بررسی وضعیت معیشتی و شهریه طلاب در گفت و گو با آیت الله سبحانی و حجت الاسلام و المسلمین غرویان نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

بررسی وضعیت معیشتی و شهریه طلاب در گفت و گو با آیت الله سبحانی و حجت الاسلام و المسلمین غرویان - نسخه متنی

مصاحبه شوندگان: جعفر سبحانی، محسن غرویان

نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

پيام حوزه: به نظر جناب عالي، كمبود شهريه و مشكلات ديگر در امور رفاهي و معيشتي، به چه ميزان در ضعف بنيه علمي حوزه ها مؤثر است؟

حجة الاسلام والمسلمين غرويان: اين هم از آن سؤالاتي است كه جواب دادنش متوقف بر اين است كه محاسبه دقيقي و مقايسه و ارزيابي دقيقي مثلاً بين پنجاه سال گذشته با الآن بشود. اين محاسبه را ما انجام نداده ايم تا ببينيم واقعا چه مقدار مي تواند در ضعف بنيه علمي مؤثر باشد. با اين وجود، من، يك نكته را اشاره كنم و آن اين است كه معمولاً اساتيد اخلاق، به ما مي گويند كه:

«لا يكتسب العلم براحة الجسد1»

در روايات هم داريم كه علم با راحتي وآسودگي جسم به دست نمي آيد؛ آدم بايد در سختي باشد، در زحمت باشد. تا موفق به كسب علم شود. اين، درست است كه زحمت مي خواهد، ولي اين زحمت، يك وقت، زحمتي است كه ربط مستقيم با تحصيل علم ندارد و ما مي توانيم اين رنج را برداريم و به جاي آن زحمت از نوع ديگري بكشيم كه مؤثر در كسب علم باشد.

ببينيد! من، به طور مشخص اشاره كنم به اين كه همان طوري كه در شرح حال علما مي خوانيم كه مثلاً مرحوم حاج شيخ عباس قمي آن قدر در پشت يك ميز كوچك، نوشت و نوشت كه كم كم سينه ايشان مجروح شد! ولي از آن طرف هم ما بايد حسابش را بكنيم كه چه مقدار از علماي ما بودند كه در اثر فقر و مشقت و عسر و تنگدستي كه داشتند، مريض شدند و نتوانستند كه آثار علمي عرضه بكنند. يعني افراد زيادي بودند كه اگر اين ها آدم هاي سالمي بودند، خيلي بيش تر از اين مي توانستند بركات ارائه كنند، ولي مريض شدند و در اثر فقر و سختي نتوانستند كاري در حدّ تمام توان شان انجام دهند. به هر حال من مي خواهم بگويم كه مسئله، دو طرف دارد و آن كه روشن است اين است كه بالأخره ذهن طلبه وقتي دائما دغدغده زندگي اش را داشته باشد اين ذهنش درست كار نمي كند. پس ما بايد حدّاقل معيشت را براي طلبه ها در حدّ متعارف عموم مردم، متوسط مردم فراهم بكنيم، ولي از آن طرف هم اساتيد اخلاق، دائما بايد طلبه ها را توصيه كنند، نصيحت كنند كه مبادا بيفتيد به تكاثر و جمع مال و...

به نظر من، واقعا اگر ضعف و كمبود و كاستي در زندگي طلاّب به حدّي باشد كه دائما ذهن طلاب را مشغول خودش بكند، صد در صد در تضعيف بنيه علمي شان مؤثر است. در روايات هم داريم كه:

«كادالفقر أن يكونَ كفرا.2» و «مَنْ لا معاشَ له لامعادَله.»

پيام حوزه: يكي از مسائل و مشكلاتي كه الآن طلبه ها و حوزه با آن مواجه هستند، مسئله مسكن است، به نظر شما راه حل آن چيست؟

حجة الاسلام والمسلمين غرويان: من، به نظرم مي آيد كه كلاًّ، مراجع و افراد تصميم گيرنده و مدير حوزه، بايد به مسئله مسكن طلاّب جدي نگاه كند؛ يعني، اساسا، در حوزه بايد مركزي باشد كه همّ و غم شان تأمين مسكن طلاّب باشد. در جامعه هم، خيلي از افراد هستند كه حاضرند در اين زمينه كمك كند. همان هايي كه بالأخره بيمارستان هاي عريض و طويل مي سازند و دبيرستان هاي عريض و طويل مي سازند، مساجد عريض و طويل مي سازند، در اين زمينه هم كمك خواهند كرد. اگر كسي متولّي اين كار باشد و اين سرمايه هاي زياد را به سمت تهيه مسكن هدايت بكند، خيلي راه گشا خواهد بود.

پيام حوزه: با توجه به گستردگي علوم حوزوي از يك سو كه فراگيري آن زماني بيش از عمر معمولي يك انسان را مي طلبد (به طوري كه اجتهاد تام در فقه به طور عادي براي يك فرد ممكن نيست) و از سوي ديگر پاسخ گويي به نيازهاي فراوان جوامع بشري، و رفع شبهات و... از وظايف مهم حوزه است، آيا مي توان از طلاب خواست كه بخشي از وقت شان را به كار براي رفع مشكلات زندگي شان بپردازند و پاره اي ديگر را به درس و تحصيل بپردازند؟ اصولاً با اين وضعيّت انتظار موفقيّت و پيشرفت علمي و جواب به آن نيازها و شبهات ممكن است؟!

آية الله سبحاني: اصولاً، ما مي خواهيم همه سي هزار جمعيّت مان، همه، فقيه بشويم. اين، ممكن نيست؛ اولاً، همه، ذوق فقاهت را ندارند و همه، توانايي كسب مقدمات فقاهت را ندارند. ما بايد يك علوم پايه داشته باشيم كه همه، آن ها را بخوانند و بعد از علوم پايه، تخصص پيدا بكنيم. اگر واقعا ذوق اين آدم به سوي فقه است، بايد برود فقيه شود و اين اگر ذوق منبر دارد، تربيت منبري كنيم.

دين مردم، با همين منبر حسيني حفظ مي شود. الآن كه منبر حسيني كم رنگ شده، جنايات در كشور بالا رفته است. اگر مي خواهيم مردم با اخلاق باشند، محترم باشند، حقوقدان و حقوق شناس باشند، اين منبرهاي حسيني را بايد مثل سابق احيا كنيم.

سابقا، يك منبري مانند مرحوم آقاي فلسفي يا آقاي محقّق يا آقاي مدقّق يا... منبر مي رفت و عواطف مردم را تحريك مي كرد و مردم از گناه بر مي گشتند، از بيراهه به راه مي آمدند. ما، بايد منبر را تقويت كنيم، خيلي از اين طلاب كه در حوزه هستند، براي اصلِ مُثْبِت ساخته نشده اند، يا براي اَصالة الوجود واَصالة الماهية ساخته نشده اند بلكه اين ها براي تعليم و تربيت و تبليغ ساخته شده اند. رشته منبر را احيا كنيد! منبريِ واقعي، همان منبري هاي سابق كه ما داشتيم، آيه مي خواند و روايت مي خواند و داستان مي گفت و شعر مي خواند و بعد مصيبت مي خواند و بعد موعظه مي كرد.

پيام حوزه: به نظر جناب عالي در اين دوران كمبود شهريه و مشكلات ديگر در امور رفاهي و معيشتي، به چه ميزان در ضعف بنيه علمي حوزه ها مؤثر بوده است؟

آية الله سبحاني: البته آن چه بنيه علمي حوزه را ضعيف كرده، خيلي اش مربوط به شهريه نيست، بلكه مربوط به اشتغالاتي است كه طلبه ها دارند. يكي از اين اشتغالات، برنامه هاي تلويزيون است! طلبه مي خواهد بنشيند و سه ساعت برنامه هاي تلويزيون را ببيند! خوب نمي شود. تلويزيون، سرجاي خودش، وظيفه طلبگي هم سرجاي خودش.

علت ديگر آن است كتاب ها را به صورت سؤال و جواب خلاصه مي كنند! اين كار باعث مي شود كه اصل كتاب، خوانده نشود. مكاسب با سؤال و جواب ، ديگر مكاسب نيست، مكاسب را بايد با حاشيه سيد بخوانيم، با حاشيه آخوند خراساني بخوانيم، با حاشيه فلان عالم بخوانيم.

خلاصه، آفت هاي افت تحصيلي يكي دو تا نيست. ضعف بنيه مالي، خيلي كم است. اشتغالات به غير درس، زياد شده است. اين عمره رفتن ها و حج رفتن ها و مسافرت هاي تابستان و مسافرت هاي ديگر، آفت شده است. يك آقايي مي گفت كه من، سرشب، در مدرسه صدر مشغول مطالعه مسئله «ترّتب» شدم، يك مرتبه ديدم اذان صبح شده است! الآن ديگر چنين اتفاقي نمي افتد.

پيام حوزه: مسئله بازنشستگي طلاب را مطرح مي كنيم. الآن، شايد، تنها مركزي كه بحث بازنشستگي و تأمين براي آينده زن و بچه و خانواده را ندارد، حوزه است؛ يعني، مي بينيم يك عالم با فضل و با علم و با تقوا، سال هاي سال زحمت كشيده، تدريس كرده، تحقيق كرده، تبليغ كرده، اگر در بين اين سال ها، در يك حادثه اي آسيب ببيند و يا وفات كند، زن و بچه او بايد گرفتار صد نوع مشكل شوند. براي اين چه كار بايد بكنند؟ آيا چنين چيزي لازم است يا نه و شيوه اجرايش را چه كار كنيم؟

حجة الاسلام والمسلمين غرويان: در حوزه هاي علميه، بر عكس جاهاي ديگر، كارافتادگي، يك مفهوم گنگ و مبهمي است؛ چون، جاهاي ديگر، كارمندي با سي سال خدمت بازنشسته مي شود، ولي در حوزه هاي علميه، بعد از سي سال، ابتداي بازدهي بعضي از علماي ما است. در هر صورت بايد، عدّه اي از متخصصان فن، بنشينند و طرحي را براي اين كار تدوين كنند و پس از نقد و بررسي، به مرحله اجرا در آيد.

آية الله سبحاني: جامعه روحانيّت، جامعه جداگانه از يك جامعه ديگر نيست.در زمان سابق، مسلما، اين ها ضرورت نداشت، امّا الآن اين ها ضرورت دارد. نمي شود گفت كه همه يك نوع رفاه داشته باشند، ولي ما از آن رفاه عمومي عقب بمانيم. بله، چيز زايدي را نبايد براي خودمان اختصاص بدهيم، امّا چيزي كه همه مردم آن را دارند، ما هم بايد داشته باشيم، البته بايد طوري باشد كه باز عواطف مردم نسبت به روحانيّت محفوظ بماند و نگويند: « روحاني، كارمند شده است». بايد بين اين ها جمع كرد و با يك لطايفي قضيه را حل كرد.

پيام حوزه: نحوه توزيع شهريه، با اين تعدّد دفاتر و صف هاي طولاني، با شأن طلبه ها نمي سازد. به نظر شما چه بايد بكنيم؟

حجة الاسلام والمسلمين غرويان: شايد بيش از ده سال پيش، ما يك چند نفري از دوستان و فضلا، نامه هايي را در اين زمينه نوشتيم و پخش كرديم و به دست بعضي از آقايان رسانديم كه آقا اين وضع درستي نيست. مقصود اين كه ما با اين وضعيّت به هيچ وجه موافق نيستيم و وضع، واقعا بد است و همه هم شكايت دارند. به نظرم، شماره حسابي باشد زير نظر نمايندگان آقايان مراجع و از آن حساب به نحو آبرومندي به طلبه ها شهريه پرداخت شود. البته مشخص باشد كه هركسي، چه قدر شهريه داده است. آيا اگر عمر طلاّب در اين صف هاي شهريه، تضييع خدا راضي است؟ امام زمان (عجل الله تعالي فرجه الشريف) راضي است؟ به هر حال به نظر من، معطل كردن افراد و شكستن حرمت آقايان، شبهه شرعي دارد. إن شاءالله اميدواريم كه اين مسئله هم حل بشود.

خداوند إن شاءالله، سايه مراجع و علما و بزرگان را بر سر ما، مستدام بدارد! و إن شاءالله، حوزه هاي علميه را كما في السابق مورد لطف و عنايت و توجهات خاصّه حضرت ولي عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف)، قرار بدهد! و به ما توفيق خدمت گزاري به اسلام و مسلمانان و قرآن و ولايت و امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) را بيش از پيش مرحمت بفرمايد!.



1- منية المريد، ص 230 .

2- بحار، ج72، ص 29 .

/ 5