وضو و احكام آن

عبدالرحيم موگهى

1ـ در وُضو واجب است (1) صورت و دستها را بشويند و جلوى سر و روى پاها را مسح كنند (م 238.

2ـ درازاى صورت را بايد از بالاى پيشانى ـ جايى كه موى سر بيرون مى آيد ـ تا آخر چانه شُست , و پهناى آن به مقدارى كه بين انگشت وسط(2) و شَست (4) قرار مى گيرد, بايد شسته شود, و اگر مختصرى ( كمى ) از اين مقدار را نشويد وضو باطل است . و براى آنكه يقين كند(5) اين مقدار كاملاً شسته شده , بايد كمى از اطراف آن را هم بشويد (م 239.

3ـ بعد از شستن صورت بايد دست راست و بعد از آن دست چپ را از آرنج تا سر انگشتها بشويد(6) (م 247.

4ـ بعد از شستن هر دو دست بايد جلوى سر را با تَرى آب وضو كه در دست مانده مَسح (7) كند(8) (وبكِشد), و لازم نيست با دست راست باشد يا از بالا به پايين مسح نمايد(9) (م 251.

5ـ بعد از مسح سر بايد باترى آب وضو كه در دست مانده , روى پاها را از سر يكى از انگشتها تا برآمدگى روى پا مسح كند(145 (م 254.

توجه

اگر احتمال دهد چرك يا چيز ديگرى در ابروها و گوشه هاى چشم و لب او هست كه نمى گذارد آب به آنها برسد, چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد, بايد پيش از وضو(10) بررسى كند كه اگر هست برطرف نمايد(11) (م 241.

اگر دست را تر كند و به صورت و دستها بكشد,(12) چنانچه (13) ترى دست به قدرى باشد كه به واسطه ء كشيدن دست , آب كمى بر آنها جارى شود كافى است (م 246.

شستن توى بينى و مقدارى از لب و چشم كه در وقت بستن ديده نمى شود واجب نيست (14), ولى براى رآنكه يقين كند از جاهايى كه بايد شسته شود چيزى باقى نمانده است , مقدارى از آنها را هم بشويد(15) (م 244. بايد صورت (16) را بنابر احتياط واجب از بالا به پايين شُست , و اگر از پايين به بالا بشويد وضو باطل است ,پ و دستها را بايد از مِرفَق (= آرنج ) به طرف سرانگشتان بشويد(17) (م 245. براى آنكه يقين كند آرنج را كاملاً شسته , بايد مقدارى بالاتر از آرنج را هم بشويد(18) (م 248. كسى كه پيش از شستن صورت , دستهاى خود را تا مچ شسته , در موقع وضو بايد تا سرانگشتان را بشويد, و3گر فقط تا مچ را بشويد وضوى او باطل است (م 249 يك قسمت از چهار قسمت سر كه مقابل پيشانى است جاى مسح مى باشد, و هر جاى اين قسمت را به هر-اندازه مسح كند كافى است (19) (م 252.

لازم نيست مسح سر بر پوست آن باشد, بلكه بر موى جلوى سر هم صحيح است . ولى كسى كه موى جلوى خسر او به اندازه اى بلند است كه اگر مثلاً شانه كند(20) روى قسمتى از پيشانى مى ريزد, يا به جاهاى ديگر سرژمى رسد, بايد(21) بيخ موها را مسح كند(22), يا فرق سر را باز كرده پوست سر را مسح نم ايد. و اگر موهايى را كه چ به صورت مى ريزد يا به جاهاى ديگر سر مى رسد جلوى سر جمع كند و بر آنها مسح نمايد, يا بر موى جاهاى 5يگر سر كه جلوى آن آمده مسح كند باطل است (م 253. پهناى مسح پا به هر اندازه باشد كافى است (23) (م 255. بنابر احتياط واجب بايد در مسح پا دست را بر سر انگشتها بگذارد و روى پا را بتدريج مسح كند, و اگر همه ءادست را روى پا بگذارد و كمى بكشد صحيح نمى باشد(24) (م 256. در مسح سر و روى پا بايد دست را روى آنها بكشد, و اگر دست را نگه دارد و سر يا پا را حركت دهد(25) وضو باطل است (26), ولى اگر موقعى كه دست را مى كشد سر يا پا مختصرى حركت كند اشكال ندارد (م 257. جاى مسح بايد خشك باشد(27), و اگر به قدرى تر باشد كه رطوبت كف دست به آن اثر نكند مسح باطل چاست , ولى اگرترى آن به قدرى كم باشد كه رطوبتى كه بعد از مسح در آن ديده مى شود بگويند فقط ازترى كف دست است اشكال ندارد (م 258.يادآورى غير از وضوى ترتيبى وضوى ديگرى وجود دارد كه با فرو بردن صورت و دستها در آب انجام مى شود و به ح آن <وضوى اِرتِماسى > مى گويند. براى دانستن احكام و جزئيات آن به رسالهء توضيح المسائل مرجع تقليد خودمراجعه كنيد.

1ـ بهجت : واجب است با نيّت صورت و دستها را بشويند... (م 237.

2ـ تبريزى :... به مقدارى كه بين انگشت وسط قرار مى گيرد... (م 243.

3ـ بهجت :... بين انگشت وسط و شَست يعنى انگشت بزرگ كه ابهام و انگشت ميانى كه وُسطى است قرارمى گيرد... (م 238.

4ـ زنجانى : از عبارت (و براى آنكه يقين كند...) تا آخر مسأله در رسالهء ايشان ديده نشد (م 243.

5ـ بهجت :... بشويد به طورى كه تمام دستها شسته شود (م 245.

6ـ مَسح دست كشيدن .

7ـ تبريزى :... و احتياط واجب آن است كه با دست راست مسح نمايد (م 255 مكارم :... و بنابر احتياطواجب , لازم است با دست راست باشد... (م 269.

8ـ بهجت :... و احتياط واجب در مسح سر از بالا به پايين است و با دست راست اَولى (و بهتر) است (م 249 زنجانى : و احتياط آن است كه با داخل دست راست مسح نمايد و مسح را از بالا به پايين انجام دهد(م 255.

9ـ تبريزى :... و احتياط واجب آن است كه تا مَفصَل (انتهاى روى پا) مسح نمايد. و پاى راست را با دست راست و بعد پاى چپ را با دست چپ مسح كند (م 258 زنجانى : و احتياط آن است كه تا مَفصَل را هم مسح نمايد (م 258.

10ـ بهجت : يا وقت شستن آنها را وارسى كند (م 239.

11ـ مكارم : صورت و دستها را بايد آنچنان شُست كه آب به پوست بدن برسد, و اگر موانعى وجود دارد بايدبرطرف كند, حتى اگر احتمال مانع مى دهد بايد وارسى نمايد (م 259.

12ـ بهجت : بايد بنا بر احتياط ترى دست به قدرى باشد كه به واسطهء كشيدن دست , كمى آب بر آنها جارى شود (م 244.

13ـ مكارم :... چنانچه ترى دست به قدرى باشد كه به آن شستن گفته شود كافى است (م 265.

14ـ مكارم : از اينجا به بعد در رسالهء ايشان ديده نشد (م 262 زنجانى : و شستن ظاهر بينى و مقدارى از لب و چشم كه در وقت بستن ديده مى شود لازم است (م 248.

15ـ بهجت : و كسى كه نمى دانسته بايد اين مقدار را بشويد, اگر نداند در وضوهايى كه گرفته اين مقدار راشسته يا نه , نمازهايى كه خوانده صحيح است (م 242 تبريزى : و كسى كه نمى دانسته بايد اين مقدار را بشويد,اگر نداند در وضوهايى كه گرفته اين مقدار را شسته يا نه , نمازى را كه با آن وضو خوانده و وقتش باقى است باوضوى جديد اعاده نمايد (و دوباره بخواند) و قضاى نمازهايى كه وقتش گذشته , واجب نيست (م 248.

16ـ زنجانى (م 250 و تبريزى (م 249 و مكارم (م 264: بايد صورت و دستها را از بالا به پايين شست .

17ـ بهجت : بايد صورت و دستها را از بالا به پايين شست , و اگر از پايين به بالا بشويد و به همان شستن اكتفاكند, بلكه مطلقاً در بعضى موارد, وضو باطل است . و احتياط واجب آن است كه در هر عضو ابتدا قسمتهاى بالاتر وسپس قسمتهاى پايين تر را بشويد, و رعايت ترتيب عرفى كافى است (م 243.

18ـ زنجانى : اين مسأله در رسالهء ايشان ديده نشد.

19ـ بهجت : و واجب است در صورت امكان مسح با كف دست باشد نه با پشت آن (م 250 زنجانى : و هرجاى اين قسمت را مسح كند كافى است , و بنابر احتياط از پهنا به اندازهء پهناى سه انگشت بسته مسح نمايد...(م 256.

20ـ بهجت (م 251 و تبريزى (م 257 و زنجانى (م 257: كه اگر مثلاً شانه كند به صورتش مى ريزد...

21ـ زنجانى : بايد قسمتى از موها را كه پس شانه كردن در جلو سر قرار مى گيرد مسح كند... (م 257. 22ـ مكارم : از اينجا به بعد در رسالهء ايشان ديده نشد (م 271.

23ـ مكارم : از نظر عرض كافى است به اندازهء يك انگشت مسح كند (م 273 زنجانى : احتياط آن است كه مسح پا به اندازهء پهناى سه انگشت بسته باشد... (م 259.

24ـ بهجت (م 254 و مكارم (م 273: اگر در مسح پا همهء دست را روى پا بگذارد و كمى بكشد صحيح است تبريزى : احتياط واجب آن است كه در مسح پا دست را بر سر انگشتها بگذارد و بعد به پشت پا بكشد يا آنكه ];؟؟ّّدست را به مفصل گذاشته و تاسر انگشتها بكشد, نه آنكه تمام دست را روى پا بگذارد و كمى بكشد (م 260 زنجانى : احتياط آن است كه در مسح پا دست را بر سر انگشتان بگذارد و بعد به پشت پا بكشد, يا آنكه دست را به مفصل گذاشته و تا سر انگشتان بكشد, نه آنكه تمام دست را روى پا بگذارد و كمى بكشد (م 260.

25ـ زنجانى : و سر يا پا را به آن بكشد وضو باطل است ... (م 261.

26ـ مكارم : بنابر احتياط واجب (م 274.

27ـ مكارم : ولى اگر مختصرى رطوبت داشته باشد به طورى كه آب دست هنگام مسح بر آن غلبه كند اشكال ندارد (م 275.

احكام جوانان و نوجوانان ويژه پسران