حج، كنگره قدرت و صلابت 1

قالَ اللهُ تَعالى: اِنَّ اَوَّلَ بَيْت وُضِعَ لِلنّاسِ لَلَّذى بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمينَ فيهِ آياتٌ بَيّناتٌ مَقامُ اِبْراهيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً وَلِلّهِ عَلَى النّاسِ حجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ اِلَيْهِ سَبيلا وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللهَ غَنِىٌّ عَنِْ الْعالَمينَ1.

حج يكى از اركان اسلام است كه عظمت و فضيلت آن بر حسب آيات متعدد قرآن مجيد و احاديث شريفه، ثابت و مسلم است.

با تأمل در اين دو آيه اهميّت حج معلوم مى شود؛ زيرا بيش از اينكه وجوب حج را اعلام بفرمايد، به چند خصوصيت و فضيلت از فضائل بيت (خانه كعبه معظمه) اشاره مى فرمايد.

برخي از مؤلفه هاي حج عبارتند از:

ـ اولين خانه اى كه براى مردم بنا شده و بيت الناس و خانه مردم است، كعبه معظمه مي باشد.

ـ مبارك است؛ يعنى بركت داده شده است.

ـ براى جهانيان، هدايت است.

ـ در آن نشانه هاى روشني است كه از آن جمله مقام ابراهيم، عليه السلام، را مي توان برشمرد.

ـ هر كس داخل حرم آن گردد در امان مي باشد.

نقش حج در اجتماع اسلامى نقشي حياتى و اساسى است كه انسان با بررسى و تعمق در آن مى فهمد كه اگر دين جامعى مثل اسلام فاقد اين برنامه بود، ناقص و غير كامل بود.

فوائد و بركات فردى و جمعى و برداشتهاى عظيم و پر ارزشى كه براى امت اسلام دارد قابل احصا نيست.

امروز بزرگترين مظهر شوكت و عظمت و وحدت و اتفاق كلمه مسلمين و نفوذ اسلام در دلها حج است، و بزرگترين وسيله اى كه مسلمانان را به هم ارتباط مى دهد، و مأيوسان و نااميدان را اميدوار مى نمايد حج است.

مسلمانانى كه از اطراف و اكناف و دورترين نقاط جهان به مكه مكرمه مشرف مى شوند و گسترش اسلام را با ديدن انبوه مردمى كه از هر كشور و منطقه و قاره آمده اند، مى بينند و خود را تنها نمى بينند، و به قدرت اين جماعات بشرى كه وابسته به قدرت لايزال الهى هستند، خويش را وابسته و پيوسته مى بينند.

بركات آموزشى و پرورشى حج نيز بسيار ارزنده و مهم است و بايد گفت يك مدرسه ي عالى آموزش و پرورش است كه هم معانى و حقايق عرفانى را مى آموزد، و به انسان درك و بينش و شخصيت مى بخشد، و هم او را در كلاسهاى متعدد و رشته هاى متنوع اين مدرسه به ملكات فاضله مثل تقوا و كف نفس، جلوگيرى از خشم و غضب، مقاومت در برابر شهوات، خويشتن دارى، شكيبائى، وقار، تواضع، تسليم در برابر فرمان خدا، پيروى از ابراهيم خليل و اسماعيل ذبيح، تحمل شدائد و مكروهات، گذشتن از مال و رعايت حقوق برادرى اسلامى و انسانى اشخاص، آراسته مى سازد.

آرى مدرسه است و دانشگاه بزرگى است اما نه مانند دانشگاههاى ديگر كه شرط شركت و ورود در آن گذراندن دوره دبستان و دبيرستان باشد بلكه جز قدم به پيش گذاردن و براى سفر به سوى خدا ترك خانه و شغل و زن و فرزند و خانه و ديار كردن و رهسپار كوى وصال شدن شرطى ندارد لذا در اين مدرسه و دانشگاه، فيلسوفان بزرگ و علماى عاليقدر را در كنار فردى عادى و عامى از روستاهائى كه هنوز به دنياى برق و وسائل پيشرفته و فرآورده هاى صنعت جديد نرسيده اند مشاهده مى كنيد، و انسان نمى داند كه برخوردارى و استفاده كى و چه كسى از اين خوان گسترده و روحانى بيشتر است.

انسان در اين سفر در عالمى روحانى سير مى كند، و مى فهمد كه بايد خود را از آن تعلقات و وابستگي هائى كه به ماديات دارد و سنگينى همه را بر جان خود احساس مى نمايد، هر چه بتواند فارغ سازد، و به ملائكه و فرشتگان الهى تشبّه جويد.

بسيار بى سعادتند افرادى كه در اين سير الهى كه سفر از جسم به روح و از صورت به معنى و از مجاز به حقيقت و از خلق به خالق است، در انديشه حوائج جسمانى و راحتى و آسايش خود باشند.

اينان كه زيستن را براى خوردن مى خواهند با سعادتمندانى كه خوردن را براى زيستن و سلوك الى الله مى خواهند تفاوت بسيار دارند.

تفاوتى كه جسم با روح و ظاهر با باطن و جهل با علم و ظلمت با نور دارد.

(برگرفته از کتاب سفرنامه حج اثر حضرت آيت الله العظمي صافي)

1- سوره آل عمران، آيه 96 و 97 .