علامه محقق سیدعزیز طباطبایی و حدیث غدیر نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

علامه محقق سیدعزیز طباطبایی و حدیث غدیر - نسخه متنی

سیدعلی طباطبایی

نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

علامه محقق سيدعزيز طباطبايى و حديث غدير

سيدعلى طباطبايى

سالها تلاش بى وقفه در كنار بزرگانى فرهيخته چون علامه امينى و علامه آقا بزرگ تهرانى، روحيه اى خستگى ناپذير در مرحوم علامه محقق سيد عبدالعزيز طباطبايى به وجود آورد كه منشأ آثارى ارزشمند در موضوع پژوهش استادان خود بود.

آثارى كه محقق طباطبايى درباره موضوع غدير به جا گذارده، حاصل سالها پژوهش در كتابهاى عمده تاريخى و روايىِ چاپى و خطى است كه با نثرى استوار در پنج كتاب نگاشته شده است:

1) على ضفاف الغدير

اين كتاب، مستدرك جلد اوّل كتاب «الغدير» علامه امينى است و حاوى اسامى راويان حديث غدير و شرح حال آنان است؛ علامه امينى اين راويان را در كتاب خود ذكر نكرده است. محقق طباطبايى در مصاحبه با كنگره «كتاب و كتابخوانى در تمدن اسلامى» فرمودند:

از جلد دوازدهم به بعدِ «الغدير» را، علامه امينى خواستند درباره مناقب و فضايل اميرالمؤمنين(ع) بنويسند، و بخشى از كار را به من واگذا ر كردند و در وصيت نامه خود هم قيد فرموده اند كه افرادى از جمله من اين كار را ادامه دهيم. ولى پس از فوت ايشان، هنوز ورثه كارى در اين مورد انجام نداده اند؛ و لذا خودم در ايران شروع به نوشتن دنباله اين كار كردم.1

ايشان در الغدير فى التراث الاسلامى درباره تاليف اين كتاب مى نويسد:

در نجف به مدت ربع قرن در كنار دو دانشمند بزرگ، علامه امينى و علامه آقا بزرگ تهرانى بودم و با ايشان ملازمت داشتم و اين دو بزرگوار نيز نسبت به من مهربانى و عطوفتى داشتند. اين دو دانشمند را الگوى خود قرار دادم و در راه ايشان قدم نهادم تا اينكه در سال 1396هجرى نجف را ترك كردم و به قم آمدم و شروع به جمع آورى استدراكات و اضافاتى بر جلد اول كتاب «الغدير» نمودم؛ نه به اين دليل كه ايشان در جمع آورى خود كوتاهى كرده باشند، كه خداوند خود بر سختيهايى كه آن بزرگوار در راه خود متحمل شده آگاه است؛ بلكه به اين جهت كه نسخه هاى خطى بسيارى اكنون به چاپ رسيده كه در گذشته چاپ نشده بود و مصادر زيادى اكنون در دسترس است كه آن زمان دسترسى به آنها ممكن نبود، و همچنين كتابخانه هاى عمومى زيادى تأسيس شده است و كتب خطى را از زواياى خمول خانه ها و كتابخانه هاى شخصى بيرون آورده و در اختيار محققان قرار داده اند؛ فهرستهايى چاپ شده و نسخه هايى معرفى شده است تا هر كه هر آنچه بخواهد برگزيند. همچنين نبايد نقش ميكرو فيلمها و عكس بردارى از نسخه هاى شرق و غرب عالم را در اين خدمات فراموش كرد.

در چنين حالى، در ديدارهايم از كتابخانه هاى عراق و ايران و حجاز و سوريه و تركيه و انگلستان و… امكان يافتن مصادرى برايم فراهم شد كه شصت سال پيش در دسترس استاد بزرگوارم علامه امينى نبود.

بنابراين به تطبيق جلد اوّل «الغدير» با آنچه كه درباره غدير در كتابخانه ها مى يافتم، پرداختم. هر صحابى يا تابعى يا هر عالم و راوى از ميان تابعين را كه حديث غدير را روايت نموده اند و استادم نام آنها را در كتاب خود نياورده بودند،مطابق با روش ايشان نوشتم و بر حسب تاريخ وفات مرتب كردم و نام «على ضفاف الغدير» را بر آن نهادم، كه هنوز كامل نيست و اميدوارم خداوند توفيق تكميل آن را عطا بفرمايد.2

على ضفاف الغدير شامل بخشهاى زير است:

1ـ الصحابة؛

2ـ التابعين؛

3ـ الرواة والعلماء والحفّاظ، حتى نهاية القرن الرابع عشر و بداية القرن الخامس عشر.

2) الغدير فى التراث الاسلامى

اين كتاب شامل فهرستواره اى است براى آنچه از قرن دوم تا قرن حاضر درباره غدير نوشته شده است. اين كتابها بر اساس تاريخ تاليف همراه با معرفى كامل كتاب و شرح حال نويسنده مرتب شده و شامل كتابهاى عربى، فارسى، تركى و اردو از نويسندگان امامى، زيدى، اسماعيلى، سنى و مسيحى است. اين كتاب تا كنون دو بار به چاپ رسيده است: يك بار در بيروت توسط «دارالمورّخ العربى» و يك بار در ايران توسط انتشارات «الهادى».

محقق طباطبايى در كتاب خود، مستدرك الذريعة (نسخه مخطوطه)، درباره اين كتاب مى نويسد:

مجله «تراثنا» كه توسط مؤسسه آل البيت(ع) در قم منتشر مى شود، به مناسبت كنگره بزرگى كه به دستور آيت اللّه العظمى خويى در لندن به مناسبت عيد غدير برپا شد، اقدام به نشر ويژه نامه غدير نمود. از من خواستند تا مقاله اى درباره كتابهاى نوشته شده درباره غدير بنويسم. در حدود صد و بيست و پنج كتاب معرّفى شد و مقاله در آن ويژه نامه (شماره 21 «تراثنا»، ذو حجه 1410ق) با نام «الغدير فى التراث الاسلامى» به چاپ رسيد.

پس از انتشار مقاله به تكميل آن ادامه دادم، تا اينكه اكنون تعداد كتابهاى معرفى شده به صد و شصت و دو كتاب رسيد. اين سبب شد كه آن مقاله را در سال 1414 هجرى به صورت كتابى مستقل توسط «دارالمؤرخ العربى» در بيروت به چاپ رسيد.پس از آن وزارت ارشاد اسلامى در ايران خواستار چاپ كتاب در ذو حجه سال 1415هجرى، به مناسبت مصادف بودن نمايشگاه بين المللى كتاب با عيد غدير شد كه با اضافاتى به چاپ رسيد. شمار كتابهاى معرّفى شده اينك به صد و هشتاد و چهار عنوان رسيده است كه تكميل آن هنوز هم ادامه دارد. از خداوند توفيق چاپ مجدّد آن را همراه با اضافات خواستارم.

در ابتداى كتاب «الغدير فى التراث الاسلامى» مقاله پربار محقق طباطبايى با نام «حديث الغدير، رواته كثيرون للغاية… قليلون للغاية!»، كه متن مقاله ايراد شده توسط ايشان در كنگره بزرگ غدير در لندن است چاپ شده است. اين مقاله را مجله «الموسم» در شماره هفتم، در سال 1411هجرى نيز چاپ نمود.

آقاى مهدى جعفرى، كتاب «الغدير فى التراث الاسلامى» را با اختصار ترجمه كردند و در تهران در سال 1411 توسط انتشارات كتابخانه چهل ستون منتشر نمودند. آقاى محمّد انصارى زنجانى نيز با تكيه بر اين اثر محقق طباطبايى و نقل مطالب بسيار از آن، كتاب خود را با نام «غدير در آيينه كتاب» توسط انتشارات الهادى منتشر كردند.

از بخشهاى قابل توجه اين كتاب زندگينامه خود نوشت محقق طباطبايى است.

3) تحقيق رساله «طرق حديث من كنت مولاه»

اين رساله از تأليفات ابو عبداللّه ذهبى، محمّد بن احمد بن عثمان بن قايماز شافعى (673ـ748) است، كه تا كنون به علت فقدان، چاپ نشده بود.

محقق طباطبايى اين رساله را در كتابخانه دانشگاه تهران يافت و ضمن تحقيق، تعليقات مفصل و پربارى بر آن اضافه مى كند؛ به صورتى كه تعليقات از حجم رساله بيشتر شده است. در بسيارى از موارد كه «ذهبى»، سندى از حديث غدير را رد مى كند، يا آن را ضعيف مى شمارد، محقق طباطبايى به بحث مى پردازد و ضمن تقويت سند روايت، بر ارزش رجالى كتاب مى افزايد. مانند تقويت سندى كه به يزيد بن ابى زياد منتهى مى گردد يا استدلالى كه در ردّ توهمات ذهبى در نقل حديث از امام باقر(ع) از ابن عباس مى آورد، يا دفاع از وثاقت ابواسرائيل اسماعيل الملائى.

ايشان درباره اين كتاب مى نويسد:

اين رساله را در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران يافتم، كه در ضمن مجموعه اى به شماه 1080 از برگ 211ـ223ب، نگاشته قرن دوازدهم هجرى آمده بود. اين مجموعه در فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه تهران (3/523) معرفى شده است.3

4) من فيض الغدير

محقق طباطبايى در بعضى نوشته هاى خود از اين كتاب با نام «حديث الغدير بالطرق الصحيحة» ياد كرده است. اين كتاب شامل ذكر حديث غدير، تنها از طرق صحيح روايى است كه سندهاى آن را بر اساس نام راوى مرتب نموده است.

ايشان در آغاز نسخه مخطوطه كتاب مى گويد:

يستعرض حديث الغدير و رواته من الصحابة و التابعين و من أخرجه من الحفاظ والمحدثين بالاسنادالعالية و الطرق الصحيحة و الموثوقة فى الصحاح و السنن والمساند و المعاجم حتى نهايةالقرن الرابع فقط.

انديشه تأليف اين كتاب در كنگره بزرگ غدير در لندن نشأت گرفت؛ هنگامى كه محقق طباطبايى در لندن در نشستى با انديشمندانِ فِرَق گوناگون اسلامى ديدار مى كند و درباره حديث غدير به بحث مى نشيند، به فكر تأليف اين كتاب مى افتد. ايشان به جمع آورى سندهاى روشن و صحيح و غير قابل ردِّ حديث غدير مى پرداز،ولى متاسفانه اجل مهلتِ اتمام اين كتاب را نداد و اين كتاب ارزشمند همچنان ناقص ماند.

5) حاشيه بر «الغدير»

پنجمين اثر جداگانه اى كه محقق طباطبايى در كنار كارهاى استاد خود، «الغدير» علامه امينى، نگاشته است، حاشيه هاى ايشان بر برگ به برگ «الغدير» است.

حاشيه هاى محقق طباطبايى بر اين كتاب از اهميت خاصّى برخوردار است و شامل مباحثى است همچون: ردّ شبهات وارد بر كتاب، ضبط اعلام، اشاره به بعضى از اشتباهاتى كه در كتاب آمده به صورتى بسيار مؤدبانه و خاضعانه، توجيه آنچه از اشتباهات ظاهرى كتاب كه قابل توجيه است، استدراك بر احاديث هر موضوع و… ايشان به اين حواشى در كتاب مهم خود «مستدرك الذريعة» (نسخه مخطوطه) نيز اشاره كرده است:

تعليقاتى بر كتاب الغدير علامه امينى دارم كه شامل اطلاعاتى است كه مى تواند قسمت دوم«ِ على ضفاف الغدير» را تشكيل دهد.

وقتى گروهى براى تحقيق و نشر كتاب «الغدير» تشكيل شد، از من خواستند تا بر تحقيقشان نظارتى داشته باشم. من نيز تعليقاتى را كه بر «الغدير» داشتم، به همراه اضافاتى كه بر مصادر روايات صحابه از مصادر مهمى مانند: السنن الكبير نسائى، معاجم طبرانى، مسند أبي يعلى و بزّار و شاشى، مصنف عبدالرزاق و ابن ابى شيبه، سنن ابن ابى عاصم و… جمع آورده بودم، در اختيار اين گروه قرار دادم. اميدوارم مورد قبول خداوند قرار گرفته باشد.

تعليقات محقق طباطبايى بر «الغدير» چاپ اين گروه يعنى «مؤسسه الغدير» تا جلد سوم بيشتر ادامه نيافت و اميد است به طور جداگانه به چاپ برسد.

اين پنج كتاب هم اكنون توسط انتشارات «الهادى» در دست چاپ است و اميدواريم بزودى در اختيار پژوهشگران قرار گيرد.

1.المحقق الطباطبائى فى ذكراه السنويّة اأولى، ج3، ص1217

2. الغدير فى التراث الاسلامى، چاپ دوم، قم، نشر الهادى، 1415/1374، ص234ـ236

3 .الغدير فى التراث الاسلامى، ص114

/ 1