هر كس از دل خود به خدا راه دارد، شخصى از صادق آل البيت عليهمالسلام پرسيد: چه دليلى بر وجود خدا هست؟ فرمود: «آيا تا كنون سوار كشتى شدهاى؟» عرض كرد: بلى. فرمود: «آيا اتفاق افتاده كه كشتى دچار طوفان شود و در شرف غرق شدن باشد و اميد تو از همه جا بريده شود؟» گفت: بلى. چنين اتفاقى افتاده است. فرمود: آيا دلت در آن وقت متوجه به جايى بود و پناهى مىجست و از يك نقطهاى خواهش مىكرد كه تو را نجات دهد؟ عرض كرد: بلى. فرمود: همان خدا است. آرى امام صادق عليهالسلام خداوند را از راه دل او به او شناساند. «وفى انفسكم افلا تبصرون». [23]
شرايط پيش از دعا
01 شناختخدا و اخلاص به او، خداى متعال مىفرمايد: «فادعو الله مخلصين له الدين» [24] خدا را در حالى كه عقيده و دين خود را براى او خالص كرديد بخوانيد». 02 يقين به اجابت. پيامبر اسلام مىفرمايد: «خدا را نيايش كنيد و يقين به اجابت داشته باشيد». [25] 03 بايد از نظر ظاهر و معنى پاكيزه باشد. «خداوند توجه كنندگان و پاكيزگان را بسيار دوست دارد». [26] البته كسى را كه خدا دوست دارد دعايش را اجابت مىكند. 04 ترك محرمات و عمل به اوامر الهى. چنان كه در قرآن مجيد آمده است: «شما به پيمانى كه با من بستيد وفادار باشيد تا من هم به پيمان خويش عمل كنم». [27] از جمله وعدههاى خدا اجابت دعوات استبنابر اين شرط وفاى به اين وعده، وفا كردن بندگان اوست. حضرت صادق مىفرمايد: هر گاه بندهاى خدا را به نيت درستى بخواند و دلش براى خدا خالص شده باشد پس از آن كه به پيمانهاى خدا وفا كرده دعايش مستجاب مىشود و هر گاه بندهاى خدا را بدون نيت و اخلاص بخواند دعايش مستجاب نمىشود. آيا خدا نفرموده استبه عهد من وفا كنيد، تا من هم به عهدى كه با شما كردهام وفا كنم؟ پس كسى كه به عهد خدا وفا كند به وعدهاى كه به او داده شده وفا مىشود. [28] 05 - صدقه دادن، رفتن به مسجد و استعمال عطر: حضرت امام صادقعليهالسلام مىفرمايد: پدرم گاهى كه حاجتى داشت وقت زوال آفتاب را انتخاب مىكرد و قبلا صدقه مىداد و عطر مىزد و به مسجد مىرفت و تا آنجا كه خدا مىخواست دعا مىكرد و حاجتخود را از خدا مىخواست.[29] 06 درخواستحقيقى و از صميم دل، پيامبر صلى الله عليه وآله فرمود: خداى تعالى دوست دارد كه بنده نيازمند، صميمانه عرض حاجت كند و در پيشگاه او زارى نمايد. گفت پيغمبر كه چون كوبى درى عاقبت زان در برون آيد سرى چون نشينى بر سر كوى كسى عاقبتبينى تو هم روى كسى چون ز چاهى مىكنى هر روز خاك عاقبت اندر رسى در آب پاك [30] در حديث آمده است: وانه ليس باب يكثر فرعه الا يوشك ان يفتح. [31]درى نيست كه زياد كوبيده شود مگر عاقبت گشوده گردد. در حال دعا چگونه باشيم؟ 01 حمد و ثناى خداوند و صلوات بر محمد و آل محمد صلى الله عليه وآله. امام صادق مىفرمايد: پيوسته دعا در پرده است تا درود و سلام بر پيامبر و آل او فرستاده شود. [32] آرى ستايش و نيايش پيش از دعا باعث آمادگى شخص و زمينهساز پذيرش دعاست. حارث بن مغيره گويد: از حضرت صادق شنيدم كه مىفرمود: چون يكى از شما بخواهد از پروردگار خويش چيزى از حاجات دنيا و آخرت مسالت كند، با سپاس خدا و صلوات بر پيغمبر سخن خود را آغاز كند و سپس حاجات خود را بخواهد. حضرت صادق فرمود: جز اين نيست كه آداب دعا همان مدح و ستايش است و بعد اقرار به گناه، آنگاه درخواست، به خدا سوگند هيچ بندهاى از گناه بيرون نشده جز با اقرار به آن. 02 نام بردن حاجت، بايد حاجت را مد نظر گرفت و عرض نياز كرد.