بر بال قلم نسخه متنی

دو. جمله با فعل تامّ متعدّى معلوم = نهاد(فاعل)+ مفعول + فعل: انقلاب اسلامى ايران، نظم بين المللى دهكده جهانى را درهم ريخته است.

سه. جمله با فعل ربطى = نهاد(مُسندٌاليه) + مسند + فعل: سپيداى نگاه تو مشعلدار مشرق ها است.

بايد دانست كه هر يك از اين سه دسته، معمولا اجزايى مى پذيرند از قبيل متمِّم، قيد، بدل، و مضافٌ اليه.

نمونه اى از افزايش اين اَجزا را در مثال ابتداى همين بخش ديديد.

هنگامى كه جمله داراى اَجزا نيز باشد، ترتيب معمولى اركان و اجزاى جمله از اين قرار است: نهاد و وابسته هايش + مفعول و وابسته هايش+ متمّـِم و وابسته هايش + وابسته هاى فعل+ فعل. مثال: على(عليه السلام)، اَبَر مرد تاريخ، گُلِ هستى اش را در ظلمتِ شب مظلومانه به خاك سپرد.

نهاد: على وابسته نهاد (بدل): اَبَر مرد تاريخ (مضاف و مضافٌ اليه) مفعول: گُل وابسته مفعول: هستى اش(مضافٌ اليه) متمِّم: ظلمت وابسته متمِّم: شب (مضافٌ اليه) وابسته فعل: مظلومانه(قيد) فعل: به خاك سپُرد آنچه در بالا گفته شد، تقريباً صورتى پذيرفته شده است.

امّا درباره قيد بايد گفت كه مكان قيد در جمله معمولاً تابع چهار عامل است و نمى توان قاطعانه مكانى معيّن را براى آن در نظر گرفت.

آن چهار عامل عبارتند از: ضوابط دستور زبان، ذوق ادبى، سَبْك نوشته، و تأكيد مورد نظر نويسنده.

به اين جمله بنگريد: در حيات رسول خدا، چند بار هجرت صورت گرفت.

مكان قيد را در اين جمله از هر چهار جنبه مزبور بررسى مى كنيم:

1. ضوابط دستور زبان: از اين لحاظ، قيد مى تواند در آغاز جمله يا پيش از «هجرت» و يا پس از آن باشد.