علم الحديث و دراية الحديث - نگاهی به منابع حدیث شناسی نسخه متنی

علم الحديث و دراية الحديث

در ميان مطبوعات فارسي برخي از نويسندگان و محقّقان در دانش حديث شناسي آثاري پديد آورده اند كه كتاب مذكور از آن ميان داراي ارزش ويژه اي است. مؤلف اين دو كتاب را، كه در چاپ جديد در يك مجلّد تجليد شده است بعنوان متن درسي دانشگاه تدوين نموده، و پس از آن با بازنگري و اضافات براي استفاده عموم منتشر كرده است. در «علم الحديث» از اهميت حديث، تعريف «علم الحديث» چگونگي تدوين حديث، متون حديثي از شيعه و سنّي، انواع حديث و مؤلفّات در زمينه آنها، و ديگر مسائل مربوط با تحقيق و تتبّع شايسته، سخن گفته است. و در «دراية الحديث»، تاريخ تدوين «دراية»، تعريف آن و مسائل و موضوعات مربوط با دقّت و بر اساس متون كهن بررسي و نقد و عرضه شده است.

بهرحال، اين دو كتاب نيز از مجموعه هاي بسيار سودمند و پرباري است كه در زبان فارسي جاي خالي چنين اثري تحقيقي، روان و سليسي را پر كرده است.

آنچه تا بدينجا آورديم، معرفي اجمالي از برخي از آثار محقّقان و عالمان و رجاليان شيعي در موضوع ياد شده بود، آثار ارزشمند، تحقيقي و پرثمرِ ديگري در اين زمينه هست كه، ضيق مجال را، از آوردن آنها خودداري مي شود. و اينك در تتميم و تكميل اين كار به برخي از منابع «علم الحديث و دراية‌الحديث» اهل سنّت مي كنيم بدان اميد كه مفيد افتد:

المحدّث الفاصل بين الراوي والواعي

اين كتاب اوّلين مجموعه ايست كه در دانش درايه تدوين يافته است. «المحدّث» با تبيين جايگاه حديث و راويان آن در فرهنگ اسلامي مي آغازد و با فضيلت دانش آموزي و حديث شناسي ادامه مي يابد. و در فصلهاي ديگر، ويژگيهاي دانشجو، آداب دانش اندوزي، شايستگيها و بايستگيهايش. و بالأخره، مسائل مربوط به مصطلح الحديث، آمده است.

كتار سرشار است از آثار نبوي و اقوال متفكّران اسلامي. المحدّث از آن رو كه در اين فن اوّلين اثر است، داراي نواقص و كاستيهائي است كه پس از وي، محدّث بزرگ و محقق سختكوش و پراطّلاع، حاكم نيشابوري، «معرفة علوم الحديث» را نگاشت و با ترتيبي نوين و افزودن اطّلاعات و مباحثي ديگر، كار رامهرمزي را به كمال نزديك ساخت.

بهرحال؛ اين كتاب براي اوّلين بار به سال/1391 بر اساس چهار نسخه بوسيله محمد عجاج خطيب، تصحيح شده و با افزايش پانوشتهاي سودمند و پرفايده اي منتشر شده است.

محقق كتاب، در ضمن مقدمه مفصّل و تحقيقي خود، پيرامون مؤلف، عصر وي، استادان و آثار او، كتاب و جايگاه آن در اين فن، سخن گفته، و در پانوشتها به شرح حال استادان رامهرمزي پرداخته، و احاديث را به منابع ارجاع داده، و تأثير كتاب را بر مؤلفان بعدي نشان داده است. افزون بر اينها، لغات، اصطلاحات را شرح كرده، و موارد اختلاف را بدقت نشان داده است.