ويژگي هاي يک مقاله براي انتشار در نشريات علمي - پژوهشي
1- مقدمه
در اين نوشته به ويـژگي هـاي کلّي يک مقاله علمي - پژوهشي براي انتشــار در نشرياتـي که مقـالات آنها مـورد داوري قرار مي گيرند (Refereed Journals) پرداخته شده است. اين نشريات يا مجلّه ها پس از دريافت مقاله آن را براي داوري نزد سه يا چند نفر از داوران که به موضوع مورد بحث مقاله آشنايي دارند ارسال مي دارند. پس از دريافت نظرات و پيشنهادات داوران، در صورتي که مقاله قابلّيت انتشار داشته باشد، نشريه مقاله مورد بحث را منتشر مي نمايد. چارچوب هاي آورده شده در اين نوشته نيز مي تواند براي مقاله هاي ارسالي براي همايش هاي علمي که مقالات آنها داوري مي شوند مورد توجّه قرارگيرد.
2- معيارهاي يک مقاله علمي - پژوهشي
توصيه جدّي مي شود که معيارهاي زير در هر مقاله علمي - پژوهشي مورد رعايت قرارگيرند. رعايت اين معيارها باعث انسجام و استحکام مقاله شده و امکان پذيرش آن را در يک مجله علمي - پژوهشي افزايش مي دهد.
الف- مرتبط بودن مطالب و کامل بودن
• تمام موضوعات مطرح شده اند. • استدلال ها و بحث ها در کليت متن مرتبط هستند. • منابع و مراجع ادبيات تحقيق آورده شده اند. • منطق و پيوستگي بين استدلال ها رعايت شده است.
ب- برخورداري از يک سازمان منسجم:
• مقاله از يک ساختار شفاف مفهومي برخوردار است. • عنوان ها و زير عنوان هاي مناسب، صحيح و مرتبطي به کار برده شده اند. • نظام ارجاع دهي با ثبات و مناسب است.
پ- برخورداري از يک محوريّت تحقيقي در کلّيت و ترکيب مقاله:
• تفکر خلاق، ترکيب و استدلال ظهور و بروز دارد. • دقت فکري در باره عنوان اصلي ديده مي شود. • مفاهيم مرتبط به نحو مناسبي تحقيق شده اند. • استدلال ها و اثبات ها به وسيله مدارک و مستندات يا ارجاعات پشتيباني شده اند. • شواهد کافي براي فهم موضوع وجود دارد. • ادبيات تحقيق مورد نقد و تحليل قرار گرفته اند. • ارتباط لازم بين ادبيات تحقيق و موضوع مورد تحقيق مقاله ارائه شده است.
3- ساختار عمومي مقاله
يک مقاله تحقيقي به طور کلي مي تواند در برگيرنده ساختاري مشابه ساختار زير باشد.
1) عنوان مقاله
• پرهيز از عنوان هاي کلي و روزنامه اي؛ • استفاده از صفت و موصوف هاي لازم براي گوياتر نمودن عنوان؛ • دارا بودن جذّابيت براي جذب مخاطب؛ • فشرده و مختصر و يادآوردني؛ • پرهيز از اصطلاحات نامأنوس و اختصار • توجه به اين نکته که عنوان يک برچسب است نه جمله.
2) نام نويسنده/نويسندگان
• مشخص کردن نام و رابطه عضويتي نويسنده يا نويسندگان.
3) چکيده
• دربرگيرنده (معرفي کلي و گوياي تحقيق / بيان هدف و قلمرو تحقيق، اهميت کلّي تحقيق ، مروري فشرده بر ساختار مقاله، اشاره کلّي به نوآوري ها و دستاوردهاي مقاله)؛ • پرهيز جدي از آوردن مراجع، فرمول و علامت هاي ويژه؛ • رعايت کوتاهي و فشرده بودن ( در حد يک بند و سقف 200 تا 250 کلمه)؛ • توجه به اين نکته که تعداد افرادي که چکيده را مي خوانند بسيار بيشتر از کساني است که مقاله را مي خوانند.
4) کليد واژه ها
• تا سقف پنج کلمه و يا اصطلاح
5) مقدمه
• تعريف مسئله و قلمرو تحقيق؛ • طرح اهميت تحقيق؛ • طرح سوابق تاريخي موضوع؛ • طرح طبقه بندي ها و شاخه هاي مرتبط با موضوع؛ • ارائه تعاريف اصطلاخات اصلي و علائم و اختصارات؛ • مروري کلي بر بقيه مقاله. • اين بخش مي تواند با بخش بعدي ترکيب شود.
6) بررسي ادبيات موضوع/ سابقه تحقيق
• طرح سابقه بر اساس يک نظم زماني/ ديدگاهي/مکتب فکري يا هر طبقه بندي ديگر؛ • طرح ارتباط ادبيات مورد بررسي با موضوع تحقيق؛ • بيان نقاط قوّت، ضعف و محدوديت هاي ادبيات موضوع؛ • صرف نظر از طرح مطالب شخصي و تعصب آميز؛ • طرح يافته هاي موافق و مخالف در ادبيات؛ • ارائه روند و سير تحقيق و طرح جهت گيري آن؛ • نقد و بررسي تئوري هاي طرح شده؛ • مشخص کردن محدوده زماني مورد بررسي؛ • برقراري ارتباط بين ادبيات موضوع با موضوع مورد تحقيق.
7) بدنه اصلي مقاله
• متشکل از يک تا چند بخش و در برگيرنده اصل تحقيق و مطالعه نظير روش و متدولوژي، فرضيات، مدل رياضي.
8) نتايج ارائه خروجي هاي آزمايش ها، مدل ها يا محاسبات
9) بحث در باره نتايج
• استخراج اصول،روابط و ارائه تعميم هاي ممکن؛ • ارائه تحليل مدل يا تئوري؛ • ارائه ارتباط بين نتايج و تحليل ها. • جمع بندي و نتيجه گيري طرح نتايج مهم و پيامدهاي آنها؛ • بيان استثناء ها و محدوديت ها؛ • طرح افق هاي تحقيقاتي براي ادامه و توسعه تحقيق.
10) سپاسگزاري (در صورت نياز)
• قدرداني از مؤسسات و يا اشخاصي که در به ثمر رسيدن تحقيق و يا بهتر انجام شدن فعاليت هاي مربوط به مقاله تأثيرگذار بوده اند.
11) منابع
• ارائه فهرست مرتب شده منابع.
12) پيوست ها (در صورت نياز)
• ارائه مطالب ضروري براي فهم و پشتيباني از مطالب اصلي مقاله.
4- موارد ويرايشي
• رعايت ملاحظات دستوري در جملات و سعي در نوشتن جملات کوتاه و گويا؛ • شماره گذاري عنوان بخش ها و زيربخش ها؛ • شماره گذاري روابط و فرمول ها؛ • ارائه شرح مفيد و گويا در بالاي جداول و پائين شکل ها؛ • شماره گذاري جداول و شکل ها به طور جداگانه؛ • ارجاع دهي به هر جدول و يا هر شکل در متن از طريق شماره مربوطه؛ • رعايت دندانه گذاري مناسب به منظور تفکيک بهتر و خواناتر نمودن نوشتار؛ • پرهيز از شکسته شدن کلمات در دو خط متوالي (نظير مي در آخر خط و شود در ابتداي خط بعدي)؛ • پرهيز از کپي کردن تصاوير ناخواناي مراجع و منابع، سعي در بازطراحي آنها با ذکر دقيق مأخذ در ذيل آنها.
5- نکات ويژه
• سعي جدي در ثبات رويه هاي اتخاذ شده در نوشتار مقاله (مانند اندازه حروف، ضخامت خطوط در جداول و شکل ها، نوع خطوط لاتين در کلمات لاتين, فاصله شماره ها با متن يا روابط)؛ • الگوبرداري از ساختار آخرين مقالات منتشر شده در نشريه يا ژورنال هدف (نشريه اي که قصد داريد مقاله خودرا براي انتشار ارسال داريد)؛ • ارائه مقاله کامل شده به اشخاص مطّلع و مرتبط با موضوع مقاله و دريافت نظرات آنان و انجام عمل بالعکس در مورد آنان؛ • واگذاري تهيه مقالات مروري به محققان با تجربه و نويسندگاني که در زمينه مورد بررسي صاحب نظر بوده و لااقل چند مقاله در اين رابطه منتشر نموده اند؛ • اطمينان از دسترسي به مقالات مرجع مربوط به موضوع مقاله به ويژه مقالات جديد؛ • رعايت امانت، صداقت و اخلاق از اصول مهم هر فعاليت علمي و تحقيقي است. مراعات نمودن اين اصول از ضرورت بسيار بالائي برخوردار است.