لطفا منتظر باشید ...
خطبه مونقه و خطبه بينقطه:
شارح در پايان بخش مربوط به محسنات بديعيه- تحت عنوان «حذف» - چنين ميگويد: «حذف عبارت از اين است كه گوينده در سراسر سخنان خود يك يا چند حرف از حروف هجاء را به كار نبرد، و يا آنكه مجموع سخنان خويش را از پيوستن حروفي به هم رساند كه همگي آنها فاقد نقطه باشند، البته مشروط به آنكه حسن ائتلاف و انسجام و عدم تكلف در ساختن و پرداختن كلمات و تركيبات و جملهها رعايت گردد». آنگاه ميگويد: اميرالمؤمنين علي (عليهالسلام) از لحاظ به كار گرفتن اين فن و صنعت (از فنون صنايع بديعيه) در سخنان پيشتاز بوده و خطبهاي به نان «خطبه مونقه» ايراد فرمود كه حامل تعابيري مهذب و كلماتي مستعذب و مزايائي دلكش و جالب ميباشد. در خطبه ياد شده براي تركيب حروف و كلمات به هيچ وجه از حرف «الف» استفاده نشده است. اميرالمؤمنين علي (عليهالسلام) به دنبال اين خطبه، خطبه ديگري ايراد فرمود-كه در عين برخورداري از جمال و زيبائي و لطافت - حروفي در ساختار كلمات آن به كار برده است كه خالي از نقطه ميباشد. مرحوم سيدرضي دو خطبه مذكور را در «نهجالبلاغه» نياوده است. شارح، يعني مرحوم حبيبالله خوئي ميگويد: «من- به منظور تشحيذ اذهان و اعلام اين نكته كه آنحضرت در هر باب و فن از ابواب و فنون و سخنوري چيره دست بوده است- اين دو خطبه را ياد ميكنم». آنگاه مينويسد: «مخالفت و مؤالف از هشام بن سائب كلبي روايت كردهاند كه اصحاب نبي اكرم (صليالله عليه و آله و سلم) با آن حضرت گردهم آمدند و به مذاكره نشستند كه چه حرفي بيش از ساير حروف در به هم رساندن كلمات عربي داراي نقش مؤثرتري ميباشد؟ همگي پاسخ دادند: حرف الف.علي (عليهالسلام) ارتجالا خطبهاي ايراد فرمود و آنرا «مونقه» ناميد. خطبه مذكور بدينصورت آغاز ميگردد: «حمدت من عظمت منّته، و سبقت رحمته، و تمّت كلمته … » خطبه مذكور به طرق متعددي روايت شده، و مرحوم مجلسي در مجلد هفدهم «بحارالانوار»- با اختلاف زيادي كه در ضبط كلمات آن به چشم ميخورد- اين خطبه را از مصباح كفعمي نقل و روايت كرده است. اميرالمؤمنين علي (عليهالسلام)- پس از ايراد «خطبه مونقه» - خطبه ديگري ايراد فرمود كه هيچيك از حروف معجمه يعني حروف نقطهدار در كلمات آن مورد استفاده قرار نگرفته است. آغاز خطبه مذكور چنين است: «الحمد لله أهل الحمد و مأواه، و أوكد الحمد و أعلاه، و أسرع الحّمد و أعلاه، و اطهر الحمد و أسماء، و أكرم الحمد و أولاه … ». مرحوم خوئي ميگويد: من به اين خطبه- به صورت كامل و تام- دست نيافتم. زندگينامه اميرالمؤمنين علي (عليهالسلام) از اين پس، شارح به نگارش زندگينامه اميرالمؤمنين علي (عليهالسلام) ميپردازد كه مشخصات آنحضرت را تحت عنوان «نور في … » «نور في … » و … گزارش ميكند: 1- نور في ميلاده2- نور في اسمه السامي
3- نور في نسبهالشريف
4- نور في كناهالرفيعه
5- نوره في ألقابه الشامخة
6- نور في شكله و صفته ترجمه احوال سيد رضي آنگاه مرحوم خوئي به ترجمه احوال سيد رضي (رضوانالله تعالي عليه) روي ميآورد، و به دنبال گزارش نسب و مولد او آثار علمي وي را برميشمارد، و سپس با بياني نسبتاً مشروح ترجمه احوال مرحوم سيد مرتضي را مينگارد، و از آن پس اشعاري را كه در رثاء وي انشاء شده بود ميآورد. سرانجام، ديباچه شرح نهجالبلاغه را با اشعاري- كه در مدح «نهجالبلاغه» و نيز ستايش از همين شرح، يعني «منهاجالبراعه» و نيز ستايش از همين شرح، يعني «منهاجالبراعه» انشاء شده است- به پايان ميبرد، و از آن پس وارد شرح خطبهها ميگردد.
