
هر يك از چهار زاويه كعبه را يك «ركن» مىنامند.
هرگاه واژه ركن بدون پسوند به كار رود، مقصود آن ركنى است كه «حجرالاسود» در
آن هست و مقصود از مقام نيز در اينجا «مقام ابراهيم»عليه السلام است.
يكى از نقاط مقدس مسجدالحرام «مقام ابراهيم»عليه السلام است اين مقام يكى از
شعائر الهى است و خداوند درباره آن مىفرمايد: «وَاتخذُوا مِنْ مَقامِ اِبراهيمَ
مُصَلّى»(502) و «فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ مَقامُ اِبْراهيم...»(503)
آنجا را بدين جهت مقام ابراهيم گويند كه آن حضرت وقتى ديوارهاى كعبه را بالا
مىبرد، سنگى اختيار كرده بر روى آن مىايستاد تا به راحتى ديوار را بالا ببرد.
همچنين در روايات آمده است: حضرت ابراهيمعليه السلام بر روى اين سنگ ايستاده
و مردم را به حج فرا مىخواند. گفته شده است: در اين هنگام جاى پاى حضرت در سنگ فرو
رفت كه هم اكنون اين اثر كاملاً به چشم مىخورد.
اما آنچه در بحث «مهدويّت» مورد نظر بوده و از آن به بزرگى ياد شده «بين ركن
و مقام» است. شكى نيست كه اين مكان داراى ارزشى بسيار والا نزد خداوند است.
ابوحمزه ثمالى مىگويد: «امام سجّادعليه السلام به ما فرمود: آيا مىدانيد
كدامين قسمت از زمين برترين مكان است؛ عرض كرديم: خداوند و پيامبر و فرزند پيامبر
بهتر مىداند. سپس فرمود:
«اَمَّا اَفْضَلُ البِقاعِ مَا بَيْنَ الرُّكنِ وَالمَقامِ...»(504)، يعنى
بهترين مكانها بين ركن و مقام است».
در روايات «مهدويّت» وقتى سخن از بين ركن و مقام به ميان مىآيد، معمولاً
مربوط به يكى از موارد ذيل است:
1. محل بيعت با حضرت مهدىعليه السلام
پيامبر اكرمصلى الله عليه وآله مىفرمايد: «فيهِم مَهدِىُّ اُمَّتى
مُحَمَّدٌ الَّذى يَمْلَأُ الاَرْضَ قِسْطاً وَعَدْلاً كَما مُلِئَتْ ظُلْماً
وَجَوْرَاً، وَاللّهِ اِنّى لَاَعْرِفُ مَنْ يُبايِعُهُ بَيْنَ الرُّكْنِ
وَالمَقامِ وَاَعْرِفُ اَسْماءَ آبائِهِمْ وَقَبائِلِهِمْ»(505)؛ «مهدى امتم در
ميان ايشان [ائمه] محمدى است كه زمين را از عدل و داد آكنده سازد، همچنان كه از
ظلم و جور پر شده باشد. به خدا سوگند من كسانى را كه در ميان ركن و مقام با او بيعت
مىكنند، مىشناسم و اسامى پدران و قبايلشان را نيز مىدانم».
در برخى از آثار اهل سنّت نيز از «بين ركن و مقام» به عنوان جايگاه بيعت حضرت
مهدىعليه السلام با يارانش سخن گفته شده است.(506)
2. محل كشته شدن نفس زكيّه و رخداد يكى از نشانههاى حتمى ظهور
امام باقرعليه السلام پس از بيان پارهاى از نشانههاى ظهور، در ادامه فرمود:«...وَقُتِلَ غلامٌ مِن آل مُحَمَّدٍصلى الله عليه وآله بَينَ الرُّكنِ وَالمَقامِ،
اِسْمُهُ مُحَمَّدُ بنُ الحَسَنِ - النَّفسُ الزَّكِيَةِ -...»(507)؛ «و جوانى از
آل محمد كه نامش محمدبن حسن - يا نفس زكيّه - است، بين ركن و مقام كشته شود....».
نيز ] بيعت با حضرت مهدىعليه السلام، جبرئيل، قتل نفس زكيه،
رهبرى بر فراز قرون (پژوهشى درباره امام مهدىعليه السلام)
كتاب «رهبرى بر فراز قرون» توسط سيد محمدباقر صدر تأليف و به وسيلهعبدالجبّار شراره با تحقيق چاپ و منتشر شده است. اگرچه حجم آن به ظاهر كم است؛ ولى
مطالب ارزندهاى در خود جاى داده است.
در اين كتاب به برخى پرسشهاى مربوط به حضرت مهدىعليه السلام به روش عقلى
پاسخ داده شده است. محقق، در مقدمهاى طولانى، روشهاى پژوهش درباره حضرت مهدىعليه
السلام را دو گونه دانسته است:
1. روش كسانى كه در وجود آن حضرت پيوسته در صدد شك اندازى و القاى شبهه
بودهاند!
2. روش موافقان كه از دو روش عقلى و نقلى پيروى مىكنند.
وى ضمن بيان فشردهِ ادلهِ استفاده كنندگان از روشهاى فوق، روش شهيد صدر را
در اين اثر، دنبال كردن موضوع، به روش عقلى دانسته است. مؤلف در هشت گفتار، به
پرسشهايى در باره وجود، طول عمر، شايستگىها، ظهور و حكومت امام زمانعليه السلام
پاسخ گفته است.
وى در خصوص طول عمر امامعليه السلام بر اين نظر است كه اين امر امكان علمى،
عملى، منطقى و فلسفى دارد. افزون بر آن با توجه به رسالت بزرگ مهدى موعودعليه
السلام و پديدهاى آن چنان بزرگ و غير مأنوس، ايجاد چنين پديدهاى در روند هستى
نسبت به خداوند، امرى طبيعى است. چنان كه معراج پيامبر در برابر رسالت بزرگ آن
حضرت، كارى عادى بود.
به نظر نويسنده اساساً طولانى شدن عمر امام، نوعى اعجاز است. اصرار به رهبرىِ
شخصى خاصّ چون امام و چگونگى كمال يافتن شايستگىهاى رهبر منتظر و وجود خارجى امام؛
علت تأخير در ظهور، چگونگى تغيير سرنوشت بشريت به دست يك فرد و روشهايى كه در روز
موعود براى تغيير جهان صورت مىگيرد، پرسشهاى ديگرى است كه در اين اثر به آنها
پاسخ داده شده است.
