نگرانی های امام درباره حوزه نسخه متنی

و آرمانها نيروها براى از ميدان به در كردن رقيب به كار افتند.

اخـتلاف و گوناگونى ديدگاههاى عالمان و روحانيان در وراى مسائل علمى و فنى در درون مدرسه و مدرس و محافل علمى نمى ماند و گام بـه بـيـرون مـى نـهـد بـگـومگوهاى سياسى و دسته بنديها و گروه گـرايـيـهـا بـه ديگر گروههاى جامعه سريان مى يابد و جامعه به دسـتـه هـاى گـونـاگون تقسيم مى شود و بسان گذشته كوچه و بازار جـولانـگـاه جـنگهاى حيدرى و نعمتى مى گردد و شعله هاى سركش اين اخـتـلافـها و كشاكشها و درگيريها خرمن اسلام و انقلاب را در خود مى گيرند و خداى ناخواسته به تلى از خاكستر دگرشان مى كند:

(مـطـلـب ديـگـر كـه باز انسان را مى ترساند كه خداى نخواسته مـبـادا ايـن انقلاب به واسطه اين مطلب صدمه ببيند اين است كه بـيـن آقايان بلاد اختلاف باشد... اگر در صنف كاميونداران... اگر اخـتـلافى... وارد شود به صنف ديگر سرايت نمى كند... اما اگر در سـنـخ مـا... اخـتـلاف پيدا شود اين اختلاف به بازار هم كشيده مى شود....)9

امـام كه هيچ گاه در طول دوران طولانى مبارزه از دشمنان خارجى آمريكا و كارگزاران و ايادى آن نهراسيد ولى بارها بيمناكى خود را از اخـتـلافهاى خانگى و ريشه دار شدن آنها اعلام كرد. بله آن عـزيـز بـه خـوبـى دريافته بود: علما كه رهبران جامعه اند و مى بـايست منادى وحدت و اتحاد باشند به جاى همدلى و تفاهم همديگر را بـكـوبند و سبب شوند عزت و حرمتها شكسته شود و مشتهاى آهنين از توان بيفتند دشمنان ميدان دار خواهند شد و ملت و امت اسلامى را يـك بـه يك و جدايى از يكديگر و در جلوى چشم هم نابود خواهد كرد.

امـام به تجربه دريافته بود و تاريخ هم آن را گواهى مى دهد: در روزگـارانى كه علماء با هم همداستان بودند و دستان و بازوانشان بـا يـكديگر گره خورده بود دشمن نتوانسته بود در اردوگاه اسلام نـفـوذ بـكـنـد ولى آن جا كه همدلى و وفاق

دينى جاى خود را به سـردى و بـى مـهرى داده بود در باروى مسلمانان رخنه ايجاد شد بـدخـواهـان بـه درون قـلـعه اسلام پا نهادند و امت اسلامى را با نـيـروى خودى به هزيمت واداشتند. ميرزاى شيرازى چون در مبارزه بـا استعمار پشتيبانى همه حوزه ها را در كنار خود داشت و علماى ايـران و عـراق از فتواى تحريم تنباكو جانبدارى كردند و فتواى او را حـكـم خـدا شـمردند حوزه در مبارزه با سلطه اجانب پيروز آمـد ولـى در مـشـروطـه اختلاف درونى از عواملى بود كه قدرت و يـكپارچكى حوزه را از ميان برد و نيروهاى كارآمد به جاى مبارزه بـا بيگانگان و همدلى براى پيشبرد نهضت در برابر يكديگر به صف آرايـى ايـستادند. بازار كافرخوانيها و فاسق خوانيها رونق گرفت و مدارس و محافل مذهبى و بيوت شمارى از مراجع در جانبدارى و يا مخالفت مشروطه در برابر يكديگر به مخالفت برخاستند:

(تاريخ يك درس عبرت است براى ما شما وقتى كه تاريخ مشروطيت را بـخوانيد مى بينيد كه در مشروطه بعد از اين كه ابتداء پيش رفت دسـتهايى آمد و تمام مردم ايران را به دو طبقه تقسيم بندى كرد. نـه ايـران تنها از روحانيون بزرگ نجف يك دسته طرفدار مشروطيت يك دسته دشمن مشروطيت. علماى خود ايران يك دسته طرفدار مشروطه يـك دسته دشمن مشروطه... به آن جا رساندند كه آنهايى كه مشروطه خواه بودند به دست يك عده[ ديگر] كوبيده شدند...)10

زمـينه هاى اختلاف: امام نه تنها از اختلاف احساس نگرانى مى كرد كه با ريشه يا بى ژرف و روانكاوى انسانها و بررسى شرايط تاريخى و اجـتـماع ريشه هاى اختلاف و زمينه هاى شكل گيرى و بروز آن را به مردم نشان مى داد و نگرانى خود را از آن ابراز مى داشت.

از جمله: آن معلم اخلاق هواى نفس را از انگيزه هاى اصلى پيدايش

نـاسـازواريـهـا مى شمرد. و خطربزرگ و ويرانگر و تباهى آفرين و زنـدگـى بـربـاد ده مـى دانـسـت كه آدمى به جاى پيروى از دستور خـداونـد سـر در پى هوس نهد و براى به كرسى نشاندن خواسته هاى دل به نزاع برخيزد.