بر بال اندیشه نسخه متنی

بنابراين ، درك مطالبى كه باعث اصلاح ، رشد و بارورشدن گياهان مى شود علم است علم طبيعى . و درك
مطالبى كه مربوط به زندگى حيوانات بوده و استمرار نسل و تهيه خوراكشان را تأمين كند علم است ، علم
طبيعى . و درك راه هاى مشروع براى به دست آوردن ثروت و شناختن نحوه تنظيم آن نيز علم است علم
اقتصاد . و درك منابع صنعت و توسعه آن علم است علم مكانيك ـ فيزيك ، معدن شناسى ، درك بيمارى ها
و علل و چگونگى آن علم است ، علم طب و داروسازى . و شناختن وسائل دفاعى براى حفظ ميهن و ارعاب دشمن
علم است ، علم سياست .
*تعليم و تعلّم در نگاه قرآن*
خوشبختانه تمام اين موارد ، در آيات قرآن اشاره شده و همواره علم با معناى گسترده حقيقى اش از نظر
اسلام ، اصل نخستين زندگى شناخته شده است . آيات متعددى در برنامه علم هيئت ، جغرافيا ، تاريخ ،
سياحت و عبادت وارد شده كه با مراجعه به قرآن براى طالبان آن واضح مى شود .
مسلمانان ، نخستين تعاليم قرآن را در اين باره فراگرفته و به ارزش و اهميت علم ، و نقشى كه در
خوشبخت ساختن مردم و ملت ها داشت پى بردند . آنان مردمى بى سواد بودند ، نه مى خواندند ، نه
مى نوشتند ; بنابراين اسلام براى تشويق و ترغيب مردم به علم و دانش به اسيران جنگى نويد مى داد كه
اگر چند نفر از مسلمانان را خواندن و نوشتن ياد دهند آزاد خواهند شد .
گاهى تعليم قرآن را به عنوان مهريّه قرار مى دادند ، خلاصه عنايت اسلام به علم ، انديشه و تفكر تا
جايى بود كه مسلمانان همه جا درباره مخلوقات جهان به كنجكاوى پرداخته و عوامل سعادت خويش را پيدا
مى كردند . علم در ميان مسلمانان مايه عزت فرومايگان ، ثروت فقرا و نيروى ضعفا بشمار مى رفت .
كتب متعددى كه مسلمانان در علوم ، هنر و صنايع مختلف تأليف كرده اند خود دليل بر تمركز علمى
و فرهنگى آنان است .
مسلمانان هيچ گاه به علم پيشينيان خود قانع نمى شدند ; بلكه خود ، در راه تحقيق گام نهاده تا معارف
جديدى به دست آورند .
اميد است بار ديگر مسلمانان در راه كسب علم و تحقيق قرار گيرند ; البته با اين همه مشقات و زجرهايى
كه كشيده اند حتماً بيدار شده و اعتراف كرده اند كه نخستين اصل در پيروزى سرافرازانه ، اصل دانش
است ، همانطور كه نادانى ، جز خوارشدن ، زبونى و استعمار زدگى چيز ديگرى به دنبال ندارد .
يكى از وظايفى كه اسلام بر عهده داشت ، مبارزه با خرافات و افسانه هايى بود كه ملل عالم گرفتار آن
بودند ; بويژه افسانه هاى بافته شده و مطالبى كه بر اثر اغراض و تعصبات مختلف ، به دست از خدا
بى خبران ، در كتب مقدس تورات و انجيل راه يافت .
اسلام اين وظيفه را چنان با حكمت و دقت انجام داد كه هيچگاه خصومت و اختلافى ميان عقل و دين پديد
نيامده ، و هرگز ميان علم و دين ، جدايى و تعارضى رخ نداده و نمى دهد .
در پرتو فروغ فروزان اسلام ، دانشمندانى بزرگ پديد آمدند و آنچنان بنيانى در تمام علوم قرار دادند
كه بشريت را در هر زمان و مكان ، مديون تحقيقات و اكتشافات خود نمودند كه نمونه هايى از آن را ذكر
خواهيم كرد .
قبل از هر چيز تذكر اين نكته لازم و ضرورى است كه قرآن راهنماى مسلمين و كتاب هدايت است ، به خاطر
جنبه هدايتش ، از تشريح جزئيات مسائل علمى ، خارج مى باشد ; ولى در مواردى كه با هدف اصلى مناسبت
داشته باشد ، به پاره اى از نكات علمى اشاره فرموده است كه امروز پس از 1400 سال و با پيشرفت علوم ،
پرده از روى آن برداشته شده است ، به مواردى از آن توجه كنيد :
*اوصاف زمين در قرآن*
*1 ـ خلقت جهان*
*( أَوَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماوَاتِ وَالاَْرْضَ كَانَتَا رَتْقاً
فَفَتَقْنَاهُمَا )(1) .*
« آيا كافران ندانسته اند كه آسمان ها و زمين به هم بسته و پيوسته بودند و ما آن دو را شكافته و از
هم باز كرديم » .