اداى حقوق مالى - اخلاق اقتصادی و سیاسی نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

اخلاق اقتصادی و سیاسی - نسخه متنی

علی‌اصغر الهامی ‌نیا، نعمت‌ا... یوسفیان، تقی حسینی؛ تهیه‌کننده: پژوهشکده تحقیقات اسلامی نمایندگی ولی فقیه در سپاه

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
توضیحات
افزودن یادداشت جدید

اداى حقوق مالى

ثـروت و سرمايه اى كه دراختيار انسان قرار مى گيرد، حقوقى را بر او واجب مى كند كه دراين درس به
اختصار چگونگى پرداخت آن را از نظر اسلام بررسى مى كنيم :

حقوق مالى دراسلام

، درامـوال انـسـان حـقـوقـى را قـرار داده كـه بـعـضـى از آنـهـا مـثـل زكـات و خـمـس ، واجـب و
بـعضى ديگر مانند انفاق ، صدقه و قرض الحسنه ، مستحب است كه تـفـصـيـل مـوارد وجـوب ايـن حـقوق
درجاى خود بحث شده است . آنچه در زير مى آيد دور نمايى از حقوق مالى اسلام است كه بر سه نوع تقسيم مى


شود:

الف ـ حقوق مالى حكومت اسلامى

غـاتـى و مـراكـز ديـنـى ، هـر كـدام نـيـازمند صرف هزينه اى است كه بدون پشتوانه مالى منظم
ومـطـمـئن ، سـامـان نـمـى پـذيـرد. بـه هـيمن دليل ، حقوق مالى در حكومت اسلامى از اهميت ويژه اى
بـرخـوردار است . بطور مثال ، امام صادق عليه السلام درباره اهميت زكات كه يكى از اين حقوق است مى
فرمايد:

(... وَلَوْ اءَنَّ النّاسَ اَدُّوا زَكاةَ اءَمْوالِهِمْ ما بَقِىَ مُسْلِمٌ فَقيراً مُحْتاجاً...

وَاءَنَّ النّاسَ مَاافْتَقَرُوا، وَلاَاحْتاجُواْ، ولا جاعُوا، وَلا عُرُوا، إِلاّ بِذُنُوبِ
الاَْغْنِياءِ ... ) (70)

اگر همه مردم ، زكات اموال خود را بپردازند، مسلمانى فقير و نيازمند باقى نخواهد ماند، و مردم ،
فقير، محتاج ، گرسنه و برهنه نمى شوند مگر به خاطر گناهان ثروتمندان .

ب ـ حقوق مالى مردم

كه شامل مطالبات آنها (حق معلوم )، (انفاق ) و ساير كمكهاى مالى مى شود.

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله دراين باره مى فرمايد:

(مَطَلُ الْغَنِىِّ ظُلْمٌ) (71)

مسامحه دارا (در اداى بدهى ) ظلم است .

اى از بـيـن بـردن اخـتـلافـات غـيـر عـادلانه اى كه درا ثر بى عدالتيهاى اجتماعى در ميان طبقه
ثـروتـمـنـد و فقير پيدا مى شود و بالا آوردن سطح زندگى محرومان و فقرا، علاوه بر وضع مـاليـاتـهـاى
اسـلامـى از قـبيل زكات ، خمس و مانند آن ، حقوق ديگرى وجود دارد كه (حق معلوم ) ناميده مى شود.

قـرآن كـريـم در دو مـورد از (حـق مـعـلوم ) يـاد مـى كـند؛ در سوره معارج بعد از ذكر نماز كه از
بهترين اعمال مؤ منان است به دومين ويژگى آنها پرداخته ، مى افزايد:

( وَالَّذينَ فى اءَمْوالِهِمْ حَقُّ مَعْلُومٌ. لِلسّائِلِ وَالْمَحْرُومِ) (72)

كسانى كه دراموالشان (حق معلومى ) براى تقاضا كنندگان ومحرومان است .

ودر سوره ذاريات درباره صفات اهل بهشت ، آن گاه كه در دنيا بودند، مى فرمايد:

(وَفى اءَمْوالِهِمْ حَقُّ لِلسّائِلِ وَالْمَحْرُومِ) (73)

در اموال آنها حقى براى سائل و محروم بود.

از روايـات مـعـصـومـيـن (ع ) استفاده مى شود كه (حق معلوم ) چيزى غير از حقوق واجب مانند زكات اسـت
وحـتـى انـفـاق ، قـرض الحـسـنـه ، صـله رحـم وغـيـره را نـيـز شامل مى شود. امام صادق عليه السّلام
فرمود:

ءٌ يـَفْرُضُهُ الرَّجُلُ عَلى نَفْسِهِ فى مالِهِ يَجِبُ عَلَيْهِ اءَنْ يُفْرُضَهُ عَلى قَدْرِ
طاقَتِهِ وَسِعَةِمالِهِ فـَيـُؤَدِّى الَّذى فـَرَضَ عَلى نَفْسِهِ إِنْ شاءَ فى كُلِّ يَوْمٍ،
وَاِنْ شاءَ فى كُلِّ جُمُعَةٍ، وَاِنْ شاءَ فى كُلِّ شَهْرٍ ...) (74)

حـقـوقـى غـيـر از زكـات قـرار داده ، از جـمـله فـرمـوده اسـت : (دراموال آنها براى سائل ، (و محروم )
حق معلومى است ). بنابراين حق معلوم غير از زكات است و آن چيزى است كه انسان بر خود لازم مى كند كه به
اندازه توان خويش و بطور روزانه ، هفتگى و ياماهانه ، به مستمندان بپردازد.

ج ـ حقوق مالى بستگان

كـمـك مـالى به ساير بستگان مى باشد. اسلام براى خانواده و بستگان از نظر مالى ، حقوقى قرارداده كه
بايد ادا شود. بطور مثال : نفقه پدر ومادر، فرزندان وهمسر را بقدر كفايت ، اعم از خـوراك ، پـوشـاك
ومـسـكـن بـا شـرايـطـى واجـب كـرده اسـت و سهل انگارى دراداى آن را گناه شمرده است .

عـلى عـليـه السـّلام از پـيـامـبـراكـرم صـلى الله عـليـه و آله نقل مى كند كه فرمود:

(كَفى بِالْمَرْءٍ إِثْماً اَنْ يُضَيِّعَ مَنْ يَقُوتُ) (75)

همين گناه براى مرد بس است كه نانخور خود را ضايع كند(وهزينه زندگى او راتاءمين نكند)
اين ، خلاصه سه قسم حقوق مالى دراسلام بود كه ذكر شد و لازم است بطور جدّى رعايت شود. در بـيـانـات
اوليـاى گـرامـى اسـلام ، امـوالى كـه حـقـوقـش ادا نـشـده بـه (شـرّ الا موال ) كه بركت ندارد وخيرى
در آن نيست تعبير شده است . على (ع )مى فرمايد:

(شَرُّالْمالِ ما لَمْ يُنْفَقْ فى سَبيلِ اللّهِ مِنْهُ وَلَمْ تُؤَدَّ زَكوتُهُ) (76)

بدترين مال ، آن است كه بخشى از آن در راه خدا انفاق نشود و زكات آن پرداخت نگردد.

بـنـابـراين ، هركه مى خواهد اموالش ، عارى از شرّ باشد، لازم است كه علاوه بر رعايت موازين شـرعـى
در بـه دسـت آوردن آنـهـا، بـه قـانـون اداى حـقـوق مـالى هـم عمل كند كه پيامبر اكرم (ص ) فرمود:

(... وَمَنْ اَدّى زَكاةَ مالِهِ فَقَدْ ذَهَبَ عَنْهُ شَرُّهُ) (77)

هركه زكات مال خود را بپردازد، شرّ آن مال از بين مى رود.

/ 78