موارد‌الاعتبار في سيرة‏النبي المختار (ص)

کتاب ماه دين ـ شماره56و57،خرداد و تير81

سيد محمد حسين حسيني جلالي

تحقيق: سيد محمد جواد حسيني جلالي

350 ص، وزيري

اين كتاب ـ همان گونه كه از عنوانش بر مي‏آيد ـ به ثبت و نقل آموزه‏ها و درس‏هاي تاريخ اسلام مي‏پردازد، كه جلد نخست آن به زمان و عصر نبوت اختصاص دارد.

جلدهاي ديگر با اين عناوين و فصول است:

عصر التجربه، 11-61 هـ (50 سال) كه سيره اصحاب «كسا» بررسي شده است.

عصر التطبيق، 61-260 (199 سال) كه سيره امامان اهل بيت پژوهش شده است.

عصر السفراء، 260-329 (69 سال) كه به دوره غيبت مربوط است.

عصر المرجعية العامة، 329-1338 (1009 سال) كه مربوط به دوره دولت‏ها و حكومت‏هاي طايفه‏اي است.

عصر استقلال اقليمي (منطقه‏اي) كه زمان كنوني است.1

جلد نخست: عصر رسالت

موضع‏گيري‏ها و سفارش‏هاي پيامبر، رهنمودها و راهكارهايي است كه انسان را به حق و صراط مستقيم هدايت مي‏كند. تاريخ،اين آموزه‏ها را دربر داشته، براي تمامي نسل‏ها مفيد و عبرت‏آموز است، زيرا ـ همان گونه كه مشهور است ـ تاريخ تكرار مي‏شود، با اين تفاوت كه مهره‏ها و مؤلفه‏هاي آن دگرگون مي‏گردد. مي‏توان تجارب و دستاوردهاي تاريخي را براي رخدادهاي كنوني، به كار بست و از تكرار اشتباهات جلوگيري نمود.

در كتاب حاضر، مهم‏ترين رخدادها و تصميم‏گيري‏هاي زمان پيامبر، گزارش شده، پندها و آموزه‏هاي آن در معرض ديد و قضاوت خواننده قرار گرفته است.

اهميت اثر

پژوهش در سيره و كردار نبوي، از جهات متعدد، مهم است، از جمله:

اهميت تشريعي، از آن رو كه سيره معصوم داراي جايگاه والايي است.

اهميت عقايدي و فكري، زيرا از شمار منابع و مصادر انديشه اسلامي براي بينش در زندگي و تاريخ است.

اهميت تربيتي، چون كردار پيامبر، الگو و اسوه است.

منابع نگارش اثر

گزارش اغلب رخدادهاي پيش از نبوت و رسالت، به نقل از كتاب‎‎هاي عامه است، كه خالي از اسرائيليات و جعليات نيست، و چون قواعد جرح و تعديل در روايت و گزارش عامه پياده نشده، غث و سمين در تاريخ آورده شده است!

نيز مي‏دانيم از ديگر كاستي‏ها و نارسايي‏هاي كتب عامه، آن است كه تاريخ‏نگاران، اغلب در عهد بني‏اميه و حاكمان جور، دست به تدوين و نگارش تاريخ زده‏اند و تعصبات گروهي و مذهبي داشته‏اند؛ چنان كه كردار حكّام و سلاطين را خوب جلوه داده، تدابير و سياست‏هاي ظالمانه آنان را توجيه نموده‏اند. اين شيوه ـ به ويژه ـ در نقل سيره پيامبر، صحابه و اهل بيت، تاثير خود را به جا گذاشته، از اين رو صورت شفاف و روشن ـ و در همان حال، درست و صحيحي ـ براي قضاوت و درس‏آموزي، در دست نيست. اين وضع، كار پژوهش را سخت مشكل مي‏كند و مؤلف و محقق را به ريزبيني و دقت وا مي‏دارد. از اين گونه موارد تحريف، در وقايع سال سوم هجري مي‏خوانيم: طبري مي‏گويد كه در جنگ احد، پس از مثله «حمزه» پيامبر قسم ياد كرد سي تن از مردان قريش را مثله كند!

آيا مي‏توان به چنين نقلي اعتماد و اطمينان كرد و آن را درسي عملي براي تلافي و مقابله در جنگ‏ها و نبرد اسلامي دانست؟

به رغم آن چه برشمرديم، مؤلف كوشيده است از لا به لاي انبوه روايات تاريخي، حقايق را استخراج كند و به گفته خود، به خواندن مطالبي نانوشته و پنهان در گزارش‏هاي تاريخي پرداخته، آن‏ها را در معرض قضاوت و ارزيابي قرار داده است. وي به روايات و گزارش‏هاي اهل بيت عليهم‏السلام توجه كرده، فصل‌الخطاب و سخن پاياني را فرمايش‏هاي اينان قرار داده است، از آن رو كه رواياتي معتبر و مورد پذيرش همگان است.

درخواست نگارش

شايان ذكر است: اين كتاب به درخواست «سعيد ايوب» يكي از نويسندگان بنام مصري نوشته شده است. وي از تاريخ‏نگاران اهل تسنن بوده، از آن رو كه به نقل گزارش‏هاي تحريف‏شده و نادرستي در كتب عامه، برخورده است، از استاد سيد محمد حسين حسيني جلالي، درخواست نگارش اثري پاك و پاكيزه مي‏نمايد كه بتوان بدان اطمينان نمود.

مباحث كتاب

از شمار بحث‏هاي اثر، موارد ذيل است:

مَنِش شخصي رسول‏الله (ص)، نسب و حَسَب، تاريخ ولادت، دوره‏هاي زندگي، مسافرت‏ها، پيمان‏ها، فعاليت‏هاي اجتماعي و اقتصادي و نظامي پيش از بعثت، نبوت، رخدادهاي پس از رسالت و
مباحث كتاب، بيش از آن است كه در حوصله اين جستار بگنجد. از اين رو علاقه‏مندان را به تورّق اثر فرا مي‏خوانيم.

ويژگي اثر

گرچه درباره زندگاني و سيره پيامبر، آثار بسياري به زبان عربي و فارسي ـ عمدتاً ـ نوشته شده، اما اثر حاضر، ضمن مرور و اشاره گذرا به رخدادها، در پي هدف خود، به گزارش آموزه‏ها و عبرت‏ها مي‏پردازد، كه اثر را خواندني و شيرين مي‏نمايد.

اين كتاب براي سخنرانان و كساني كه به وعظ و خطابه‏هاي اخلاقي مي‏پردازند، مفيد است و جزء كتابهاي عامه فهم و خواص‏پسند به شمار مي‏آيد.

نويسنده در پي بررسي و كنكاش گزارش‏هاي متضاد تاريخي نيست و آنچه را درست تشخيص داده است، نقل مي‏كند و از آن پند و درس مي‏آموزد. طرفه اين كه نويسنده و محقق، تاريخ‏نگار نبوده، رشته تخصصي اين دو، نسخه‏شناسي و تحقيق متون خطي است.2

1.پايان صفحه 42

2. پايان صفحه 43