نقد - مبانی فلسفه اسلامی نسخه متنی

كلاً حادث است;

زيرا هر چيزى از جهان مركب از حركت و سكون است و هر حركت و سكونى مسبوق به عدم است; پس جهان مسبوق به عدم است و هيچ مسبوق به عدمى واجب الوجود نيست; پس جهان واجب الوجود نيست و بدين جهت براى تحقق خود محتاج به واجب الوجود است.

نقد

اين تقرير را اهل تحقيق نپسنديده و به آن انتقادهاى زيادى وارد كرده اند; اولاً: جهان منحصر در عالم ماده نيست بلكه مجرداتى وجود دارد و در مورد عالم مجردات تقريب فوق جارى نمى شود; ثانياً: علت احتياج حوادث جهان حدوث نيست; يعنى حدوث نه علت تامه احتياج است و نه جزء العلّه و نه شرط العلّه است;

بلكه تمام علت احتياج امكان ذاتى است كه در رتبه سابق بر حدوث قرار گرفته است (اين مطلب در جاى خود ثابت شده است).

16
بحثى در توحيد

يكى از مسائل اعتقادى كه بسيار مورد اختلاف قرار گرفته و آرا و نظرات متعدّد و متنوّعى در آن ارائه شده مسأله وحدت و تعدد خدا است. گروهى از خداپرستان از جمله مسلمانان معتقد به يگانگى خدا هستند و با اعتقاد جازم با شعار كلمه طيّبه (لاإله إü الله) خدايان خيالى را نفى مى كنند; اما گروهى ديگر از مردم به وجود يك خدا اكتفا نكرده براى جهان دو خدا قائل شده اند و مى گويند: خيرات و خوبى ها خدايى به نام (يزدان) و شرور و زشتى ها نيز خدايى به نام (اهريمن) دارد. اين گروه را (ثنويّه) مى گويند.

گروه سوم به وجود دو خدا نيز قناعت نكرده تعداد آلهه را به سه إله رسانده اند. چنان كه عقايد هندوها بر اين عقيده استوار است; اگر چه هندوها به قول آقاى نورى در كتاب اسلام و عقايد و آراء بشرى در عين حالى كه مشركند موحدند. وى در اين كتاب (ص100) مى گويد:

(خداى ازلى و ابدى به عقيده هندوان بر اثر قصور ادراكات بشرى نسبت به ذات اقدس او تمام حقيقتش را در سه مظهر و آلهه تجلّى مى دهد.

1. برهما (خالق عالم);